- شناخت گاز

 

- شناخت گاز

الف- خصوصیات گازها

کلیه گازها سیال هستند برعکس جامدات که شکل خاصی دارند، گازها شکل خاصی ندارند واجبارا به شکل مظروف خود درمی آیند.

گازها اکثرا مانند هوا بی رنگ وبی بو وبی طعم هستند. کلیه گازها قابل تراکم شدن وفشرده شدن می باشند. درصورتی که مایعات وجامدات قابل متراکم شدن نیستند.

گازها با یکدیگر به راحتی و آسانی مخلوط می شوند و به همین علت که هیچ گاز خالصی درطبیعیت یافت نمی شود درصورتی که مایعات وجامدات به آسانی مخلوط نشده تحت شرایط خاصی مخلوط می شوند.

به علت مخلوط پذیری شدید تفکیک گازها از یکدیگر معمولا به مراتب مشکل تر و پرخرج تر از تفکیک مایعات وجامدات از یکدیگر هستند.

بعضی از گازها قابلیت سوختن دارند درصورتی که اکثریت گازها متاسفانه از این خاصیت انرژی زا محرومند.

گازهائی که قابلیت سوختن دارند بنام گازهای سوختنی معروفند که عبارتند از :

هیدروژن H2 . هیدروسولفاید H2S اما عمده ترین وفراوان ترین گازهای سوختنی موجود در طبیعت گازهای هیدروکربنی از گروه آلکانها  می باشند . این گازها ماده اصلی ومورد بحث منابع امروزی گاز را تشکیل می دهند.

ب - گازهای سوختی ومزیت آن برسوخت های جامد ومایع

گازهای سوختنی به طوری که ازنامشان معلوم است آن دسته از گازها هستند که قابلیت سوختن ونتیجتاً تولید انرژی دارند.

گازهای سوختنی برخلاف جامدات ومایعات سوختی با سرعت فوق العاده ای آتش می گیرند و در طول سوختن برخلاف جامدات سوختی (مثلا زغال سنگ یا چوب) نه تنها تولید بوهای زننده نمی کنند، بلکه نه دوده ایجاد می کنند که باعث سیاه شده محل سوخت شود ونه پس از سوختن خاکستر وسایر مواد زاید باقی می گذارند.

گازهای سوختی به سهولت درجه حرارتی بالاتر از 3500 درجه فارنهایت (1927 درجه سانتی گراد) ایجاد می کنند. تولید چنین درجه حرارتی ازعهده سوخت های مایع وجامد به این سهولت ساخته نیست.

گازهای سوختی درفضای کوچکی (مثلا یک مشعل کوچک اجاق گاز) مقدار فوق العاده زیادی از آنرا می توان درهر ثانیه سوزاند، مایعات وجامدات به فضای سوختی به مراتب بیش ازاین احتیاج دارند که بتوانند همان میزان انرژی حرارتی را تولید می کنند.

گازهای سوختی نیازی به محل انبار ویا اشغال مکان به اندازه ای که مایعات وجامدات نیازمند آن هستند نیست.

حمل ونقل گازهای سوختی به راحتی انجام می گیرند، با هزینه ای به مراتب کمتر از حمل ونقل جامدات ومایعات حتی در پاره ای مواقع بدون نیاز به پمپاژ وصرف هزینه ای ازاین بابت درلوله ها جریان می یابد وازمرکز تولید بدون وقفه و دخالت دست تا مراکز مصرف منتقل می شود در صورتیکه جامدات و مایعات با صرف هزینه بیشتر و چندین بار باید دست به دست شود تا بدست مصرف کننده برسد.

ج - گاز طبیعی درایران و مختصری ازتاریخ آن

گازطبیعی برای مردم آسیا پدیده ای ناشناخته و تازه نبوده است. چینی ها از ادوار بسیار قدیم با تعبیه کانال های زیرزمینی ازمراکز سطحی گاز به معابد استفاده نموده و موجب اعجاب وتحسین مردمی عادی  می شده اند.

استفاده از گازطبیعی درایران به ادوار بسیار کهن و قدیم برمیگردد. ایرانیان نه تنها از آن استفاده می کرده اند بلکه از خاصیت های آن نیز با اطلاع بوده اند. نمونه هائی از آن را در اتشکده های زرتشتیان می توان مشاهده نمود وحتی شاعر عارف ایران مولوی نیز دراشعارش از گاز طبیعی بنام نفخ شررزا نام برده است. و در تاریخ بارها مشاهده شده است که ایرانیان درجنگ ها از ماده ای به نام بیتوم که از مشتقات نفت بوده است برعلیه دشمنان ومهاجمان استفاده کرده اند بعنوان نمونه هائی چند در زیرذ کر می گردد.

داریوش درمحل گلدوان زیر دیوار ضخیم شهر دالانی احداث کرده بود که بطور منظم از چوپ اندوه به بیتوم پر شده و به صورتی ساخته شده که پی دیوار را ازاین چوب ها تشکیل می دادند تا در موقع بروز خطر چوب هارا آتش زده وبه این ترتیب سدی درمقابل مهاجم قرار دهد. در زمان شاهپور دوم در نبرد با رومیان برگ های گیاه مخصوصی را به روغن آغشته کرده ومایه دیگری به نام نفتا به آن اضافه می کردند. آنگاه تیرهای خود را به آن آلوده کرده وپس از آتش زدن بسوی دشمن رها می کردند. این تیرها به هرکجا که می رسید آتش می گرفت ومی سوزاند. هم چنین ایرانیان درموقع دفاع از قلعه پترا در قفقاز به کمک نفت سوزان رومی ها را راندند.

- منشا گاز

زمین شناسان ودانشمندان معتقدند که گازطبیعی مانند نفت خام بوجود آمده است بدین ترتیب که سنگ های متشکله پوسته زمین را دو دسته بزرگ تشکیل می دهند.

الف - سنگ های آذرین که به صورت گداخته از اعماق زمین خارج شده و پس از سرد شدن به صورت فعلی باقی مانده اند.

ب - سنگ های رسوبی که توسط باران و جریان رودخانه ها بداخل دریاها رانده شده وطی سال های متمادی طبقه طبقه روی هم انباشته شده و براثر فشار طبقات متراکم گشته اند.

امروزه اکثر دانشمندان معتقدند که نفت ، باقی مانده حیوانات و نباتاتی ذره بینی به نام پلانکتون است که اجساد آنها درلابلای رسوبات گفته شده دربالا باقی مانده و سپس براثر فشار و حرارت و فعل وانفعالات شیمیائی به نفت و گاز بدل شده ومیان خلل و فرج برخی از لایه های زمین محبوس مانده اند.

دراین لایه های منفذ دار آب و نفت و گاز با هم جای گرفته است. منتها به ترتیب وزن مخصوص آنها آب که از همه سنگین تر است در زیر و نفت وگاز در بالای آن.

مهمترین ترکیب گاز طبیعی متان است که بیش از 80 درصد و در بعضی منابع تا 97 درصد کلی گاز را تشکیل می دهد.

متان ساده ترین ترکیب آلی است که ازیک اتم هیدروژن تشکیل شده است . (CH4) این ترکیب سر دسته هیدروکربورهای  اشباع شده است.

مواد نفتی اصولا از دو عنصر کربن وهیدروژن ترکیب شده وبه همین دلیل مواد هیدروکربوری نامیده می شوند که بنا به نسبت ترکیب کربن وهیدروژن دارای خواص متفاوت هستند بعضی خیلی سبک بوده وبه صورت گاز می باشند و برخی مایع و پاره ای کاملا جامد هستند مانند آسفالت وقیر.

 

 

انواع گاز

گازهای سوختی برحسب مبدا تولید ونوع آن به گروههای زیر تقسیم    می شوند.

الف - گاز طبیعی

گازی است که به طور طبیعی وجود دارد، گاز مذکور درعمق 300 تا 1000 متری از سطح زمین درلابه لای خلل وفرج های عمق زمین وجود دارد. که دارای فشاری برابر PSI 5000 می باشد.

گاز با همین فشار از پالایشگاه های تصفیه گاز عبور کرده و پس از طی کردن لوله های گاز به طول چند صد کیلومتر به مراکز مصرف درداخل اجاق گاز می رسد بدون صرف هزینه های برای انتقال و پمپاژ آن .

گاز طبیعی معمولا دارای ناخالصی های است که عمده ترین آنها عبارتند از : آب هیدروژن سولفاید - دی اکسید کربن - ازت - نفت وغیره که این ناخالصی ها در پالایشگاه گاز تصفیه می شوند.

ب - گاز همراه یا وابسته

این نوع گاز وابسته و یا همراه نفت خام است. واین گازی است که همراه نفت خام ازچاه نفت خارج شده واز نفت خام تفکیک می گردد، مانند گازهای حوزه آغاجاری درجنوب.

ج- گاز مایع

ترکیب شده از پروپان و بوتان و ایزو بوتان که مایع است و توسط تانکر حمل در کپسول های کوچک تر جهت مصارف خانگی مورد استفاده قرار می گیرند و توسط کشتی نیز صادر می گردد. گاز مایع را از جدا کردن پروپان وبوتان موجود در گاز طبیعی بدست می آید وهم چنین به عنوان یکی از محصولات جنبی پالایشگاه نفت نیز تولید می گردد.

د- گاز ساخته شده

گازی است که از زغال سنگ مواد نفتی سوخت های مایع، یا جامد حیوانی یا گیاهی تولید می گردد . درایران تاسیساتی جهت ساختن این نوع گاز وجود ندارد. این نوع گاز معمولا درکشورهائی که دارای معادن ذغال سنگ  فراوان باشند ومعادن نفت و گاز کافی ندارند تولید وتوزیع   می گردد.

ه- گاز ترش

گازی است که همراه آن گازهای اسید مانند Co2 , H2S وجود دارد. به علت ایجاد خورندگی درلوله ها و تاسیسات گازی ومراکز مصرف توسط اسیدهای فوق درپالایشگاه های گاز ترش تصفیه می گردد.

گازهای اسیدی فوق الذکر مهم ترین ضایعات یا فضولات یا محصولات جنبی پالایشگاه گاز است که از نظر محیط زیست نمی توان آن را به هوا یا دریا وارد کرد، که آنرا در پالایشگاه طی فرایندی پرهزینه تبدیل به گوگرد می نمایند.

گازی است که همراه آن گازهای اسیدی Co2 , H2S وجود ندارد و نیازی به پالایشگاه ندارد. واگر مایعات دیگری همراه آن باشد پس ازجدا سازی آنها جهت مصرف به خطوط لوله انتقال می یابد.

- موارد استفاده از گازطبیعی

الف - استفاده از گازجهت مرغوبیت فرآورده های نفتی

مواد نفتی موجود در طبیعت دارای ناخالصی هائی چند است مانند ترکیبات ازته گوگردی واکسیژن می باشد که باعث پائین آمدن کیفیت فرآورده های نفتی می گردد.

گاز طبیعی را با بخار آب مخلوط نموده دراثرحرارت ودرمجاورت کاتالیزور شکل آنرا تبدیل به گاز کربنیک وهیدروژن می نماید، سپس ترکیبات اکسیژنه - ازت وگوگردی موجود در نفت خام را درمجاورت کاتالیست وهیدروژن حاصله از گاز طبیعی تبدیل به آب و آمونیاک وهیدروژن سولفوره نموده از نفت خام جدا می نمایند و به این ترتیب اولا به مرغوبیت ودر نتیجه بهای نفت خام افزوده می گردد. ثانیا ازهیدروژن سولفوره حاصله برای تهیه گوگرد به مقدار وسیعی استفاده می نمایند.

ب - استفاده در تامین انرژی صنایع

گاز به صورت تامین کننده عمده انرژی در صنایع درآمده است درایران انرژی غالب صنایع با گاز تامین می شود که این خود بیش از 75% تولید پالایشگاههای گاز می باشد.

ج- استفاده درسوخت واحدهای خانگی وتجاری

این ماده انرژی زا رفته رفته جایگزین انواع مواد نفتی مورد مصرف و سایر سوخت ها خواهد شد که در ضمن سهولت عمل برای مصرف کننده مرغوبیت آن نسبت به سایر مواد انرژی زا آلودگی هوا را به مراتب کمتر و به حداقل ممکن خواهند رساند.

د- سوزاندن

فرآورده مفیدی که درحال حاضر از سوزاندن گاز طبیعی می توان به دست آورد دوده است که از طریق احتراق ناقص حاصل می شود که در ساختن مرکب رنگ و به ویژه لاستیک اتومبیل بکار می رود که ارزش اقتصادی چندانی ندارد.

ه- استفاده درصنعت وصنایع پتروشیمی

درصنعت می توان با استفاده از فرآیندهایی از قبیل تجزیه حرارتی یا کاتا لیستی ، پلی مریزاسیون، الکیلاسیون هیدروژناسیون ، سولفوراسیون وغیره گاز طبیعی را درمواد خام برای ساختن الیاف مصنوعی ، لاستیک مصنوعی ، مواد پلاستیکی رنگ های پلاستیکی کوره های ازته وبسیاری مواد شیمیائی دیگر تبدیل کرد.

   درحقیقت تکنولوژی امروزی با جابه جا کردن اتم های اصلی کربن و هیدروژن و حذف واضافه کردن عناصری از قبیل اکسیژن ازت ،    هالوژن ها وگوگرد قادر است هزاران گونه ماده شیمیایی که دارای خاصیت های فیزیکی وشیمائی گوناگون اند بسازد.

بطورکلی می توان گفت که قسمت عمده نیازهای فراوان صنایع به وسیله مواد ومصالح بدست آمده از گاز طبیعی که پایه اصلی صنعت پتروشیمی ست تامین خواهد شد.

و - استفاده در صنایع کشاورزی

1- کودهای شیمیائی : مخلوط گاز طبیعی وبخارآب درمجاورت کاتالیزور نیکل هیدروژن تولید می کند که ماده اولیه برای تهیه کودهای شیمیائی است .

2- جلوگیری از سرما زدگی: با استفاده از اشعه مادون قرمز ناشی از شعله های کوتاه گاز در باغات ومزارع به راحتی می توان درختان را از سرما زدگی نجات داد.

3- تولید انرژی : از گاز طبیعی می توان انرژی تولید کرد واز انرژی تولید شده برای راه انداختن پمپ ها استفاده نمود واز آبهای زیرزمینی جهت آبیاری مزارع استفاده نمود.

شناخت گاز طبیعی

الف - ترکیبات گاز طبیعی

گاز طبیعی که عمدتا از گاز متان CH4 تشکیل می شود مانند هر ماده دیگری دارای ده ها خصوصیت فیزیکی و شیمیایی می باشد اما از آنجا که بحث ما در زمینه ایمنی است لذا دراینجا صرفا به آن دسته ازخواص گاز طبیعی می پردازیم که از نظر ایمنی اهمیت بیشتری دارند.

سایر اجزاء تشکیل دهنده گاز طبیعی، گازهای اتان، پروپان وبوتان و ئیدروکربورهای سنگین تر می باشند. دراین میان گاز اتان در گاز برخی از میادین درصد قابل ملاحظه ای ( تا حدود 10 درصد یا کمی بالاتر ) را تشکیل می دهد حال آنکه گازهای سنگین تر اجزای بسیار کوچکی را در ترکیب گاز طبیعی شامل می گردند. هم چنین عناصری از قبیل N2 , Co2 , H2 S نیز همراه گازطبیعی یافت می شوند و بالاخره آب همیشه با گاز طبیعی که از مخازن استخراج میگردد همراه است.

در پالایشگاه ها و واحدهای نم زدایی، ترکیبات مزاحم که سبب پائین آوردن ارزش حرارتی گاز شده، و مشکلاتی درانتقال ومصرف گاز بوجود می آورند را از گاز طبیعی تفکیک وگازشیرین وخشک به خطوط انتقال تحویل می شود.

ب - خصوصیات مهم گاز طبیعی

دریک تعریف جامع می توان گفت که گازطبیعی ماده ای است بیرنگ ، بی بو، سبکتر از هوا که با شعله آبی می سوزد.

البته وقتی می گوئیم گازطبیعی بی رنگ است منظور غلظتهای پائین آن بوده وهنگامی است که گاز طبیعی از محل نشت درهوا پراکنده  می شود ولی تحت فشار وهنگامیکه درحجم زیاد از لوله های تخلیه خارج می شود. رنگ آبی ملایمی را در گاز فشرده می توان تشخیص داد .درمورد بوی گاز نیز باید دانست که گاز در غلظت های پائین فاقد بوی مشخص است ولی در غلظت های بالای 5 درصد بوی کامل خانواده ئیدروکربورها درمورد گاز طبیعی نیز قابل تشخیص می باشد.

ج- چگالی گازطبیعی

چگالی گاز متان 55/0 است ولی با توجه به ترکیبات سنگین تر همراه گاز طبیعی چگالی آن می تواند به حدود 65/0- 6/0 نیز برسد. بنابراین گازطبیعی از هوا سبکتر بوده ودرصورت نشت از خطوط لوله یا سایر اجزا شبکه های گاز ویا لوله کشی وسایل گاز سوز درمنازل به سمت بالا حرکت می کند ودرمکانهای مسقف قسمت اعظم گاز نشت شده در زیر سقف تجمع می کند، اما سبکتر بودن گازطبیعی باعث نمی گردد که همه گاز نشت یافته از یک محل به سمت بالا برود بلکه بخشی از گاز نیز به خصوص درصورتیکه عناصر تشکیل دهنده هوا با آن اختلاط کامل پیدا کنند همراه هوا به اطراف نیز پراکنده می شود وچون غلظت های پائین گاز درهوا خطرناکتر است قابلیت انفجار دراطراف محل نشت نیز وجود دارد.

د- سوختن گاز طبیعی

گاز طبیعی در صورتیکه کاملا خشک وفاقد مواد زائد باشد وهوای کافی به آن برسد با شعله آبی می سوزد ودرغیر این صورت شعله های قرمز، نارنجی، زرد ویا سبز حاصل خواهد شد.

ه- ارزش حرارتی گازطبیعی

هر متر مکعب گازطبیعی 10000 کیلوکالری ارزش حرارتی دارد اما این مقدار اسمی است وارزش حرارتی دقیق گاز طبیعی هر میدان گازی تابع ترکیبات آن بوده وبه طورکلی هرچه درصد متان درگاز طبیعی بیشتر باشد ارزش حرارتی آن پائین ترمی باشد.

و - قابلیت اشتعال گاز طبیعی

گازهای قابل اشتعال وهوا در نسبتهای معینی ازاختلاط قابلیت سوختن دارند ودرسایر نسبتهای اختلاط نمی توانند با یکدیگر ترکیب شده وایجاد اشتعال ویا انفجار بنمایند.

قابلیت اشتعال گاز طبیعی نیز فقط درمحدوده خاصی از نسبتهای اختلاط با هوا اتفاق می افتد که این محدوده قابلیت اشتعال می نامند. مرز پایین این محدوده را حد پایین اشتعال یا LEL ومقدار بالای این محدوده را حد بالای اشتعال یا U.E.L می نامند.

حد پایین اشتعال گاز طبیعی 5% وحد بالای آن 15% می باشد. بهترین حالت برای اشتعال گازطبیعی نسبت به 10% گاز درهوا می باشد. که همان نسبتی است که در فرمول ترکیب متان واکسیژن هوا دیده می شود.

CH4 + 2O2               Co2 + 2H2O + 10000 kcal /m3  

همان طور که واکنش فوق نشان می دهد یک حجم متان برای سوخت کامل نیاز به دو حجم اکسیژن دارد وبا توجه به اینکه یک حجم اکسیژن تقریبا در 5 حجم هوا موجود است. بنابراین می توان گفت که یک حجم متان نیاز به 10 حجم هوا دارد که تقریبا  همان نسبت یک به 10 یا ده درصد است. البته برای سوختن کامل معمولا نیاز به 20 الی 30 درصد هوای اضافی داریم ولی در انفجارات هرچه به نسبت 10 درصد گاز در هوا نزدیکتر باشیم انرژی حاصل انفجار بیشتر است .

 

گاز

فرمول ملکولی

چگالی نسبت به هوا

چگالی مایع

حدود اشتعال(%)

دمای احتراق

درجه (C)

دمای شعله(C)

پائین

بالا

متان

اتان

پروپان

بوتان

CH4

C2H6

C3H8

C4H10

 

55/0

04/1

56/1

05/2

25/0

4/0

51/0

58/0

5

3

2

9/1

 

15

5/12

5/9

4/8

595

515

470

365

 

1875

1895

1925

1950

 

هیدروکربنها ترکیبات شیمیایی هستند که از اتمهای هیدروژن و کربن (H و C) تشکیل شده است و تعداد بسیار زیادی از انواع ترکیبات آنها وجود دارد. هریک از این ترکیبات از به هم پیوستن تعداد معینی اتم کربن و اتم هیدروژن ساخته می شود که تشکیل یک گاز سوختی معین را می دهد. برای نمونه بخش اعظم طبیعی را متان CH4 تشکیل می دهد. متان دارای یک اتم کربن می باشد که به چهار اتم هیدروژن پیوسته است.

وجود تعداد بیشتر اتم کربن و هیدروژن در یک سوخت باعث می گردد که آن گاز سوخت به هنگام سوختن گرمای بیشتری ایجاد کند.

گاز طبیعی گازی است بی رنگ و بی بو تشکیل شده از مواد زیر که قبل از توزیع آن به نقاط مصرف مواد بودار کننده ای به آن می افزایند تا به کمک آن بتوان نشت گاز را تشخیص داد این مواد دارای بوئی شبیه به بوی سیر می باشد که بیشتر مردم این بو را به عنوان بوی گاز شناخته اند.

نام این ماده بودار کننده اتیل مرکپتان می باشد با فرمول شیمیایی CH2-SH (مواد تشکیل دهنده گاز طبیعی)

پالایش گاز

هنگام استخراج گاز ممکن است مایعاتی از قبیل نفت، آب، آب نمک و... با آن همراه باشد در بعضی از مخازن علاوه بر مایعات مقداری هیدروژن سولفوره H2 S و گاز کربنیک نیز همراه گاز طبیعی می باشد که این نوع گاز را اصطلاحا گاز ترش می نامند لذا گاز را پس از استخراج به پالایشگاه هدایت می کنند و در طی مراحلی عمل نم زدایی و جدا کردن هیدروکربنهای سنگین را انجام می دهند سپس در واحد شیرین سازی مقدار مواد اسیدی موجود در آن را تا حد مجاز پایین می آورند و جهت نم زدایی یا رطوبت زدائی آن از مواد جاذب الرطوبه مانند دی اتیلن گلیکول و تری اتیلن گلیکول و.... استفاده می شود.

شیرین سازی

همانطور که قبلا ذکر شد شیرین سازی گاز نیز عملی است که در پالایشگاه انجام می گیرد برای شیرین سازی گاز از موادی که جاذب هیدروژن سولفوره H2 S و گاز کربنیک CO2 هستند استفاده می شود متداولترین مواد مورد استفاده عبارتند از انواع آمین ها که به صورت مایع مورد استفاده قرار می گیرند.

(ارزش حرارتی)

ارزش حرارتی (گرمایی) یک گاز مقدار حرارتی است که در اثر سوختن کامل یک متر مکعب آن گاز ایجاد می گردد ارزش حرارتی گاز طبیعی بین 8400 تا 10200 کیلو کالری در متر مکعب می باشد.

شبکه های گازرسانی

گاز از اعماق زمین با فشاری نزدیک به  خارج می گردد و پس از کنترل فشار وارد پالایشگاه شده و پس از تصفیه و عملیات بر روی آن با فشاری حدود  وارد شبکه تغذیه می گردد و چون این مقدار فشار جهت مصرف بسیار زیاد می باشد تا به مرحله مصرف کننده برسد توسط ایستگاههای ذیل فشار را تقلیل می دهند.

CGS

ایستگاه تقلیل فشار اصلی شهر فشار ورودی  

فشار خروجی

پس از این کاهش گاز وارده شبکه توزیع شده

TBS

ایستگاه تقلیل فشار مرز شهری فشار ورودی

فشار خروجی

پس از این کاهش کار وارد خطوط شبکه توزیع می گردد سپس جهت مصارف خانگی از طریق انشعابات فرعی وارد R رگلاتور گردیده که فشار را به  تقلیل می دهد و در اختیار مصرف کننده می گذارد که جهت واحدهای صنعتی ایستگاه RS ایستگاه تقلیل فشار صنعتی این وظیفه کاهش را با فشار مورد نیاز واحد به عهده دارد.

انواع شبکه های سیستم گازرسانی

هر سیستم گازرسانی شامل یک یا چند شبکه لوله کشی است که در نهایت گاز را به مصرف کننده نهایی (خانگی، تجاری، صنعتی) می رساند و میتوان این شبکه را به سه دسته      تقسیم بندی کرد:

1-   شبکه های شاخه ای در این شبکه که مانند درخت است و ساده ترین نوع شبکه را تشکیل می دهد جریان گاز همیشه یک طرفه بوده و از سوی شاخه بزرگتر به سوی شاخه کوچکتر برقرار است.

2-   شبکه های حلقوی اگر انتهای شاخه های شبکه شاخه ای را به همدیگر وصل کنیم شبکه حلقوی بدست می آید در این شبکه ها گاز در لوله های بسته به محل مصرف تغییر جهت می دهد.

3-   شبکه های مختلف از آنجا که ساختمان شبکه های حلقوی خیلی گران تمام می شوند و معایب دیگری نیز دارند همیشه باصرفه نیستند لذا در عمل برای شبکه های گازرسانی شهرها از ادغام هر دو نوع شبکه استفاده می شود.

4-    رگلاتور

5-   رگلاتور دستگاهی است که باعث کاهش فشار به میزان دلخواه و ثابت می شود و اگر تا 48 ساعت هیچ مصرف کننده ای گاز مصرف ننماید بطور اتوماتیک گاز را قطع خواهد نمود و در ضمن اگر فشار ورودی آن کمتر از باشد باز هم گاز را قطع می نماید.

6-   انشعاب از لوله اصلی بوسیله شیر تی سرویس گرفته شده و بوسیله لوله کشی زیر کار (1) تا پای علمک ادامه یافته و به علمک گاز متصل شده و از آنجا به رگلاتور و سپس به داخل واحد جهت مصرف می گردد.

فشار شکن

وسیله ای که توسط آن فشار شبکه اصلی گاز را در یک مرحله کاهش می دهد و آن را به حد مجاز جهت مصارف (خانگی - تجاری - صنعتی) ثابت نگه می دارد فشار شکن نام دارد.

نام دیگر فشار شکن، رگولاتور می باشد.

رگولاتور فشار شبکه لوله های شهر را به فشار 178 میلیمتر بر ستون آب تقلیل می دهد و سپس آن را ثابت نگه می دارد.

واحدهای اندازه گیری فشار عبارتند از:

1-               psi (یک پوند بر اینچ مربع)

2-               اتمسفر (10 متر ستون آب در شرایط متعارفی یا به عبارتی یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع)

عبور لوله های گاز از کف حیاط و زمین

جهت عبور لوله گاز از کف زمین باید مراحل زیر را انجام دهید:

الف- اگر لوله غیر قابل دسترسی باشد باید حدود 10 سانتی متر بالای لوله 10 سانتی متر زیر لوله را خاک سرندی بریزید.

ب - اگر لوله قابل دسترسی باشد کانالی به ارتفاع 40 سانتی متر حفر نمایید و بعد داخل کانال را قیر گونی و سپس روی قیرگونی را سیمان کاری نمایید (این لوله باید در هر چهار یا پنج متر یک دریچه مشبک داشته باشد.)

تذکر: باید لوله های بزرگتر 2 اینچ را آزمایش جوش (پرتونگاری) کرد.

نکات قابل توجه

1-     اگر لوله استفاده شده در زدار باشد نباید به هیچ وجه روی درز لوله رنگ بزنید.

2-     از فلزاتی که جریان برق را از خود عبور می دهند و یا باعث خوردگی فلزات می گردد و استفاده نکنید.

3-     لوله نباید با هیچکدام از اعضاء ساختمان تماس و برخورد داشته باشد.

4-     بستهای نگهدارنده مخصوص را به فاصله 1 متر از یکدیگر بگذارید و خوب محکم کنید.

5-     بین لوله و بست نگهدارنده لوله باید د لایه نوار مخصوص عایقکاری ببندید.

6-     لوله را باید حداقل 1 سانتی متر از دیوار فاصله بدهید.

7-   دور لوله هایی که از دیوار و یا پنجره عبور می کنند باید غلاف پولیکا گذاشته و باید حداقل 5 سانتی متر از طرفین بیرون آمده باشد (اگر احتمال فشارآمدن به لوله گاز می باشد باید از غلاف فلزی استفاده شود)

8-     لوله گاز نباید از سردرها و یا ستونها (جاهائیکه مقاومت ساختمان را کم می نماید) عبور داد

9-     قطر غلافها باید از قطر لوله بیشتر باشد.

10-  فاصله لوله های گاز روکار باید حداقل 5 سانتی متر از لوله های آبگرم و سیمهای برق فاصله داشته باشد.

11-  لوله های روی دیواری که به صورت افقی عبور می کنند باید حداقل 5/2 متر از کف زمین فاصله داشته باشد.

12-  به جز در مواقع لزوم و خاص و آنها با رعایت کردن موارد لزوم و شرایط، لوله های گاز را از حمام عبور ندهید.

13-  استفاده از وسایل مستقل در لوله کشی باید به تایید بازرس شرکت گاز برسد.

14-  استفاده از اتصالات دست ساز که توسط جوشکاری و خم کاری تهیه شده ممنوع است.

15-  اتصال لوله های غیر هم جنس به هر شکل در لوله کشی گاز اکیدا ممنوع است.

16-  خمکاری لوله های گاز اکیدا ممنوع است.

17-  برای ضربه زدن به لوله های گاز باید از چکش برنجی استفاده نمود تا شبکه کریستالی آن دست نخورد.

18-  جوش دادن دو تبدیل پشت سر هم ممنوع است مگر موارد استثنایی و با نظارت بازرسی ولی بیشتر از 2 عدد مطلقا ممنوع است.

19-  هر شیر در لوله کشی گاز حدود 5/7 متر لوله افت فشار پیدا می کند.

20-  هر زانو حدود 5 متر لوله افت فشار پیدا می کند.

21-  وصل انشعاب جدید به سیستم لوله کشی خانگی بدون اجازه شرکت ملی گاز ممنوع می باشد.

22-  به مغازه های نفت فروشی رنگ فروشی و کلا مغازه هایی که با مواد آتش زا و آتش گیر سرو کار دارند انشعاب گاز تعلق نمی گیرد.

23-آشنایی با مقررات و آیین نامه های شرکت ملی گاز

24- وقتی شیر بخاری و روشنایی را در یک محل نصب می کنیم، جهت هر دو نباید به یک سو باشد بعد از اتمام کار لوله کشی با فشار هوای 30 پوندی باید کل کار را به مدت 48 ساعت تست نمود (نشت یابی)

25-  هیچ شیر مصرفی نباید در جریان باد کولر قرار گیرد.

26-  به زیرزمین منزل، آشپزخانه، انباری، حمام و (به جزء اتاق ها) روشنایی تعلق نمی گیرد.

27-  به تک اتاقهای طبقه آخر (نیم طبقه) فقط بخاری تعلق می گیرد.

28-  به هر طبقه فقط یک روشنایی تعلق می گیرد. (به استثناء منازلی که دارای مساحت زیادی می باشد) 200 متر به بالا

29-  در صورت نبود حمام در زیرزمین، وجود آبگرمکن در زیرزمین ایرادی ندارد.

30-  برای استفاده از اجاق گاز به علت افت فشار نسبت به کپسول، ژیگلورهای آن را باید به اندازه لازم گشاد نمود.

31-  سایز لوله آبگرمکن زمینی تحت هر شرایطی باید  باشد.

32-  وقتی از روبرو به جای نصب آبگرمکن زمینی و دیواری نگاه می کنیم باید شیرآن سمت چپ قرار گیرد.

33-  شیر آبگرمکنهای دیواری را زیر محل نصب آبگرمکن هم می توان قرار داد.

34-  لوله کشی از پشت بامها مجاز نمی باشد.

35-  استفاده از اتصالات U شکل مجاز نمی باشد.

36-  کلیه شیرهای مصرفی شبکه در موقع بازرسی بایستی نصب شده باشند.

37-  محل نصب شیرهای مصرف کننده بایستی متناسب با مصرف کننده در ارتفاع بوده و جهت آن به طرف مصرف کننده باشد.

38-  نصب روشنایی برای اتاقهایی که دارای سقف چوبی هستند با فاصله CM80 از سقف ایرادی ندارد.

 

انواع شیر

الف - شیر پیاده رو (تی سرویس)

این شیر فقط توسط کارکنان شرکت ملی گاز نصب می شود و بر روی لوله زیرزمینی انشعاب گاز و نزدیک به جدول پیاده رو نصب می گردد که توسط اهرمی باز و بسته می گردد.

ب - شیر قبل از رگولاتور (میتراستاپ)

این شیر قبل از رگولاتور نصب می شود و مانند یک شیر سماوری فنردار است که توسط دسته اهرمی باز و بسته می گردد که این شیر در حالت بسته قابل قفل کردن می باشد. (این شیر جهت کار تا فشار 8/8 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع طراحی شده است)

ج - شیر مصرفی

این شیر به مصرف کننده متصل می شود و از نوع توپی یا سماوری و ربع گرد می باشد.

آشنایی با وسایل روشنایی گاز

دستگاه روشنایی گاز وسیله ای است جهت ایجاد روشنایی بوسیله سوختن گاز که هدف استفاده از انرژی نوری گاز می باشد.

گاز از طریق لوله های مسی رابط به دستگاه روشنایی گازسوز رسیده و از طریق توری مخصوص مشتعل گردیده و ایجاد نور و مقداری حرارت می نماید و مقدار مصرف آن نیز متر مکعب در ساعت می باشد که باتوجه به مصرف کم آن در صورتی که افت فشاری در سیستم گازرسانی صورت بگیرد اولین مصرف کننده ای که خاموش شود روشنایی خواهد بود که با توجه به برون سوز بودن این دستگاه این امر خطراتی بدنبال دارد و به همین دلیل است که برای بناهای زیر 200 متر مربع بیش از یک انشعاب نمی دهند و بیشتر از 200 متر مربع نیز فقط 2 انشعاب آن هم فقط در حال و پذیرائی باید باشد.

شناسایی اصول نصب وسایل روشنایی گازسوز

در نصب این وسایل باید دقت نمود که فاصله کافی با لوله گاز - مواد آتش گیرنده مانند پرده، دربهای چوبی را رعایت نمود در جهت مسیرباد نیز نباشد.

نصب این دستگاه بوسیله لوله های رابط مسی انجام می گیرد که بوسیله دستگاه پرچ لاله ای انجام می گردد. لازم به ذکر است که این وسیله در ارتفاع 170 سانتی متری از کف نصب می گردد.

آشنایی با بخاری گازسوز، انواع و کاربرد آنها

جهت آشنایی با بخاری گازسوز، انواع و کاربرد مبحث کلی آشنایی با وسایل گازسوز را توضیح داده که بخاری های گازسوز نیز می توانند جزء این گروه وسایل گازسوز قرار گیرند.

آشنایی با وسایل گازسوز

تعریف: دستگاه گازسوز وسیله ای است که مشتمل بر یک چند مشعل است و گاز برای منظورهای مختلف در این مشعلها می سوزد.

احتراق: در صورتی که برای تولید سریع حرارت یا روشنایی اکسیژن با یک ماده سوختنی ترکیب گردد این عمل را احتراق می نامند.

چنانچه هریک از اضلاع این مثلث حذف گردد احتراق دیگر نخواهیم داشت.

انواع احتراق

احتراق کنترل شده: وقتی اتفاق می افتد که گاز و هوا (اکسیژن) به میزان لازم برای سوختن کامل گاز و ایجاد شعله پایدار  تامین گردد. میزان جریان گاز را می توان با تغییر اندازه روزنه گاز و فشار در قبل از روزنه کنترل کرد. (روزنه: اوریفیس)

احتراق انفجاری: به بیان ساده احتراق بسیار سریع و کنترل نشده را احتراق انفجاری می نامند.

بنابر مسایل مطرح شده فوق برای ایجاد احتراق کامل باید هوای کافی به محفظه احتراق داده شود که محصولات سوخت یعنی گاز کربنیک co2 و بخار آب H2O تولید گردد اگر اکسیژن کافی برای احتراق گاز به آن نرسد محصولات دیگری مخصوصا منواکسید کربن CO که یک گازسمی و خطرناک است تشکیل خواهد شد. به همین جهت شناخت نحوه تنظیم جریان هوا و گازداری اهمیت بسیار زیادی است.

هوای اولیه و هوای ثانویه

در دستگاه گازسوز به دو طریق هوای مورد نیاز سوخت در مشعل تامین می گردد. هوای اولیه و ثانویه هوایی که قبل از خارج شدن گاز از سوراخ سر مشعل گاز با آن ترکیب می گردد هوای اولیه نامیده می شود.

هوایی که برای احتراق کامل گاز ضروری است و از اطراف شعله های مشعل گرفته می شود هوای ثانویه نامیده می شود.

در بیشتر مشعلهای گازسوز فقط بخشی از هوایی که برای سوختن کامل گاز لازم است به صورت هوای اولیه تامین می گردد و مابقی از هوای ثانویه تامین می شود.

 

 

مشعلهای گازسوز

مشعل گازسوز وسیله ای است که گاز را با مخلوط گاز و هوای کنترل شده را به محفظه احتراق هدایت کرده و در آن محفظه ایجاد حرارت و روشنایی می نماید.

مشعلهای زرد سوز

این نوع مشعلها شامل یک معبر گاز رسان (لوله) می باشد که گاز را به سوراخهای سرمشعل می رساند

گاز خارج شده از سوراخها با شعله ای زرد رنگ در محل سوراخها می سوزد.

در این مشعلها قبل از خروج گاز از سوراخهای نامبرده هوا با گاز مخلوط نمی شود.

این نوع مشعلها قبل از احتراق مشعلهای آبی سوز مورد استفاده قرار می گرفت.

مشعلهای آبی سوز

این مشعلها بخوبی با گازهای سوخت مختلف و همچنین در فشارهای متفاوت به کار می رود و می توان جریان گاز ورودی این نوع مشعلها را بدون اینکه تاثیر نامطلوبی بر روی کار آنها بگذارد در دامنه وسیعی تغییر  داد.

طرز کار

از لحاظ رسیدن هوای اولیه به مشعل دو نوع مشعل وجود دارد.

1- مشعلهای اتمسفری: در یک مشعل اتمسفری جهت گاز از داخل روزنه، هوای اولیه را به داخل مشعل تزریق می کند.

ملکولهای موجود گاز در جهت حرکت خود ملکولهای هوا را نیز به حرکت درآورده و با هم دیگر مخلوط گردیده وارد سرسوراخهای مشعل شده و می سوزند. (بخاری - اجاق گاز - آبگرمکن)

2- مشعلهای اجباری: در این نوع مشعلها فشار گاز یا هوا یا هر دو به وسیله یک نیروی مکانیکی نظیر دمنده تقویت می شود. (مشعلهای برقی شوفاژ)

شناسایی اصول نصب بخاری گازسوز

در نصب وسایل گازسوز به طور کلی باید موادی را رعا

/ 0 نظر / 648 بازدید