چکیده:

ایمنی، پیشگیری در ساختمان به کمک تحقیق، طراحی و مدیریت میسر می گردد، دامنه مطالعاتی آن بسیار وسیع و شامل علوم مختلف و رشته های گوناگون است.

مقدمه:

از آنجا که در هر ساختمان کلیه پیش بینی ها و تمهیدات لازم جهت ایمنی ساکنان و متصرفان در برابر حریق باید فراهم گردد. ضروری است طراحی و ساخت ساختمان ها به نحوی صورت گیرد که با توجه به کاربری،‌ابعاد و تعداد طبقات، به مدت مناسبی در برابر حریق مقاومت نموده و از گسترش حریق به فضاها یا ساختمان مجاور جلوگیری شود.. بطور کلی بناهای آپارتمانی بر دو قسمند:

1-بناهای آپارتمانی موجود (قدیمی) که براساس ضوابط گذشته ساخته شده و طبیعتاً ضوابط و مقررات کنونی درباره این گونه بناها اعمال نشده است.

2-بناهای آپارتمانی جدیدکه با توجه به مقررات و قوانین ساخت و ساز کنونی احداث می شوند.

با توجه به تعریفی که ارائه شد وضعیت بناهای آپارتمانی موجود در استانداردهای جدید را ندارند چگونه خواهد بود؟پرواضح است که این گونه بناها در حال حاضر موجود هستند و افراد و متصرفینی در داخل آنها زندگی می کنند بنابراین به منظور حفظ جان افراد و ساکنین این گونه بناها بایستی مقرراتی وضع شود تا احتمال بروز خطر به حداقل ممکن برسد.این مطلب ترجمه مطلبی از نشریه NFPA با عنوان «بناهای آپارتمانی موجود» است که با اعمال مقرات و قوانین آن بتوانیم حتی المقدور ضریب ناایمنی این گونه بناها را کاهش دهیم.

عملکرد و کاربرد

این بخش الزاماً برای ایمن سازی ساختمان ها و بخش های مسکونی موجود که بوسیله ساکنین بعنوان تصرفات و منازل آپارتمانی اشغال ده مورد استفاده قرار می گیرد.وقتی که ساختمان از سکنه پر شد هیچ یک از درب ها به سمت خروج نباید قفل باشند. استفاده از درب قفل شده در ساختمان آپارتمانی که تحت تصرف ساکنین است و درب آن خلاف مسیر خروج باز می شود ممنوع است.بطورکلی ساختمان ها شامل تمام موارد ذیل و یا بعضی از آنها می شوند:

ساختمان فاقد هرگونه سیستم اعلام یا خاموش کننده دستی و اتوماتیک است.

1-                  ساختمان هایی که کاملاً به سیستم اعلام و خاموش کننده دستی و اتوماتیک مجهزند.

2-                  ساختمان هایی که در قسمت های خاص آنها سیستم خاموش کننده اتوماتیک اجراء شده است.

3-                  ساختمان هایی که بطور سرتاسر و کامل به سمت تائید شده خاموش کننده اتوماتیک مجهز است.

چهار طرح متناوب درباره نیازهای ایمنی در زندگی برای بکارگیری در ساختمان های آپارتمانی موجود ارائه شده است.

1-طرح های فاقد هرگونه سیستم اعلام و خاموش کننده  ،2-طرح های دارای سیستم کامل خودکار کشف آتش سوزی  3-طرح هایی که توسط سیستم جزیی آب افشان محافظت می شوند.4- طرح هایی که توسط یک سیستم دقیق نظارت شده آب افشان خودکار محافظت می شوند.

چنین نگرش کاملی در وضع کردن و ایجاد سیستم، تلاش و انگیزه جدیدی را فراهم می کند. اگرچه یک سیستم کامل انواع مختلف و متناوبی از قوانین را دربر می گیرد اما این یک سیستم بسیار محدود است زیرا تنها چهار گزینه قابل دسترسی و موجود است. هرچند براساس اندازه و ارتفاع و ترتیببندی ساختمان شخصی ممکن است مناسب ترین گزینه را انتخاب کند، این عمل بیش از آنکه ساختمان را به یک سری از قوانین مشخص وفق دهد برای هماهنگی در سیستم ایمنی که از هر جهت برای ساختمان مناسب است فرصتی را فراهم می کند.

ساختمان های آپارتمانی

ساختمان هایی که شامل سه یا بیش از سه واحد مستقل با امکانات آشپزخان، حمام و سایر امکانات در داخلآ

 اعم از استیجاری و یا خانه های باغدار (برج باغ) و یا با هر نام دیگر ساختمان های آپارتمانی نام دارند.

قوانین راه های خروج

امکانات خروجی در ساختمان ها در بیرون از ساختمان های مسکونی با ظرفیت یک یا دو خانواده ای باید از قوانین پیش بینی شده پیروی کند.

در بناهای آپارتمانی موجود پنجره ها بعنوان دومین راه فرار معرفی شده اند، چندین روش قابل قبول مطرح شده که رایج ترین و عملی ترین روش آن پنجره هایی با حداقل محفظه است که بعنوان دومین وسیله خروج اضطراری معرفی شده است. برای مثال:پنجره ها بایستی در حد فاصله بیست فوتی قرار گیرد.و برای عبور دادن نیروهای آتش نشانی و تجهیزات آنها مناسب باشدو باید رو به یک بالکن باز شود.

اگر یکی از این مقررات در مورد پنجره ها رعایت نشود باید به فکر ایجاد دومین راه فرار بود. براساس بخش NFPA13 که مربوط به استانداردهای نصب سیستم «اسپرینکلر» است. آپارتمان هایی که سیستم ایپرینکلی دارند از این امر مستثنی هستند.دومین مورد حائز اهمیت درباره خروج که مطرح شده به این معنی است که وسایل و امکانات خروج تا به صورت مرجع و ضابطه درنیامده باشد کاربردی نخواهد داشت. به عنوان مثال اندازه درب خروجی در این بخش عرض 78 سانتی متر و ارتفاع 198 سانتی متر در صورتیکه در بخش 5 عرض خروجی 80 سانتی‌متر و ارتفاع 203 سانتی‌متر است. این مورد در درب‌های آپارتمانی که به راهروها گشوده می‌شوند کاربردی نیست ،‌زیرا در مواقع فرار شرایط اضطراری کاملاً با شرایط عادی متفاوت است.

کلیات

میزان مقاومت اجزا و قسمت‌های بکار گرفته شده در ساختمان و درب‌های خروجی در برابر آتش‌سوزی نباید کمتر از یک ساعت باشد.

در ساختمان‌هایی که سیستم کامل و سراسری «اسپرینکلر» اجرا شده است میزان مقاومت سازه‌ها و قسمت‌های ورودی و خروجی به طور نسبی تا یک ساعت نخواهدبود ،‌زیرا بعضی از طبقات نیاز به مقاومت در برابر آتش‌سوزی را خواهند داشت. این کاهش مقاومت در برابر آتش‌سوزی در قسمت‌های خروجی برای تصرفات و مجمتعات تجاری و بازرگانی مجاز نیست و در اماکنی که تصرفات آپارتمانی و مسکونی و تجاری و بازرگانی را در برمی‌گیرد مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. در تصرفاتی با ارتفاع چهار طبقه که هر طبقه به طور کاملاً مجزا از یکدیگی است ،‌اجزاء راه‌های خروجی با مقاومت یک ساعت در مقابل آتش‌سوزی مجاز به استفاده هستند. در ساختمان‌هایی که ارتفاع چندانی ندارند در قسمت‌های خروجی قطر و ضخامت درب‌ها باید یک و سه چهارم اینچ باشند و یا درب‌های چوبی قطور و خودبست که کلفتی آنها سه چهارم اینچ باشد باید استفاده شود. وقتی که ساختمان از سکنه پر شد هیچ یک از درب‌ها به سمت خروج نباید قفل باشند. استفاده از درب قفل شده در ساختمان آپارتمانی که تحت تصرف ساکنین است و درب آن خلاف مسیر خروج باز می‌شود ممنوع است. این قانون مقرر می‌دارد درب ساختمان باید دارای قفل‌های ویژه باشد که تنها از داخل قفل می‌شود و مسیر لولای آن موافق مسیر خروج است و از بیرون ساختمان امکان گشوده شدن آن وجود ندارد. در این بخش قفل‌های ساده که با دو مرتبه چرخش کلید بسته می‌شوند مقرر نشده است ،‌مرگ و میرهای ناشی از آتش‌سوزی اکثر مواقع در چنین مواردی رخ می‌دهد چون هنگام خروج کلیدی در دسترس نیست. به طور کلی و به شکل ساده باید گفت منظور از این گونه قفل‌ها نوع قفلی نیست که باید کلید خاصی داشته باشد ،‌بلکه باید درب از قسمت داخلی به وسیله‌ی ابزار یا اهرم مناسب باز و به سمت مسیر خروجی گشوده شود. در واقع این موضوعات بدین معناست که استفاده از قفل‌هایی که نیاز به کلید دارند و با دو گردش قفل باز و بسته می‌شوند ممنوع است ،‌زیرا در مواقع بحرانی یافتن کلید دشوار است. همچنین استفاده از قفل‌هایی که حتی به طور ساده با دو دستگیره باز و بسته می‌شوند هم ممنوع شده است.

یک درب نمونه خروجی آپارتمانی از سه قسمت تشکیل شده است. 1-چفت 2-قفل  3-زنجیر یا اهرم ایمنی مناسب.

هیچ یک از موارد توصیه شده برای درب خروجی ساختمان در باز شدن نباید نیاز به کلید یا ابزار و مهارت خاصی داشته باشد و درب‌ها باید کاملاً‌ به راحتی باز شود.

قفل‌هایی که باز کردن آنها از 15 تا 30 ثانیه طول می‌کشد مجاز اعلام شده در ساختمان‌هایی که مجهز به کاشف آتش و شبکه بارنده هستند تأثیری در باز شدن و یا خروج ندارند. این ابزار برای درب‌هایی که به طور دایم باز و بسته نمی‌شوند امنیتی را فراهم می‌آورد. در این هنگام درب در مواقع اضطراری مورد استفاده قرار می‌گیرد. زنجیرها و میله‌های محافظ در چنین مواردی قادر به ایمن‌سازی نیستند و نباید مورد استفاده قرار می‌گیرد. زنجیرها و میله‌های محافظ در چنین مواردی قادر به ایمن‌ساز نیستند و نباید مورد استفاده قرار گیرند. در بخش 5 استفاده از درب‌های چرخان (بر روی لولا میچرخند) مجاز شناخته شده است. درب‌هایی که لولاهای آنها به صورت افقی باز و بسته می‌شوند و استفاده از آنها مجاز اعلام شده نباید در وسط کریدورها مورد استفاده قرار گیرند.

پلکان

استفاده از پلکان در یک طبقه پایین و یک طبقه بالای طبقه ورودی در یک واحد مسکونی مجاز نیست. فاصله هیچ واحد آپارتمانی نباید از ورودی طبقه زیاد دور باشد. همچنین ایجاد آپارتمانی با بیش از سه طبقه (تریپلکس) ممنوع است که اعم از آپارتمان اصلی یا بالایی و پایینی باشد. آپارتمان‌هایی که در یک سطح و تریپلکس باشند مجاز به ایجاد پلکان هستند. استثنائات موجود در یک آپارتمان تنها اجازه ایجاد دو طبقه را می‌دهد که روبروی یک دیگر باز شوند.

پلکان برقی –

 پلکان برقی به عنوان بخشی از ساختمان و راه خروج اگر بیش از سه طبقه باشند حتماً باید دوربند و دودبند باشند.

به دلیل طبیعی که پلکان برقی – پلکان برقی به عنوان بخشی از ساختمان و راه خروج اگر بیش از سه طبقه باشند حتماً باید دوربند و دودبند باشند. به دلیل طبیعتی که پلکان برقی دارد از نه چندان دور به عنوان وسیله‌ای مناسب برای خروج و اجزایی از ساختمان پذیرفته شده‌اند. در گذشته پلکان برقی وسیله‌ در دسترس و خوبی برای خروج و تخلیه نفرات به بیرون از ساختمان محسوب نشده‌اند لیکن امروزه باید در نظر گرفته شود که تعداد قلیلی از پلکان‌های برقی به شیوه‌هایی نصب شوند تا کیفیت معابر خروجی ساختمان را بالا ببرند. پلکان فرار در ساختمان‌ها باید مطابق قوانین به صورت دوربند اجرا شوند. نردبان‌های فرار در ساختمان‌ها بایستی طبق قوانین ایجاد شوند. در ساختمان‌هایی که به طور خودکار و سرتاسری توسط سیستم شبکه بارنده محافظت می‌شوند نیازی به دربها و دیوارهای دودبند نیست. در ساختمان‌های آپارتمانی موجود راه‌های خروجی قابل دسترسی طوری فراهم شده که اشخاص با فعالیت شدید در مواقع بحرانی بتوانند از آنها به راحتی استفاده کنند ،‌بنابراین در این گونه ساختمان‌ها به پناهگاه نیاز نیست ،‌اما ایجاد راه‌های خروجی امن به شدت تأکید شده است. باید پناه‌گاهی در ساختمان‌های موجود مورد استفاده قرار گیرد. در ضمن این ساختمان‌ها باید به شبکه بارنده مجهز باشند ،‌به دلیل تأثیر بسیاری که سیستم بارنده در ساختمان‌ها دارد ،‌در مواقع آتش‌سوزی شخصی که دچار دستپاچگی شده می‌تواند بدون اینکه احساس نگرانی و ناتوانی کند ،‌در طبقات بماند ،‌هر جگند که دربهای بسته شده آپارتمان‌ها دسترسی به خروج را برای افراد از بین می‌برد؛ بنابراین خود کریدورها و راهروها اگر دارای وضعیت مناسب باشند به شکل مؤثری پناهگاه تلقی می‌شوند. بر اساس مقررات پیش‌بینی شده هر طبقه که توسط سیستم‌های حفاظت کننده محافظت می‌شود ،‌می‌تواند مثل پناهگاهی ایمن عمل کند. این موضوع به دلیل وجود سیستم‌های خود کار شبکه بارنده در ساختمان به ویژه بخش‌های ورودی و خروجی قابل قبول است. به دلیل وجود سیستم‌های اعلام کننده بنای موجود وضعیت مطلوبی را در مقابله با آتش‌سوزی احتمالی خواهد داشت.

ظرفیت خازن

راه‌های خروج طبقه همکف باید قابلیت کافی برای پلکان و پایگردها که از آن طریق افراد و ساکنین وارد طبقه همکف شده و از ساختمان خارج می‌شوند داشته باشند.لابی‌های قدیمی که در بسیاری از ایمن‌سازی ساختمان هستند که جدا از کاشف‌های دودی اهالی آپارتمان را از کانون آتش‌سوزی که دود از آنجا تولید می‌شود آگاه می‌کنند وقتی که یکی از ساکنین آپارتمان را ترک می‌کند درب پشت سر او بسته شده در این صورت می‌تواند از دستگیره سیستم دستی استفاده کند. اگر ساکنین موفق به این نشوند که سیستم اعلام‌کننده را به صدا درآورند در این صورت کاشف‌های حرارتی خود فعال می‌شوند و سایر واحدهای آپارتمان را آگاه می‌سازند. در جایی که سیستم کاشف آتش‌سوزی به کار می‌رود این سیستم‌ها بسیار مؤثر است. در جاهایی که سیستم بارنده برای بخشی از ساختمان و یا کل ساختمان نصب شده است کل مجموعه آب افشان باید مربوط به هر دو مورد (کلی و جزئی) ایجاد شود. در ساختمان‌های بارنده باید بر اساس مقررات مربوط نصب اسپرینکلر در کتاب NFPA ایجاد شود. در واحدهای مسکونی خصوصی سیستم بارنده در داخل دستشویی که اندازه آن کمتر از 24 فوت مربع (2/2 متر مربع) باشند ،‌نباید نصب شود. همچنین در داخل حمام‌هایی که اندازه آنها کمتر از 55 فوت مربع (1/5) متر مربع است این موضوع صدق می‌کند. در داخل دستشویی‌هایی که به گرمکن-آبگرمکن- خشک‌کن و شوینده‌ها مجهز هستند بدون در نظر گرفتن اندازه آن ایجاد و نصب شبکه بارنده الزامی است.استفاده از شبکه بارنده در واحدهای آپارتمانی و مسکونی و مهمانسراها بسیار سفارش شده در طراحی و نصب سیستم بارنده باید تمام احتیاطهای لازم صورت پذیرد. این سیستم ممکن است دارای تمام ویژگی‌های زیر باشد یا ممکم است بعضی از آنها را دارا باشد.

الف-حفاظت توسط سیستم خودکار آب‌افشان.

ب-زنگ‌های هشداردهنده کاشف دودی.

ج-کنترل دود.

د-سایر سیستم‌های تأیید شده.

منظور از اعمال قوانین موجود و بکارگیری موادی از قبیل پلاستر و ... صرفاً برای جلوگیری از انعکاس صوت است. توفال کردن سقف یا دیوار توسط تخته یا سنگ گچ قابلیت آتش‌سوزی را بالا می‌برد بر اساس آمار اخیر به وسیله‌ی سیستم قوس طاق توانسته‌اند مقاومت در برابر آتش‌سوزی را بیست دقیقه بیشتر افزایش دهند.

ملاک و معیار برقراری امکانات و آمادگی ساکنین است که در مقابل آتش‌سوزی برای ایمنی خود برقرار می‌کنند. مقاومت حداقل نیم ساعت در برابر آتش‌سوزی باعث می‌شود که آتش از کریدور به داخل آپارتمان‌ها و سایر کریدورها سرایت نکند. بسیاری از این حایل‌ها از قبیل سنگ گچ و یا توفال‌بندی باعث می‌شود که مقاومت دیوارها تا 30 دقیقه بالا برود. مطابق مقررات درب‌هایی که رو به دسترس خروج باز می‌شوند باید حداقل در مقابل آتش‌سوزی تا بیست دقیقه مقاومت داشته باشند. درب‌های که رو به کریدور یا راه‌های دسترسی خروج باز می‌شوند باید خود بست باشند. نصب و تعمیر و نگهداری صحیح قسمت‌های درب‌های خودبست که مابین واحد مسکونی و کریدورها قرار دارند باعث پایین آمدن میزان مرگ و میر ناشی از آتش‌سوزی خواهد بود. بررسی‌هایی که بر روی بعضی از بناهای آپارتمانی انجام شده است ،‌نشانگر این است که آنها از قسمت‌های پشت محل آتش‌سوزی دچار آتش شده‌اند ،‌زیرا هنگام فرافر ساکنین درب‌ها باز مانده است. در بعضی از موارد مرگ و میر زمانی رخ می‌دهد که ساکنین درب خانه‌ای را که احتمال آتش‌سوزی دارد باز کرده و اکسیژن از اتاق در حال آتش‌سوزی به آتش‌سوزی شدت می‌دهد. در صورتی که اگر درب آپارتمان خود بست باشد بعد از خروج سریع متصرفین به طور خودکار بسته شده و از ورود آتش به خانه بعدی جلوگیری می‌کند. تحقیقاتی که سازمان استاندارد ملی انجام داده بیانگر این است که واحد مسکونی که در آن سوخت نگهداری می‌شود باید سازه‌های آن در حدود بیست تا سی دقیقه در مقابل آتش مقاوم باشد. راه‌های ورودی و محفظه‌های حفاظت نشده نباید در راه‌های دسترسی خروج دیوارها و درب‌ها به کار رود. فضاها نباید محدود باشد و به کریدوری که آن را ایجاد کرده باز شود.

الف: فضاها برای واحدهای مسکونی و خطرناک به کار رود.

ب:فضای مورد نظر باید سیستم خودکار آب افشان بر اساس مقررات بخش نوزده محافظت شود.

ج:فضای مورد نظر نباید از رسیدن به راه دسترس خروج جلوگیری کند.

ایجاد پنجره‌های نورگیر ، کرکرده و یا جلو پنجره بر روی دیوارها و یا درب‌های دسترس خروج ممنوع است مقررات استاندارد مربوط به نصب دستگاه‌های تهویه هوا به عنوان وسیله تخلیه دود و عبور هوا در راهروهای مسکونی در کتاب NFPA مردود است. آپارتمان‌های کنونی با چند پله خروج وجود دارند نشان دهنده این مورد است.

تعداد راه‌های خروج

هر واحد ممسکونی باید حداقل دو مسیر خروجی که در حد امکان از  یکدیگر دور باشند، دارا باشدهر واحد مسکونی باید یک قسمت خروج داشته باشد که این واحدها از هر نوع که  باشند عبارتند از :

الف- در سطح همکف واحد مسکونی باید یک درب خروجی بطور مستقیم به خیابان ا حیاط راه داشته  باشد.

ب- یک واحد مسکونی باشد توسط پلکان به خارج  از ساختمان دسترسی مستقیم داشته با شد که ممکن است 2 واحد در یک طبقه باشد پس باید خروجی ظرفیت لازم  را داشته باشد.

ج- واحد مسکونی دسترسی مستقیم  به اولین پلکان باشد پلکان کاملا دوربند باشد و در ضمن حداقل حدداقل مقاومت این  قسمت‌ها در مقابل این قسمت‌ها در مقابل اتش سوزی یک ساعت باشد. ظرفیت راه‌های خروجی به مجموعه ظرفیت درب‌ها و به تعداد افراد متصرف انها بستگی دارد. . باید پذیرفت که خروجی باید ظرفیت اینکه 400 نفر را تخلیه کند داشته باشند. پس به طور مجزا برای هر درب خروج یا ورود باید 200 نفر در نظر گرفته شود. دریک ساختمان با هر چند طبقه ان بیش از 4 واحد آپارتمان نباشد با دیوارهای ضد دود  وپلکان فرار طبق قوانین بعنوان  خروج اضطراری از بیش از بیست فوت(1/6) متر فاصله از درب ورودی هر واحد  مسکونی تا اولین راه خروجی را داشته باشد توجه داشته باشید که محدودیتی در قبال ارتفاع وجود ندارد اما منظور  این است که در هر  طبقه باید چهار واحجد موجود باشد آپارتمان‌ها باید دسترسی سریع به اولین پلکان خروجی یا پلکان فرار با دیوارهای ضد دود را داشته باشند. در این مورد خروجی‌های حفاظت نشده و یا پلکان خارجی ساختمان کاربردی نخواهد داشت. راه‌های خروج باید داغرای چراغ‌هایی باشند که هنگام خروج سریع راه کاملا روشن باشد.چراغ‌های اضطراری باید در ساختمان‌هایی که بیش‌ از 12 مسکونی یا بالای سه طبقه ارتفاع دارند ایجاد شود.

 علایم نشان دهنده راه‌های خروجی

 در بناهایی که بیش از یک خروجی دارند باید علامت‌هایی به طرف راه‌های خروج نصب شود و نحوه نصب این علامت‌ها بایستی بر  اساس مقررات صورت گیرد

 ترکیب راه‌های خروجی خاص

 هیچ یک از طبقات پایین سطح همکف که برای تاسیسات و سایر امکانات ساختمان استفاده می‌شود نباید دارای درب‌های محفاظت نشده و  فاقد مقاومت باشند.

 محافظت شود جاهایی که سیستم بارنده بدون جداسازی در مقابل اتش‌سوزی باید ایجاد شوند عبارتند از

 سیستم‌های هشدار دهنده و کاشف آتش سوزی

 بناهای اپارتمانی با بیش از 3 طبقه 11 واحد مسکونی باید کاملا مجهز سیستم‌های هشدار‌ دهنده و کاشف آتش‌سوزی باشند. کاربرد این امکانات تنها در جاهایی که هر واحد مسکونی بطور کامل از واحد‌های  دیگر جدا شده باشد. مواد و مصالح باکار گرفته شده در قمست‌های جدا کننده نیز مقاومت کمتر از  نیم‌ساعت در برابر اتش‌سوزی را نباید داشته باشد و یا جاهایی که پلکان مستقل برای فرار یا راه خروج مستقل داشته باشد زیاد تاکید نشده است خروج ایمن و راحت به مردم کمک می‌کنند که در نبود وسایل هشدار‌دهنده و اعلام کننده جان خود ا نجلات دهند.

 نصب سیستم

 درشروع هر گونه‌ اقدامی برای نصب سیستم اعلام آتش‌سوزی مورد نیاز در ساختمان باشد طبق مقررات از نصب سیستم دستی استفاده شود. سیستم‌های اعلام کننده و هشدار‌ دهنده‌های صوتی باید بکار گرفته شوند سیستم بیرونی هر خوابگاه یا اتاق خواب و تمام واحدهای مسکونی  بعلاوه زیر زمین باید کاشف‌های دودی نصب شود. درساختمان‌هایی که به طور سرتاسر توسط  کاشف‌های دودی محافظت می‌شوند نیازی به اعلام کننده نیست کاربرد هشدار دهنده یک ایستگاهی بدون استفاده از نیروی برق ثانوی مانعی ندارد در جاهایی که به اتاق خواب‌های منتهی می‌شوند از قبیل سالن‌ها و هال کاشف‌های  دودی باید نصب شود. در  واحد‌های چند سطحی کاشف‌هایی که سطح‌بالاتر را تحت پوش قرار می‌دهند باید طبیعتا در طبقه بالا نصب شوند کاشف‌های  دودی باید بر روی سقف‌ها قرار گیرند یا در غیر این صورت بر رویب دیوارها در فاصله‌ای بطول5/30 سانتی‌متر و در صورت نزدیکی به سقف نباید فاصله کمتر از 2/15 سانتی‌ متر به سقف باشد   باید این کاسف‌ها دور از جاهایی که در  انها پخت‌و پز صورت می‌گیرد مثل اشپزخانه و .. نصب شوند. در جاهایی  که در معرض هوای آزاد هستند بایستی طراحان اقدام به جابجایی این کاشف‌ها کنند. دربناهای آپارتمانی موجود بکارگیری گروه دو که همان سیستم کاشف خود کار آتش‌ سوزی است مورد نیاز است و بر اساس بخش نوزده باید دارای سیستم هشدار دهنده آتش‌ باشند. بعلاوه الین سیستم نیاز به یک ایستگاه مرکزی کاشف دود دارد در این پارگراف  استفاده از سنسورهای حرارتی مجاز است. زیرا این کاشف‌ها بخشی از سیستم میزان مقاومت اجزا و قسمت‌های بکار گرفته شده در ساختمان‌ و درب‌های خروجی در برابر آتش‌سوزی نباید کمتر از یک ساعت باشد. در  ساختمان‌هایی که سیستم کامل و سراسر (اسپرینکلر) اجرا شده  است میزان مقاومت سازه‌ها و قسمت‌های ورودی و خروجی به طور نسبی تا یک ساعت افزایش می‌یابد . اگر در ساختمان آپاتمانی این سیستم موجود نباشد این مقاومت یک ساعت نخواهد بود، زیرا بعضی از طبقات نیاز  به مقاومت در حدود دو ساعت در مقابل آتش‌ سوزی را خواهند داشت. ایمن‌‌ سازی ساختمان هستند که جدا از کاشف‌های  دودی عمل می‌کنند. کاشف‌های دودی اهالی آپارتمان را از کانون اتش‌ سوزی که دود از انجا تولید می‌شود آگاه می‌کنند وقتی که یکی از ساکنین آپارتمتن را ترک می‌کنند می‌تواند از دستگیره سیستم دستی استفاده کند. اگر ساکنین موفق به این نشوند که سیستم اعلام کننده را به صدا در آورند در این صورت کاشف‌های حرارتی خود فعال می‌شوند و سایر واحدهای آپارتمان را آگاه می‌سازند در جایی که سیستم کاشف آتش‌سوزی بکار می‌رود این سیستم بسیار موثر است. در جاهایی که سیستم بارنده برای بخشی از  ساختمان نصب شده است کل مجموعه آب افشان باید مربوط به هر دو مورد ( کلی و جزیی) ایجاد شود. در ساختمان‌های  چهار طبقه و یا بیشتر سیستم‌های بارنده باید  بر اساس مقررات مربوط به نصب اسپرینکلر در  کتاب NFPA  ایجاد شود.در واحد‌های مسکونی خصوصی یستم بارندده در داخل دستشویی کع اندازه آن کمتر از 24 فونت مربع (2/2 متر مربع ) باشند نباید نصب شود همچنین در داخل حمام‌هایی که اندازه آنها کمتر از 55 فوت مربع (1/5) متر مربع است این موضوع صدق می‌کنند در داخل دستشویی‌هایی که به گرمکن –آبگرمکن خشک‌کن و شوینده‌ها مجهز هستند بدون در  نظر گرفتن اندازه ان ایجاد و نصب شبکه بارنده الزامی است. استفاده از شبکه بارنده در واحد‌های آپارتمانی و مسکونی و مهمانسراها بسیار سفارش شده در طراحجی و نصب سیستم بارنده تمام احتیاط‌های ازم صورت پذیرد. اسن سیستم  ممکن است دارای تمان ویژگی‌‌های زیر باشد یا ممکن است بعضی از انها را دارا باشد. 

الف-حفاظت توسط سیستم خود‌کار اب افشان    ب- زنگ‌های هشدار دهنده کاشف دودی     ج- کنترل دود         د- سایر سیستم‌های تابیده شده

 منظور از اعمال قوانین موجود و بکارگیری موادی از قبیل پلاسترو.... صرفا برای جلوگیری ازانعکاس صوت است. توفال کردن سقف یا دیو.ار توسط تخته یا سنگ گچ قابلیت آتش‌سوزی را بالا می‌برد بر اساس آمار اخیر بوسیله سیستم قوس طاق توانسته‌اند مقاوت در برابر آتش‌سوزی را با بیست دقیقه بیشتر افزایش دهند.

 ملاک و معیار بر قراری امکانات و امکانات و آمادگی ساکنین است که در مقابل اتش‌ سوزی برای ایمنی خود برقرار می‌کنند . مقاومت حداقل نیم‌ساعت در برابر اتش‌ سوزی باعث می‌شود که آتش‌ سوزی باعث‌ می‌شود که اتش‌ سوزی از کریدور به داخل آپارتمان‌ها و سایر کریدورها سرایت نکند. بسیاری از این حایل‌ها از قبیل سنگ گچ و یا ویا توفال بندی باعث می‌شود که مقاومت سنگ و گچ و یا توفال بندی باعث می‌شود که مقاومت دیوارهای تا 30 دقیقه بالا برود مطابق مقرارت در ب‌هایی که روبه دسترس خروج باز می‌شوند باید حداقل در مقابل آتش‌سوزی تا بیست دقیقه مقومت داشته باشند درب‌هایی که رو به کریدور یا راه‌های دسترسی خروج باز می‌شوند باید خود بست باشند . نصب و تعمیر و نگهداری صحیح قسمت‌های دئرب‌های خودبست‌ که ما بین واحد مسکونی و کریدورها قرار دارند باعث پاپیین امدن میزان مرگ و میر ناشی از آتش‌‌سوزی خواهد بود. برررسی هایی که بر روی بعضی از بناهای اپارتمانی انجام شده است نشانگر این است  که آنها از قسمت‌های پشت محل اتش‌سوزی دچار  شده‌اند زیرا هنگام فرار ساکنین درب‌ها باز مانده است. در بعضی از موارد مرگ‌و میر زمانی رخ می‌دهد که ساکنی درب خانه‌ای را که احتمال آتش‌ سوزی دارد باز کرده و اکسیژن از اتاق در حال اتش‌سوزی به اتش‌سوزی شدت می‌دهد. در ص.رتی که اگر درب آپارتمان خود بست باشد بعد از خروج سریع متصرفین بطور  خود ‌کار بسته شده و از ورود آتش‌ به خانه بعدی جلوگیری می‌کند.

 تحقیقاتی که سازمان استاندارد ملی انجام اده بیانگر این است که واحد مسکونی که در  ان سوخت نگهداری می‌شود باید سازه‌های ان در حدود بیست تا سی دقیقه در مقابل اتش مقاوم باشد. راه‌های ورودی و محفظه‌ای حفاظت نشده نباید در راه‌های دسترسی خروج و دیوارها و درب‌ها بکار رود.فضا‌ها نباید محدود باشد و به کریدوری که آن را ایجاد کرده باز شود.

 الف- فضا‌ها برای واحد مسکونی و خطرناک  بکار رود

ب-فضا‌ی مورد باید با سیستم خود کار  آب افشانبر اساس مقررات بخش نوزده نحاظت شود.

ج- فشای مورد نظر نباید از رسیدن  به راه دسترس خروج جلوگیری کند.

 ایجاد پنجره‌های نورگیر کرکره و یا جلو پنجره بر روی دیوارها و یا درب‌های دسترس خروج ممنون است مقررات استاندارد مربوط به نصب دستگاه‌های تهویه هوا بعنوان وسیله تخلیه دود و عبور هوا در راهرو‌های مسکونی در کتاب NDPA مردود است

 

 

 

 

 

 

 

 

پیشگیری از حریق و سوانح در ساختمان ها

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم

پیشگیری

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل 2: پیشگیری

کلیات:

ساده‌ترین و مؤثرترین تاکتیک قابل دسترس برای طراح جهت اطمینان از ایمنی در برابر حریق، پیشگیری از شروع حریق و در حقیقت خود حریق می‌باشد. اگر این تاکتیک موفق شود، دیگر نیازی نیست که حتی سایر ارزیابی‌های ایمنی در برابر حریق صورت گیرد. دو راه برای پیشگیری از وقوع حریقها وجود دارد که به اساس مثلث حریق بستگی دارد. سه عامل مثلث حریق عبارتنداز : منبع جرقه زنه، سوخت و اکسیژن. تقریباً غیر ممکن است (و اکثراً نامطلوب ) که اکسیژن را از ساختمان مسکونی خارج کنیم، لذا پیشگیری از حریق بر دو عامل دیگر متمرکز می‌باشد. پیشگیری از احتراق و محدود کردن سوخت قابل دسترس دو روش پیشگیری از حریق می‌باشند.

2-1- پیشگیری از احتراق:

در طراحی برای کاهش خطر احتراق طراح باید دو مورد را انجام دهد. اول: منابع آتش‌زنه را در طرح پیشگویی کند و دوم: ساختمان بنحوی اداره شود که خطر احتراق محدود گردد. یک طرح واقعی در مقابله با خطر و طرحی که تدابیر مقابله با خطر را ارائه می‌کند باید بموازات همدیگر دیده شوند.

چهار نوع اصلی منابع احتراق (آتش‌زنی) وجود دارد:

1- پدیده طبیعی (مثلاً ساعقه)

2- بی‌توجهی افراد (مثلاً مواد دخانی، کبریت‌ها، آشپزی)

3- ضعف تکنولوژی (مثلاً نقایص سیم‌کشی و وسایل الکتریکی)

4- آتش آفروزی عمدی (مثلاً خودکشی، دشمنی با علم و صنعت)

این چهار دسته‌بندی انحصاری نمی باشند و اثرات متقابل بر یکدیگر دارند، بویژه ضعف تکنولوژی که معمولاً ناشی از بی‌توجهی انسانها می‌باشد.

بسیاری از حریقهای ساختمانهای غیر مسکونی منشاء تصادفی دارند، برعکس تعداد زیادی از حریقها هستند که منشاء آنها فرآیندهای صنعتی و ترکیبی می‌باشد و باید بخاطر داشت که اگر چه آمار تعداد حریقهای مهم دقیق و درست نیست، اما شدت آنها بسیار با اهمیت می‌باشد. تلفات جانی حریقها نشان می‌دهد که چنانچه منابع جرقه‌زنی مشخص شده خیلی معمولی باشد، آنها منجر به تلفات جانی در سطح بالا نمی‌شوند. برای مثال وسایل آشپزی در حافظت از حریق در ساختمانهای مسکونی خیلی بحساب می‌آید، اما تلفات جانی آن همانند یا نزدیک به استعمال مواد دخانی نیست. این مورد اهمیت یک درک عمیق را تاکید می‌کند مبنی بر اینکه نه تنها علت بوجود آمدن یک حریق بلکه خطرناکتر بودن آنها باید مدنظر باشد (جدول 2-1)

 

جدول 2-1 : آمار منابع جرقه زنی

منابع جرقه‌زنی	درصد حریقها
	در کل ساختمانها	در ساختمانهای مسکونی	در ساختمانهای غیر مسکونی
مواد دخانی کبریت وسایل آشپزی وسایل گرمایشی فضاها سیم‌کشی برق سایر وسایل الکتریکی سایر موارد (بعلاوه پدیده‌های طبیعی) نامعلوم حریقهای تصادفی حریقهای عمدی	9 7 27 5 6 10 14   3 81 19	10 7 40 7 5 9 8   1 87 13	9 8 8 3 7 11 22   4 72 28

 

2-1-1- پدیده‌های طبیعی:

جدی‌ترین منبع جرقه‌زنی طبیعی صاعقه و خطر اصابت آن با زمین محسوب می‌شود. زلزله نیز خطری بزرگ برای آتش‌سوزی محسوب می‌گردد زیرا با صدمات وارده به وسایل الکتریکی و گازسوز خطر آتش‌سوزی ایجاد می‌شود و حریق مشکل بعدی در مناطق زلزله زده می‌باشد. حریقهای جنگل یک خطر طبیعی برای ساختمانهای مجاور و اطراف بوسیله منطقه‌ای پر از چوب بحساب می‌آیند. در موقعیت‌های خیلی سخت ساختمانها ممکنست حتی بوسیله آتشفشانها تهدید شوند. بهرحال موضوع با اهمیت، توجه طراحان به صاعقه می‌باشد و بایستی آگاه باشند که چگونه در مقابل خطرات آن طراحی نمایند.

 

2-1-2- بی‌توجهی (بی‌مبالاتی) افراد:

احتمالاً شایع‌ترین علت آتش‌زنی، و یقیناً سخت‌ترین مورد طراحی برای مقابله با آن، بی‌توجهی انسانها می‌باشد. تقریباً می توان از تمام حریقهایی که با مواد دخانی یا کبریت‌ها شروع می‌شوند پرهیز نمود و البته اینها یکی از علل مهم حریقهای مسکونی هستند که تلفات جانی بدنبال دارند. بهمچنین وقوع تعداد زیادی از حریقهای مرتبط با آشپزی و بخاریها (بویژه، ماهی تابه سیب‌زمینی) معمولاً در اثر بی‌توجهی افراد بوجود می‌آید. ترویج آموزش عمومی و تشویق و دلگرمی ایمنی خانه خارج از بحث این کتاب هستند، اما بعضی ارتباطات وجود دارد که طراح می‌تواند آنرا ایجاد نماید (ساده‌ترین آنها عدم نصب شیر اصلی اجاق در پشت آن است)، اما در یک سمت و در یک موقعیت قابل دسترس نصب شود.

در ساختمانهای غیر مسکونی طراح بیشتر از اینها می تواند کار انجام دهد. از همه مهمتر پیش‌بینی یک فضای انباری مناسب و کافی می‌باشد. فضای انبار بد و ناکافی چاره‌ای باقی نخواهد گذاشت که ساکنین در یک ساختمان شروع به انبار کردن اشیاء در کریدورها، آشپزخانه، یا هرجای دیگر که برای آنها راحت باشد، بنمایند. این موضوع مواد قابل سوختن را در مجاورت منابع آتش‌زنی قرار خواهد داد. برای مثال در یک بیمارستان خیلی خطرناک است که کارکنان آن اقدام به انبار کردن مواد قابل اشتعال (مانند لباسهای کثیف بیماران یا لگن‌های مصرفی بیماران) در مناطقی با خطر آتش‌زنی (مانند آشپزخانه یا اتاقهای بستری) نمایند.

بسیار مهم است که طراح در طراحی جانمایی نقاط مختلف ساختمان از چگونگی کاربری عملی ساختمان در آینده آگاه باشد و حداقل حدس بزند که چه سوءاستفاده‌هایی خواهد شد. محل زباله‌ها و حذف کردن آنها خیلی مهم هستند زیرا که آنها از منابع آتش‌زنی خیلی متعارف می‌باشند.(شکل 2-1)

 

 

 

 

2-1-3- ضعف تکنولوژی

آتشزنی ناشی از ضعف تکنولوژی بیشترین مسئولیت را برای طراح دارد و نیاز به در نظر گرفتن آگاهی‌ها در طول فرآیند نقشه‌کشی دارد. همانطور که ایمنی در برابر حریق کامل دست یافتنی نیست، ضعف تصادفی سیستم‌ها و تسهیلات و تمهیدات ساختمان اجتناب‌ناپذیر است.

در جانمایی ساختمان طراح باید از مناطقی که در هنگام وقوع ضعف تکنولوژی ایجاد بزرگترین خطرات را می‌نمایند، آگاه باشد و اثراتی که منجر به چنین احتراقی خواهد شد را به حداقل رساند. مناطقی مانند موتور خانه، آزمایشگاه، اتاقهای بویلرها و آشپزخانه‌های بزرگ ضروریست در محلی قرار گیرند که کمترین تهدیدها را داشته باشند.

2-1-4- آتش افروزی عمدی

پنج دسته‌بندی اصلی برای حریقهای عمدی وجود دارد، بمنظور طراحی بعضی از آنها در مقابل سایر موارد ساده‌تر می‌باشند. اینگونه حریقها ممکنست برای  سوءاستفاده‌های مالی، جهت پنهان کردن یک جنایت، دشمنی کینه‌جویانه، دشمنی انتقام‌جویانه یا اعمال تروریستی انجام گیرد.

آتش افروزان دوست دارند جنایت خود را در قالب یک تصادف پنهان کنند، بنابراین دفاع طراح فقط می تواند فرصت‌های حریقهای تصادفی را حذف کند (آنهم در مقاطع اولیه آن).

در حریقهای عمدی مرتبط با امور مالی احتمال دارد که فرد آتش‌افروز از ساختمان و روش‌های اجرایی اطلاعات کافی و خوبی داشته باشد بنابراین طراح کمتر می‌تواند که در مقابل چنین حریقهایی طرحهای پیشگیری ارائه نماید.

طراح می‌تواند با کنترل دسترسی‌ها به ساختمان یا مناطقی خاص از ساختمان درکاهش بروز حریقهای عمدی دشمنی و کینه‌جویانه کار زیادی انجام دهد.

سه رویه دفاعی در اطراف یک ساختمان وجود دارد (شکل 2-2) : اول، محوطه پیرامون ساختمان. دوم: نمای ساختمان و سوم: تقسیم‌بندی بین قسمت‌های مختلف ساختمان.

آخرین گونه از حریقهای عمدی مربوط به حملات تروریستی می‌باشد. اما طراح ساختمان‌هایی که احتمال دارد آماج هدفهای تروریستی قرار گیرند باید دقیقاً از این خطر آگاهی داشته باشند. نه تنها ساختمانهای نظامی و دولتی در خطر هستند بلکه ساختمانهای تجاری و دانشگاهها نیز در معرض این خطر می‌باشند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-2- محدودیت سوخت:

محدودیت سوخت همانند پیشگیری از احتراق با موفقیت در طراحی و اداره کردن اقدامات تعیین می‌شود. بطور قطعی مکانی که یک طراح می‌تواند نقش مثبتی داشته باشد زیاد است، مگر اینکه ساختمان بوسیله مقاطعه‌کاران و پیمانکاران اداره و استفاده شوند، در آن صورت ارزیابی پیشگیری از حریق که در عمل بتواند مؤثر واقع شود، غیر ممکن خواهد بود.

محدود کردن مقدار سوخت در دسترس جهت کاهش خطرات حریق از دو طریق به ما کمک می کند. اول، با کنترل کردن مقدار موادی که قادر به سوختن و آزاد کردن حرارت جهت تغذیه و رشد حریق می‌باشد. این مورد بعنوان (بار حریق) سوخت شرح داده شده است.      دوم مقدار دودی که ممکنست تولید گردد، کنترل شود. مقدار سوخت بالقوه که هنگام سوختن تولید دود می‌کند بعنوان (بار دود) بیان می‌شود و این مورد ممکنست با توجه به بار سوخت وبسته به مشخصات دود تولید شده از مواد درگیر حریق، تفاوت کند.

ممکنست یک سوخت دارای بار دود کم اما بار سوختی بالا باشد، یا برعکس ، بطور کلی دو نوع سوخت مد نظر طراح می‌باشد. سازه ساختمان و محتویات ساختمان.

2-2-1- سازه یا کالبد ساختمان

مشخصات اصلی مواد ساختمانی که می‌توان آنها را سنجش نمود و طراح باید از آنها اطلاع داشته باشد عبارتنداز:

1- قابلیت احتراق: تسهیلاتی که با آن یک ماده می‌تواند محترق شود، چنانچه در معرض شعله قرار گیرد.

2- قابلیت سوختن: قابلیت سوختن یا نسوختن یک ماده وقتی که از یک حریق موجود حرارت دریافت می‌نماید.

3- توسعه حریق: درجه‌ای از مواد که در انتشار حریق از طریق آزاد کردن حرارت زمانیکه خودش در معرض حرارت قرار دارد شرکت می‌کند. این مورد با سطح انتشار حرارت و مقدار حرارت آزاد شده در نظر گرفته می‌شود.

4- پیشرفت شعله بر روی سطح: آیا یک ماده پیشرفت شعله را بر روی سطوح خودش پشتیبانی می‌کند.

5- قوه تاریکی دود: درجه‌ای از دود تولیدی هنگام سوختن مواد که سبب کاهش دید می‌شود.

6- مقاومت در برابر حریق: مقاومت یا عدم مقاومت یک جزء یا مجموعه‌ای از یک قسمت در برابر حریق از طریق حفظ (تثبیت) مشخصات ظرفیت تحمل بار، تمامیت و خود عایق بودن. (شکل 2-3)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای هر کدام از این مشخصات آزمونها و استانداردهایی وجود دارد. اولین مشخصه: قابلیت احتراق تاثیر کامل در پیشگیری از احتراق دارد. سه مشخصه بعدی (قابلیت سوختن- توسعه حریق - میزان پیشرفت حریق بر روی سطح) با محدودیت سوخت که چگونگی سرعت یک حریق را در مراحل ابتدایی رشد حریق تعیین می‌نماید، در نظر گرفته می‌شود. مشخصه پنجم (قوه تاریکی دود) یک نوع ارزیابی است زیرا که نشان دهنده بار دودزایی مواد می‌باشد. آخرین مشخصه (مقاومت در برابر حریق) نباید با پنج مشخصه قبلی که بعنوان توانایی یک عضو ساختمانی یا مجموعه (بر یک ماده ترجیح دارد) در مقابل توسعه حریق می‌باشد، آمیخته شود، زیرا این مورد جنبه‌ای از محدودیت حریق می‌باشد.

اعضای سازه‌ای یک ساختمان (دیوارها، کف‌ها، پشت‌بام‌ها، سقف‌ها، تیرها و ...) بهیچ وجه نباید یک منبع سوخت بالقوه باشند زیرا آنها باید در جای خود، هم‌ برای پایداری و استقامت سازه   و هم برای محدود کردن حریق باقی بمانند. چنانچه یک عضو سازه‌ای بصورت سوخت یک حریق عمل نماید، یک مصیبت بزرگ رخ می دهد.

2-2-2- محتویات ساختمان:

حریقهای بسیار بزرگ با احتراق محتویات ساختمانها شروع می‌شوند. بنابراین تهیه و تدارک پارچه‌ها، نازک‌کاریها و مبلمان تحت کنترل تیم طراحی بسیار اهمیت دارد زیرا نسبت سهیم بودن آنها در پیشگیری از حریق باید مدنظر قرار گیرد.

خطرات ناشی از سوختن مبلمان، نازک‌کاریها و اتصالات آنها بستگی به ساختار آنها و بویژه انواع لایی‌های بکار برده شده دارد. یک ماده کاملاً ضد شعله وجود ندارد و معمار و طراح فقط با انتخاب دقیق نازک‌کاریها و مبلمان پارچه‌ای و فوم می‌تواند خطرات را به حداقل کاهش دهد.

بافته‌های پنبه‌ای می‌توانند بوسیله «پروبان» یا «پیرو واتکس» اصلاح شوند بنحوی که مقاومت کیفی خوبی در برابر حریق داشته باشند، بطوریکه در محل تماس با شعله بصورت ذغال‌سوزی ثابت در همان محل در می‌آیند. کل مقدار سوخت بالقوه موجود در داخل ساختمان از انواع مختلف باید در تعیین سطح محدود کردن حریق منظور شود.

2-3- مدیریت (اداره کردن) ایمنی در برابر حریق:

استراتژی ایمنی در برابر حریق ، موارد پیشگیری از حریق را که شامل مدیریت ایمنی در برابر حریق ساختمان (مانند ارتباطات، فرار، محدود کردن و اطفاء حریق) می‌باشد، تعمیم خواهد داد.

استراتژی ایمنی در برابر حریق به روش‌های ایمنی معمولی ساختمان و کارهایی که در زمان وقوع حریق باید انجام گیرد، خواهد پرداخت. روش‌های ایمنی معمولی برنامه‌های مدیریت و برنامه‌ریزی را برای رسیدگی به ایمنی مقرری و کلی ساختمان بسط و گسترش می‌دهد. بطوریکه کلیه سیستم‌های ایمنی در برابر حریق و اجزای آن مطابق قاعده بازنگری می‌شوند. یک چنین بازنگری موجب مشخص شدن خطرات جدید در ساختمان می‌شود و سنجش‌های کامل و دقیق باعث به حساب آوردن خطرات می‌شود. بعلاوه روش‌های ایمنی در برابر حریق معمول، آموزشی که کارکنان نیاز دارند را نیز معین خواهد نمود.

قسمت دوم استراتژی حریق، کارهایی که در زمان وقوع حریق باید صورت گیرد، شامل می‌شود، و تیم طراح باید نقشه‌های از پیش طراحی شده این کارها را ارائه نمایند. این مدارک باید مسئولیت‌ها و وظایف کارکنان که حاکی از تاکتیک‌های ضروری برای انجام امور در چنین شرایطی (تخلیه یا خروج، اطفاء حریق یا محدود کردن حریق) می‌باشد، مطرح و معین نماید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم

ارتباطات

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم : ارتباطات                                                                          

کلیات:

وقتی حریق شروع می‌شود، نکته با اهمیت آنست که تا آنجا که امکان دارد هرچه سریعتر حریق کشف شود. بدیهی است که می‌تواند قبل از تن دادن به حریق، اعمالی جهت تخفیف آن صورت گیرد و در مقیاس بزرگتر به موفقیت احتمالی بیانجامد. وقتیکه یک حریق کشف می‌شود، خواه بوسیله متصرفین و خواه توسط سیستم‌های اتوماتیک، ضروریست موقعیت محل حریق زده با متصرفین مشخص و با نیروی آتش نشانی ارتباط برقرار شود. اطلاعات ما را قادر خواهد ساخت هر برنامه از پیش ترتیب داده شده جهت تخلیه حریق را شروع نموده و سیستم‌های اتوماتیک فعال شود (مانند فعال شدن سیستم کنترل دود، بسته شدن درهای حریق، فعال شدن سیستم اطفایی محلی).

یک سیستم کشف و اعلام حریق بخشی از ارتباطات را تشکیل می‌دهد و معمولاً در راستای هدف مورد نظر که هم می تواند ایمنی از جان (L) وهم حفاظت از اموال (P)  باشد، تقسیم‌بندی می‌شوند. بعضی سیستم‌ها ممکنست بمنظور ایمنی جان و حفاظت اموال  (هر دو ) ارائه شوند. علیرغم این دسته‌بندیها، تمام سیستم‌ها جهت هشدار دادن از آغاز       فرار از حریق و تلاش و سعی برای محدود کردن و خاموش کردن آن، فراهم می‌شوند.

3-1- کشف حریق:

سیستم‌های کشف حریق محصولات حریق را شناسایی می‌کنند. برای یک فرداین شناسایی با دیدن،صدا یا بوئیدن و برای یک کاشف اتوماتیک بوسیله حرارت، دود و نور (در طول موجهای ماوراء بنفش و مادون قرمز) و اغتشاش در حرکت، انجام می‌گیرد.

 

 

3-1-1 تجهیزات دستی کشف حریق:                                                           

شاید بهترین کاشف‌های دودی حاضر در ساختمان افراد باشند، افراد قادر خواهند بود با صدا،  بو و نور حریق، آن را شناسایی و کشف نمایند و سپس خیلی سریع تصمیم عاقلانه بگیرند.

آموزش ایمنی در برابرحریق لزوم نصب سیستم هشدار دهنده را بعنوان اولین عمل تاکید می‌کند اما مشکل‌ترین مسئله برای آموزش دهندگان اینست که آیا مردم را تشویق به مبارزه با حریق بکنند یا ترک محل و ساختمان. در اغلب ساختمانهای بزرگ سیستم اعلام حریق نصب می‌شود بطوریکه با استفاده از شیشه شکننده دکمه احضار (یا بعبارت صحیح‌تر شستی اعلام حریق) هشدار اعلام خطر فعال می شود. معمول است شستی اعلام حریق در راههای خروجی نصب شود که مردم را تشویق به ترک ساختمان نموده و مطمئن شویم هیچکس بمنظور فعال کردن سیستم هشدار بطرف حریق حرکت نمی‌کند.

3-1-2- دود:

غالباً از دتکتورهای اتوماتیک کاشف ذرات دود حریق استفاده می‌شود و این دتکتورها قادر هستند حریق را در مراحل زودتر نسبت به دتکتورهای حرارتی کشف نمایند. دو نوع اصلی این دتکتورها عبارتند از یونیزه و اپتیکال.

دتکتورهای اپتیکال بیشتر برای حس کردن ذرات دود غلیظ (درشت‌تر) تنظیم شده‌اند در حالیکه دتکتورهای یونیزه به ذرات کوچکتر دود، معمولاً غیر قابل رویت، ذرات دودی که در شروع حریق تولید می‌شود، حساس هستند. بنابراین اگر حریق بصورت کندسوزی صورت گیرد دتکتورهای اپتیکال بهتر است.

3-1-3- حرارت:

دتکتورهای حرارتی از نوع دتکتورهای چند منظوره هستند که با رسیدن به دمای ثابت  طراحی شده یا رسیدن به سرعت افزایش حرارت معین فعال می‌شوند.

دتکتور حرارتی ثابت در جایی که اختلاف دمای محیط بطور عادی رخ می‌دهد تعداد کمتری اعلام‌های کاذب می‌نماید عیب این نوع دتکتور اینست که سرعت پاسخگویی آن نسبتاً آهسته می‌باشد. دتکتور سرعت افزایشی در حریقها خیلی سریعتر پاسخ می‌دهد، زیرا که براثر یک سرعت افزایش دما فعال می‌شود، و به یک دمای معین بستگی ندارد. این نوع دتکتور بویژه برای مکان‌هایی که دتکتورهای دودی بعلت وجود ذرات گرد و غبار بی‌اعتمادی ایجاد           می نمایند، مناسب است.

3-1-4- نور:

سنسورهای نور ماورای بنفش و اشعه مادون قرمز را می‌توان بعنوان دتکتور شعله‌ای بکار برد و اینها برای کشف حریق‌های بسیار ویژه و پیچیده استفاده می‌شوند. اینگونه دتکتورها از انرژی تشعشعی حریق بصورت مادون قرمز استفاده می‌نمایند و یا از واکنش طیف مرتب ماورای بنفش بر روی یک سلول فتوالکتریک یا لوله پر از گاز حساس استفاده می‌نمایند.

دتکتورهای شعله‌ای در مناطقی که انباری از مایعات قابل اشتعال در مقدار قابل توجهی وجود دارد، مناسب می‌باشند.

3-1-5- اغتشاش گرمایی:

اکثر دتکتورهایی که تا کنون شرح داده شدند دتکتورهای نقطه‌ای هستند زیرا که آنها دود، حرارت یا نور را در یک نقطه معین یا در یک شعاع از آن نقطه ثابت کشف می‌کنند. دتکتورهای اغتشاش گرمایی بسته به خطی که بصورت نوری جریانهای هوای داغ یا دود را حس می‌کنند، طراحی می شوند. قطع شدن نور خطی نشاندهنده یک حریق می‌باشد. این دتکتورها برای فضاهای بزرگ بویژه سالن‌های سوله و گاراژهای اتوبوس بسیار مفید می‌باشند.

در بعضی از انواع این دتکتورها خط نوری مادون قرمز از یک منبع به یک دریافت کننده ارسال می‌شود. اثرات گرمایی حریق سبب قطع شدن یا میزان شدن خط نوری بر روی دریافت کننده می‌شود. باید توسعه حریق در مراحل ابتدایی خط نوری را تاریک کند. این مورد سبب ارسال سیگنال اعلام حریق می‌شود، بنابراین دتکتورهای خطی هم برای حس کردن دود و هم برای حرارت می‌باشند.

3-1-6- نمونه برداری هوا:

در بعضی موقعیت‌های خاص ، ممکنست از سیستم‌های نمونه‌بردار هوا استفاده شود که هوا از موقعیت‌های مختلف به توالی وارد شده و از سنسور خارج می‌شود. هوا معمولاً از سوراخهای کوچک لوله‌های نمونه‌بردار به ایستگاه تجزیه و تحلیل مرکزی کشیده می‌شود، که در آنجا دتکتورهای دودی برای حس کردن هر نوع ذرات دود نمونه وجود دارد.

3-2- درک، تجزیه و تحلیل:

بعد از کشف حریق، سؤالاتی درباره تعبیر یا تفسیر آن سیگنال پیش می‌آید. برای مهندسان برق کاملاً واضح است که سیستم کشف و اعلام حریق متعارف بسیاری از جزئیات دریافت شده توسط سنسورهای مختلف را رد می‌کند. اختراع میکروپروسسورهای موثق باعث شد تا حدی نتایج بدست آمده از هر کدام از ادوات سیستم و اطلاعات بدست آمده از عملکرد سری دتکتورها تجزیه و تحلیل شده و صحت و در تجزیه و تحلیل اثرات حریق و توانایی پیش‌گویی و ثبت خطاها دقت بیشتری شود. این سیستم ها تحت عنوان (آدرس دار) شناخته می‌شوند.

3-2-1- سیستم‌های متعارف:

در سیستم‌های متعارف سیم‌کشی در یک مدار حریق ویژه  با قسمت حریقهای خاص یا زیرقسمت‌ها ارتباط دارد. دتکتورها بنحوی سیم‌کشی شده‌اند که یک سیگنال حریق در آن مدار یک سیگنال حریق در تابلوی اعلام حریق ایجاد می‌نماید و یک چراغ نشانگر بر روی آن مدار درتابلو را روشن می‌نماید. در یک ساختمان چند مداری یک تابلوی اعلام حریق متعارف با یک سری از مدارها، با موقعیت‌های علامت‌گذاری شده مدار یا یک دیاگرام موقعیت مدار که در کنار تابلو نصب می‌باشد نشان داده می‌شود. (شکل 3-1)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-2-2 سیستم‌های آدرس دار:

در سیستم‌های آدرس دار مانند سیستم‌های متعارف تعدادی وسایل کشف و شستی‌های اعلام حریق استفاده می‌شود اما در این یکی تفاوت می‌کنند و در تابلوی سیستم میکروپروسسورهای بیشتری استفاده شده است. این سیستم می تواند با مقایسه اطلاعات دریافت شده و آنچه که در حافظه ذخیره می‌باشد اطلاعات بیشتری به ما بدهد. سری (هد) دتکتور سیستم متعارف در سیستم آدرس دار بصورت یک سنسور مجزا در می‌آید و یک موقعیت دقیق و احتمال خواندن یک خطا یا یک سیگنال حریق را ارائه می‌نماید. (شکل 3-2)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-3- اعلام حریق:

وقتی که یک اعلام بصدا در می‌آید یک سیگنال برای تخلیه متصرفین یا یک هشدار جهت آماده شدن برای تخلیه می‌باشد. اعلام باید منجر به احضار کردن نیروی آتش‌نشانی شود بطوریکه آنها بتوانند مبارزه با حریق را آغاز نمایند و اگر نیاز باشد به تخلیه افراد کمک نمایند.

3-3-1- متصرفین:

اصولی‌ترین شکل اعلام کننده صوتی زنگ الکتریکی می‌باشد. این زنگ می‌تواند بصورت پالس متناوب و یا بصورت صدای ممتد و شاید آگاهی دادن به ترتیب هشدار و تخلیه بصدا درآید. چنانچه یک محوطه بزرگ و پرت داشته باشیم ممکن است نیاز باشد از آژیر استفاده شود.

جائیکه مشکلی بر سرراه شنیدن صدای اعلام جهت متصرفین ناشنوا یا صداهای تجهیزات وجود داشته باشد، باید یک اعلام کننده تصویری مثلاً چراغ فلاشر نصب شود.

در حریقهای مسکونی که در طول شب رخ می دهند، اولین هشدار که متصرفین اتاقهای خواب طبقات بالا ممکن است داشته باشند بصورت صدای ترق و تروق یک حریق توسعه یافته می‌باشد. دتکتورهای دودی کامل با اعلام کننده‌های فراگیر می‌تواند یک هشدار سریعتر را ارائه نموده و بنابراین تعداد تلفات جانی را کاهش دهد.

در ساختمانهای مختلف که دارای کارکنان ساکن، بازدید کننده‌ها، بیماران  یا ساکنین می‌باشند نیاز است سیستم اعلام کارکنان را هشیار نموده و برنامه‌ریزی طرح تخلیه حریق را آغاز کنند.

3-3-2- نیروی آتش نشانی:

در اکثر ساختمانها یک شماره تلفن خاص جهت اطلاع نیروی آتش‌نشانی پیش‌بینی می‌شود. اما مدیریت باید بداند چه کسی مسئول پاسخگویی به این تلفن می‌باشد. در ساختمانهایی که دارای مخابرات می‌باشند تلفنچی این کار را انجام می دهد. جهت موفقیت در ارتباط با نیروی آتش‌نشانی نیاز است که آدرس کامل و شماره تلفن ذکر گردد.

تهیه و تدارک و تعیین محل استقرار تابلوی کشف و اعلام حریق و هر تابلوی فرعی دیگر باید توسط طراح و به دقت صورت گیرد. سیستم کشف و اعلام حریق همچنین باید بتواند سیستم‌های دیگر را فعال کند. برای مثال چفت‌های در (وسایل بازنگهدارنده‌درها)، کنترلها و دمپرهای تهویه موتوری، سیستم‌های تخلیه دود برقی، سیستم‌های اطفاء حریق و سیستم‌های مطلع کننده کارکنان.

در مورد سیستم های تهویه برای ساختمانهایی که باید ایمنی در برابر حریق برای آنها در نظر گرفته شود، معمول است که اجازه دهند سیستم‌ها بطور اتوماتیک خاموش یا قطع شوند یا با برعکس نمودن کار سیستم تخلیه، هوا به داخل دمیده شود. سیستم تهویه باید طوری طراحی شود که نیروی آتش‌نشانی بتواند سیستم تخلیه دود را خاموش کند یا به محل تولید خود برگرداند و هوا را از یک سیستم تحت کنترل آتش‌ خارج کند. این کلید یا کلیدها باید در موقعیتی قرار گیریند که براحتی قابل دسترس باشند.

3-4- علائم و هشدارهای حریق:

3-4-1- علائم:

جهت اطلاع متصرفین و نیروی آتش‌نشانی وجود علائم بسیار مهم است، اما آنها نباید بیش از اندازه و بیمورد استفاده شوند.

وجود علائم برای علامت‌گذاری آندسته از خروجی‌ها که بخشی از راههای عبور و مرور معمول نیستند، مهم است. در مجموعه ساختمانهای عمومی این علائم باید تمام راههای دسترسی را نشان دهد. برای مثال، در ساختمانهایی که در مسیرهای تخلیه افقی از درهایی متعدد استفاده شده است باید وضعیت‌ها نشان داده شود (شکل 3-3)

 

 

 

 

 

 

 

 

علایمی که نیاز است نشاندهنده اعمالی باشند که می‌بایستی انجام پذیرد، علایم دستوری    می نامند. این علائم بشکل دایره با کلمات سفید بر روی زمینه آبی‌رنگ می‌باشند. معمول‌ترین نوع این علائم «درب حریق- بسته نگهدارید» می‌باشد. شکل (3-4)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ممکن است نیاز باشد که هم متصرفین و هم آتش‌نشانان از یک خطر در ساختمان با اطلاع شوند (برای مثال خطر تشعشع یا خطر بیولوژیکی). این علائم دارای کلمات سیاه رنگ بر روی زمینه زردرنگ می‌باشند.(شکل 3-5)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بعضی علائم ممکن است عملی را مانع شوند (مثلاً «سیگار نکشیده»)، این علائم یک دایره با یک قطر قرمز رنگ می‌باشند که یک علامت تصویری سیاه رنگ بر روی زمینه سفید رنگ دایره ترسیم شده است.(شکل 3-6)

 

 

 

 

 

 

 

 

رنگ قرمز آتش (برای مثال: «لوله خشک اصلی» و « قرقره شیلنگ آتش‌نشانی»). این علائم باید بشکل مستطیل با کلمات سفید رنگ بر روی زمینه قرمز رنگ باشند. (شکل 3-7)

 

 

 

 

در موقعیت هایی که افراد بیشماری حضور دارند (مثلاً تئاترها یا مراکز ورزشی) این علایم باید دارای نور داخلی (خودنور) باشند.

3-4-2- هشدارهای حریق:

در اماکن اداری و موسسه‌ها ضروریست که یک استراتژی برای تخلیه از قبل برنامه‌ریزی شود. بموازات آموزش کارکنان، بروشورهایی با جملات کوتاه بصورت هشدارهای حریق باید در موقعیت‌های مناسب نصب شود. اگر چنین موردی در نظر گرفته شود باید بیان کننده اعمالی باشد که جهت کشف حریق و اجرای نقشه جزئیات تخلیه متناسب با آن قسمت خاص      حریق زده یا هر نقطه طراحی شده دیگر از مجموعه ضروری می‌باشد .(شکل 3-8)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم

راههای خروج

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم: راههای خروج                                                                  

کلیات:

هر ساختمانی باید بنحوی طراحی شود که در زمان وقوع حریق متصرفین آن بتوانند از محل خارج شوند. آنها باید قادر باشند به یک محل امن دسترسی پیدا نمایند بدون آنکه توسط دود یا حرارت محاصره شوند. بنابراین زمان مورد نیاز برای خروج باید کوتاهتر از زمانی باشد که حریق گسترش می‌یابد. این موضوع می‌تواند با کنترل توسعه حریق و اطمینان از اینکه راههای خروجی خیلی طویل و خیلی پیچیده نیستند، حاصل شود. راههای خروجی باید در مسیرهای عبور و مرور عمومی ساختمان طراحی شوند و باید یک بخش کامل از نخستین مفهوم طرح را تشکیل دهد.

این کافی نیست که فقط راه خروج را بعنوان یک سری راههای حفاظت شده در نظر گرفت که بوسیله آن مردم بتوانند با تلاش خود از هر نقطه‌ای از ساختمان به یک محل امن فرار نمایند. یک چنین تفسیری با مشکلات زیادی برخورد خواهد کرد. علیرغم آنکه بسیاری از مردم دارای توانایی کافی برای تخلیه هستند، افراد ناتوان، بیمارهای مزمن، افراد آرام‌بخش خورده نیاز دارند که جهت تخلیه کمک و یاری شوند. بنابراین دو استراتژی پایه برای راه خروج وجود دارد.    اول راه خروج، یک راه مستقیم و ساده از داخل ساختمان به خارج در زمانی که سیستم اعلام بصدا در می‌آید. دوم: محل امن، با استفاده از محدودیتهای ساختاری در ساختمان یک محل امن در داخل ساختمان هم فراهم شود بطوریکه از هر قسمت محل حریق زده ساختمان به قسمت مجاور آن تخلیه صورت گیرد. بدیهی است این مورد زمانی قابل قبول است که ادامه بیشتر تخلیه بدون برگشتن به قسمت اصلی حریق زده امکان پذیر باشد.

همچنین استراتژی سومی نیز برای خروج وجود دارد که می تواند بعنوان آخرین راه محسوب شود و با وسیله‌ای خارج از ساختمان انجام می گیرد و آن را نجات نام‌گذاری می‌نمایند. نجات را می توان در ساختمان‌های کوچک در نظر داشت، اما این روش نه قابل اطمینان است ونه توصیه می شود. چنانچه ساختمان فقط یک پله داشته باشد تخلیه متصرفین بوسیله نردبانها را نیز می‌توان در نظر داشت، اما مسلم است این روش فقط برای تعداد قلیلی از متصرفین و ساختمانهای کم‌ارتفاع مناسب است. همچنین از آنجائیکه نجات افراد ناتوان، بیمار مزمن و علیل و دست و پا شکسته سخت می‌باشد، طراحی تجهیزات و تسهیلات نجات باید بعنوان یکی از جنبه‌های کمکی برای آینده در نظر گرفته شود نه بعنوان استراتژی پایه راه خروج.

4-1- متصرفین:

در طراحی راههای فرار از ساختمان یک طراح باید حداکثر تعداد متصرفین و الگوهای رفتاری آنان را خیلی دقیق در نظر بگیرد. جهت طراحی راههای خروج یک درک واقعی از سرعت گسترش حریق الزامی است. گسترش حریق در داخل ساختمانها می تواند بطور شگفت‌انگیزی صورت گیرد. ویژگی و تعداد متصرفین احتمالاً تاثیر بیشتری نسبت به تاکید صرف بر عوامل فیزیکی طراحی در قوانین و راهنمایی فرار خواهد داشت. پنج ویژگی کلیدی متصرفین که    می تواند قابل ارزیابی باشد، بشرح زیر در نظر گرفته شده‌اند:

1- خطر در خواب بودن

2- تعداد متصرفین

3- توانایی حرکت متصرفین

4- آشنایی متصرفین به محل

5- عکس‌العمل متصرفین در پاسخ به اعلام کننده‌ها

 

 

 

4-1-1- خطر در خواب بودن:                                                                      

ساختمانهائیکه مردم در آن می خوابند ذاتاً خیلی خطرناکتر از ساختمانهایی هستند که در طول روز مورد استفاده قرار می‌گیرند. این یکی از مهمترین فاکتورهای تشخیص برای طراح جهت طراحی ایمنی در برابر حریق در طراحی یک ساختمان می‌باشد.

محوطه‌های اقامتی خواه مؤسسات (مانند بیمارستانها و زندانها) یا تجارتی (مثلاً هتلها و مهمانسراها)، نیز یک چنین خطراتی را دارا می‌باشند. در محوطه‌های این مؤسسات ممکن است کارکنان هشیار بوده و در طول شب نیز مشغول بکار باشند اما دتکتورها یک ضریب ایمنی بالاتر را ارائه می‌نمایند. تمام محوطه‌های اقامتی تجاری باید دارای سیستم کشف و اعلام حریق خودکار باشند.

4-1-2- تعداد متصرفین:

بمنظور طراحی تعداد کافی راههای خروج ضروریست که طراح تعداد متصرفین داخل ساختمان و محلی که آنها احتمالاً مستقر می‌باشند، بداند. این موضوع بستگی به کاربری ساختمان دارد. اما طراحان باید بخاطر داشته باشند که یک ساختمان طراحی شده برای هدفی خاص ممکنست برای موارد دیگر نیز استفاده شود.

در مرحلة طراحی معمول است که این کار با تخمین زدن تعداد تقریبی افراد با توجه به نوع کاربری (فاکتور بار متصرفین) انجام گیرد. سطح موجود برحسب مترمربع در نظر گرفته شده و بر فاکتور بار متصرفین تقسیم می‌گردد و نتیجتاً یک راهمنایی تقریبی از حداکثر تعداد متصرفین مورد انتظار به ما می دهد. کلاً برای ساختمانهای بزرگ با جمع بستن کلیه مناطق جداگانه این محاسبه انجام خواهد گرفت. مناطق عبور و مرور جز‌ء محاسبات محسوب نمی‌گردد.

 

جدول 4-1: انواع ساختمانها و تراز اشغال متصرفین

انواع ساختمان	بارمتصرفین
1- خانه‌ها 2- آپارتمانها و خانه‌های کوچک 3- مؤسسات اقامتی (بیمارستانها، زندانها     و ....) 4- هتل‌ها و مهمانخانه‌های شبانه روزی 5- دفاتر اداری، تجاری، مدرسه‌ها 6- فروشگاهها 7- اماکن تجمعی و سرگرمی (a) کافه‌ها و تریاها (b) سالنهای رقص و فضاهای انتظار (c ) سالنهای سخنرانی، رستورانها 8- صنایع 9- انبارها 10- توقفگاه‌های خودرو	پنج برابر فضای خواب = فاکتور بار متصرفین پنج برابر فضای خواب =             " سه برابر فضای خواب =              "   دو برابر فضای خواب =               " فاکتور بار متصرفین = 6            فاکتور بار متصرفین = 2                  فاکتور بار متصرفین =   5/0 فاکتور بار متصرفین =   7/0 فاکتور بار متصرفین =   1 فاکتور بار متصرفین =   5 فاکتور بار متصرفین =   15 دو برابر فضای توقف خودرو = فاکتور بار متصرفین

 

یک راهنمایی پیشنهادی ساده (فاکتورهای بار متصرفین) برای انواع ساختمانها در جدول 4-1 آمده است، این ارقام یک راهنمایی خیلی تقریبی را ارائه می‌کند و خطرات ویژه‌ای که با ساختمانهای بلند همراه است (بیشتر از 10 طبقه) یا زیرزمین‌های عمیق (بیشتر از یک طبقه زیرزمین) که نیاز به توجهات ویژه‌ای خواهند داشت، شامل نمی‌شود.

طراح ضمناً باید جنبه‌های رفتاری از ازدحام کردن افراد و کنترل این تعداد زیاد افراد را مد نظر داشته باشد.

بموازات تامین روشنایی کافی راههای خروج، مشخص کردن مسیرهای علامت‌گذاری شده و سیستم های ارتباطی مناسب، در نظر داشتن دیوارهای (سدهای) دفاعی و ضد حمله می تواند مهم باشد.

4-1-3- توانایی حرکت متصرفین:                                                            

قبلاً نیز تاکید شده بود که باید متصرفین قادر باشند از منطقه خطر قبل از اینکه آنها در محاصره دود و حرارت ناشی از حریق قرار بگیرند، فرار کنند. اما مردم با سرعت‌های مختلف فرار خواهند کرد و یک شکل ایده‌آل وجود ندارد که طراح بتواند از آن استفاده کند. بعضی متصرفین ممکنست ناتوان، گرفتار و یا حتی مست باشند. تلاشهای زیادی شده است که سرعت عادی حرکت مردم سالم را برآورد نمایند و تمامی آنها به 80- 60 متر در دقیقه رسیده‌اند. بنابراین مقدار 60 متر در دقیقه باید و احتمالاً بعنوان یک راهنمایی خام جهت دستیابی به حرکت افرادی با توانایی جسمی استفاده بشود.

4-1-4- آشنایی متصرفین با محل:

اگر ساکنین با قسمت‌های مختلف ساختمان آشنا باشند، بدیهی است که جهت تخلیه و فرار از حریق نسبت به آنهایی که با محیط اطراف خود آشنایی ندارند مشکلات کمتری خواهند داشت. در ساختمانهای بیگانه مردم بطور غیر ارادی سعی می‌کنند از همان راهی که آمده‌اند خارج شوند و ترغیب آنها به فرار از طریق راههای فرار طراحی شده کاری سخت است، چنانچه آنها در جهت مخالف شما باشند. بنابراین راههای خروج و عبور و مرور عادی باید همیشه بعنوان مسیرهای فرار تلقی شوند.

آشنایی با مسیرهای خروج با توجه به نوع ساختمانها متفاوت می‌باشد. در موقعیت معمول مسکونی متصرفین با جانمایی خانه یا آپارتمان خود بخوبی آشنا می‌باشند. به همچنین در ساختمان دفاتر اداری و کارخانجات که احتمالاً دارای نیروی ثابت کاری می‌باشند. افراد با راههای دسترسی و فرار آشنا هستند. مشکلات احتمالاً در مکانهایی رخ می‌دهد (مانند هتلها و مهمانسراها) که متصرفین آن برای مدت کوتاهی اقامت دارند. این مشکل بخصوص در کلوپ‌ها و سمینارها شدت می‌یابد زیرا که متصرفین آن از طبقه یا سطحی که هستند آگاهی ندارند، چه برسد به جای خروجهای اضطراری.

4-1-5- عکس‌العمل متصرفین در پاسخ به هشداردهنده‌های حریق:

وقتی که یک حریق رخ دهد و هشداردهنده‌ها بصدا در می‌آیند، اعمال مختلفی ممکنست صورت پذیرد. در یک ساختمانی که کارکنانی با مقررات مناسب و استراتژی تخلیه معین وجود دارد، عکس‌العمل و پاسخ متصرفین مشخصاً با ساختمانی که متصرفین آنها ممکن است ناراضی یا ناتوان در درک مفهوم خطر باشند، تفاوت می‌کند.در این رابطه یک ساختمان اداری یا یک بیمارستان با بخش جراحی فعال، نمونه‌های ایمن‌تر محسوب می‌شوند در حالیکه یک خانه کوچک برای آسایشگاه روانی و مراکز کنفرانس یا ساختمان دانش‌آموزان شبانه روزی می‌تواند جزء نمونه های نگران کننده معرفی شوند.

مطالعات زیادی در رابطه با عکس‌العمل افراد نسبت به حریق و هشدار دهنده‌های حریق انجام شده است. این مطالعات نشان می دهد که افراد اغلب بلافاصله بعد از شنیدن هشداردهنده عکس‌العمل نشان نمی‌دهند و بجای آن در صدد ارتباط با سایرین جهت جستجو برای یافتن اطلاعات بیشتر برمی‌آیند، آنها ممکن است ارزیابی غلطی از موقعیت حریق داشته باشند و یا ممکن است حتی هشدار حریق را نادیده بگیرند.

وجود سیستم‌های کشف و اعلام حریق در ساختمانها بمنظور پاسخگویی صحیح و تشویق به عمل سریع می تواند بسیار ضروری و حائز اهمیت باشد. همچنین آموزش به ساکنین و کارکنان برطرف کننده موارد ناروا در پاسخ دادن سریع و صحیح در موارد حریق می‌شود.

4-1-6- انواع ساختمان و متصرفین آن:

جدول (4-2) برای ارزیابی و تشخیص عوامل جدی که در این کتاب در ارتباط با انواع ساختمان بحث شده است، ارائه می‌گردد. در بعضی انواع ساختمان یا بعضی تصرفهای ترکیبی که فقط برای یک نوع کاربری منظور شده‌اند، برای دستیابی کلی به ایمنی در برابر حریق مناسب خواهند بود. بنابراین این جدول می تواند برای نشان دادن عوامل خطر در انواع تصرفها یا تصرفهای ترکیبی بکار رود. جدول مذکور نشانگر آنست که از انواع مختلف ساختمان، هتلها و آموزشگاههای شبانه‌روزی، مؤسسات اقامتی و تجمعی و تفریحی، با بیشترین شدت خطر مواجه می‌باشند. اینگونه اماکن مشکلات را در سه عامل از پنج عامل مشخص شده در جدول دارا می‌باشند. املاک مسکونی (خانه‌ها، آپارتمانها و خانه‌های کوچک) و فروشگاهها دو عنوان از مشکلات را دارا می‌باشند. سایر انواع ساختمان که دارای چنین موقعیت‌های خطر شدید نیستند و باستثنای اماکنی با قابلیت احتراق بالا و محوطه‌های با خطر سوخت بالا (مکانهایی که ممکن است شما با مشکل گروه کارکنان مجزا که احتمالاً از وقوع و پیشرفت خطر ناآگاه هستند، روبرو باشید)، اماکنی هستند که مشکلات خاصی در جدول برای آنها نشان نمی‌دهد. خطرات خاص مرتبط با بسیاری از ساختمانهای بلند (بیشتر از 10 طبقه) یا زیرزمین‌های عمیق (بیشتر از یک تراز) نیاز به توجهات و رعایت نکات خاص دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 4-2: انواع ساختمان و ویژگیهای متصرفین آن

انواع ساختمان	S	N	M	F	R
1- خانه‌ها 2- آپارتمانها و واحدهای کوچک 3- مؤسسات اقامتی (بیمارستانها، زندانها و ....) 4- هتل‌ها و آموزشگاه های شبانه روزی 5- دفاتر اداری، تجاری، مدرسه‌ها 6- فروشگاهها 7-مراکز تجمعی و تفریحی (تئاترها، سینماها و غیرو) 8- مراکز صنعتی (الف) با خطر بالای‌حریق(مواد نفتی ، مبلمان، پلاستیک‌ها) (ب) با خطر متوسط حریق‌(گاراژها، چاپخانه‌ها، نساجی‌ها) (ج) با خطر پائین حریق (فلزکاریها، الکتریکی‌ها، سیمان) 9- انبارها (الف) بار سوخت بالا (ب) بار سوخت متوسط (ج) بار سوخت کم 10- توقفگاه‌های خودرو	× × × × - - -     -   -   -     - - - -	- - × - × × ×     -   -   -     - - - -	- - × - - - -     -   -   -     - - - -	- - - × - × ×     -   -   -     - - - -	× × - × - - ×     ×   -   -     × - - -

× = دارای مشکلی در خروج و فرار

S = خطر در خواب بودن متصرفین

N = خطر تعداد زیاد متصرفین

M = خطر توانایی حرکت متصرفین در تخلیه از محل

F = خطر میزان آشنایی افراد به موقعیت محل

R = خطر عکس‌العمل و پاسخگویی متصرفین به هشدارهای حریق

 

4-2- مسافت پیمایش                                                                             

مراحل مختلف فرار(خروج) و حداکثر مسافتی که می‌توان انتظار داشت مردم بپیمایند مهم است و باید مورد توجه قرار گیرد.

خروج (فرار) متصرفین بطور کلی در چهار مرحله مجزا در نظر گرفته می‌شود:

مرحله یک: فرار از اتاق یا منطقه شروع حریق

مرحله دو: فرار از قسمتی که حریق شروع شده از طریق مسیرهای عبور و مرور عمومی به خروج نهایی و وارد شدن به پلکان حفاظت شده یا قسمت‌ مجاور که می‌تواند پناهگاه باشد.

مرحله سوم: فرار از طبقه‌ای که حریق آغاز شده به طبقه همکف

مرحله چهارم: خروج نهایی از طبقه همکف.

در یک طرح مکان یابی ساده مراحل بصورت (شکل 4-1) متصور می‌شود. اما در ساختمانهایی با کاربری ترکیبی که تخلیه آن تقسیم‌بندی شده است، مرحله دوم از تخلیه ممکن است فقط تخلیه به یک محل امن در همان طبقه باشد (یک پناهگاه ).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در ساختمانهای بلند مرتبه شروع به تخلیه کلی نه عملی می‌باشد و نه مطلوب است و بجای طراحی باید تخلیه را مرحله بندی نمود. (شکل 4-2)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4-2-1- مرحله اول (خروج از اتاقی که حریق در آن آغاز شده):

برای ارزیابی فرار از یک اتاق ضروریست سرعت گسترش حریق و سرعتی که متصرفین        می توانند محل را ترک کنند در نظر گرفته شده و مقایسه شود. در اتاقهای بزرگ ممکن است ضرورت داشته باشد بیش از یک خروجی در نظر گرفته شود بطوریکه متصرفین خیلی دور از درها قرار نگیرند. حداکثر مسافت پیمایش که آنها باید طی نمایند براساس مسافت پیمایش در مرحله اول می‌باشد. بعضی اوقات ضروریست برای دسترسی به یک اتاق از طریق اتاق دیگر طرح ریزی شود. (شکل 4-3)

 

 

 

 

 

 

ممکن است ضروری باشد جهت حفاظت از مسیر فرار از اتاق داخلی یا استفاده از اتاق دسترسی با روش محدود کردن محتویات آن یا احتمال بروز آتش‌سوزی، محدودیت ایجاد شود تا شرایط بی‌خطری در آن بوجود آید.

4-2-2- مرحله دوم (خروج از قسمت حریق زده):

مرحله بعدی از برنامه فرار ترک قسمت یا قسمت‌های فرعی حریق زده می‌باشد. این مورد غالباً از طریق مسیرهای عبور و مرور که به خارج از ساختمان یا پلکان حفاظت شده یا یک مکان جانبی (بعنوان پناهگاه) منتهی می‌شود، امکان‌پذیر خواهد بود. ضروریست متصرفین به مکان امنی دور از تاثیرات حریق برسند، خواه با ترک کردن کل ساختمان و یا خواه با حرکت جهت دور شدن از قسمت حریق حفاظت شده (بوسیله ارزیابی مطلوب در محدود کردن حریق) باشد.

طراح باید تقسیمات ساختمان را طراحی بنماید تا مطمئن شود که متصرفین زمان کافی را جهت فرار از قسمت حریق زده قبل از اینکه دود و آتش آنها را محاصره کند، دارا می‌باشند.

محاسبه زمان دقیق تخلیه بسیار سخت است بنابراین اکثر کدها و مقررات مسافت پیمایش را از حریقهای گذشته و تجربیات قبلی مشخص می‌نمایند. اغلب ارقامی که در منابع مختلف ذکر شده است 5/2 دقیقه می‌باشد و این عدد همیشه بعنوان یک راهنمای طراحی استفاده می‌شود.

بنابراین طراح فقط با دو مقوله روبرو می‌باشد، یا مبادرت به یک تجزیه و تحلیل کامل ریاضی از تمام احتمالات حریق و انواع حریقها نموده و گسترش و اثرات آن را بر متصرفین متشابه آن شبیه‌سازی کند و یا از اصول پایه شروع بکار کرده و یک ارزیابی مستدل از خطرات جانی و مسافت پیمایش عملی صورت دهد. واضح است که این محاسبات باید با مقررات ملی و محلی مختلف مطابقت داشته باشد، اما در مراحل اولیه طراحی اهمیت بیشتری دارد که به حداقل تقریب درست از اصول پایه دست یابد. (شکل 4-4)

 

 

 

 

 

 

 

تمام متصرفین، در هرجایی از ساختمان که قرار داشته باشند نباید مسافتی بیش از آنچه که در جدول آمده طی نمایند تا به مکان امن برسند. این ارقام از حداکثر مسافت پیمایش 60 متر برای مراحل 1 و 2 تعیین شده‌اند و سپس این اعداد با مشخص شدن و وجود هر مشکلی 10 متر کاهش می‌یابد. بنابراین در یک ساختمان که 2 مورد از 5 مورد ویژگیهای آن بعنوان مشکلات مشخص می‌باشد مسافت پیمایش برای مراحل 1 و 2 به 40 متر کاهش می‌یابد. از انواع ساختمان با مشکلات زیاد (3 مورد از 5 مورد آن) بیمارستانها می باشند و بنابراین ترکیب مسافت پیمایش آنها به 20 متر کاهش می‌یابد. در دفاتر اداری با فقط یک مشکل ایمنی باید حداکثر مسافت پیمایش 50 متر باشد. رقم اولیه 60 متر بعنوان برآورد تقریبی از توانایی یک شخص بزرگسال سالم از نظر جسمانی که می تواند طول یک کریدور بدون مانع را در یک دقیقه بپیماید، انتخاب شده است.

مسافت پیمایش ترکیبی می‌تواند بصورت تفکیک شده از مسافت پیمایش برای مرحله 1 و مرحله 2 ارائه شود. طول مسافت‌های مرحله 1 به مرحله 2 به نسبت 2/1 می‌باشد. مرحله 1 تخلیه، از اتاق حریق زده بطور قریب به یقین فقط از یک جهت امکان‌پذیر می‌باشد و بنابراین عدد داده شده برای مرحله 1 فرار بر اساس یک راه خروج می باشد. بنابراین، بلافاصله بعد از اتاق حریق زده، طراح باید همیشه مسیرهای خروج متعدد را پیش‌بینی نماید بطوریکه متصرفین بتوانند بسمت حریق برگشته و راه فرار دیگری برای خود در نظر بگیرند.

از اینرو مسافت‌های پیمایش مرحله 2 براساس این فرضیه که مسیرهای خروج متعدد وجود دارد تعیین شده است و مسافت‌های داده شده نزدیکترین نقطه به خروجیها می‌باشد .     (شکل 4-5)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ارقام جدول 4-3 راهنمایی خیلی کلی را ارائه می‌دهد و نباید هیچگاه به شکل کاملاً مطلق و معادل آن (که در فصل یک به آن اشاره شد) استفاده شود.

برای طرحهایی که مغایر با این دسته‌بندی می‌باشند پیشنهاد می‌شود ویژگیهای رفتاری افراد که می‌تواند یک عامل خطر باشد با استفاده از راهنمایی مطلوب برای مسافت‌های فرار مناسب بعنوان یک اساس در طراحی محسوب شود.

جدول 4-4 و 4-5 بعنوان یک راهنمای کلی برای آن دسته از طراحان که در مراحل طراحی نقشه کار می‌کنند، ارائه شده است. این جداول اطلاعاتی راجع به تعداد خروجیهایی که برای خروج از فضاهای بزرگ ضروریست ارائه می دهد (برای مثال سالنهای کنسرت، فضاهای نمایشگاهها و غیرو) و همچنین اطلاعاتی راجع به حداقل عرض خروجی درها و پلکان جهت خروج تعداد مختلف مردم پیشنهاد می‌دهد. این اعداد و ارقام باید بموازات ارقام مسافت های پیمایش که در جدول 4-3 و موارد مشابه عنوان شده بکار برده شوند.

 

 

 

جدول 4-3: انواع ساختمان و مسافت پیمایش

ردیف	نوع ساختمان	مسافت پیمایش
		مراحل              2+1	مرحله 1	مرحله 2
1 2 3 4 5 6 7   8           9     10	خانه‌ها  آپارتمانها و واحدهای کوچک  مؤسسات اقامتی (بیمارستانها، زندانها و ....)  هتل‌ها و آموزشگاه‌های شبانه روزی  دفاتر ، مکانهای تجاری، مدارس   فروشگاهها اماکن تجمعی و تفریحی (تئاترها، سینماها و غیرو) صنایع:(الف) خطراحتراق بالا(مواد نفتی ، مبلمان، پلاستیک‌ها)         (ب) با خطر متوسط ‌(گاراژها، چاپخانه‌ها، نساجی‌ها)     (ج) با خطر پائین حریق (فلزکاریها، الکتریکی‌ها، سیمان)  انبارها:  (الف) بار سوخت بالا            (ب) بار سوخت متوسط            (ج) بار سوخت کم  توقفگاه‌های خودرو	40 40 30 30 50 40 30   50   60   60   50 60 60 60	13 13 10 10 17 13 10   17   20   20   17 20 20 20	27 27 20 20 33 27 20   33   40   40   33 40 40 40

 

 

 

 

 

 

جدول 4-4 : حداقل تعداد خروجی از فضاهای بزرگ

تعداد متصرفین	تعداد خروجیها
50 - 1 500 - 51 1000 - 501 2000 - 1001 4000 - 3001 7000 - 4001 11000 - 7001	1 2 3 4 5 6 7

 

 

جدول 4-5: حداقل عرض مسیرهای فرار و خروجیها

تعداد متصرفین	عرض خروجیها(mm)
50 - 1 110 - 51 170 - 111 220 - 171 240 - 221 260 - 241 280 - 261 300 - 281 320 - 301 340 - 321	800 900 1000 1100 1200 1300 1400 1500 1600 1700

 

4-2-3- مفهوم پناهگاه:

مرحله دوم از فرار زمانی به پایان می‌رسد که متصرفین به یک پناهگاه (مکان امن) در قسمت مجاور، یا به یک پلکان حفاظت شده که آنها را به طبقه همکف هدایت می‌کند، رسیده باشند. پائین رفتن بسمت طبقه همکف در مرحله سوم فرار می‌باشد. در بعضی موارد تخلیه و        پناه گرفتن در سایر قسمت‌های ساختمان که با دیوارهای تفکیک کننده مناسب از قسمت حریق زده منفک شده است، معقول‌تر می‌باشد (شکل 4-6)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آئین کار فرار برای افراد ناتوان و دستورالعمل آسایشگاههای سالمندان و دستور‌العمل برای بیمارستانهای جدید و قدیم تماماً بر اهمیت مفهوم پناهگاه سازماندهی می‌شوند. به عبارت ساده‌تر، این بدان معنی است که افراد معلول و ناتوان یا آنهائیکه محدودیت حرکتی دارند فقط یک مسافت کوتاه را از میان ساختمان به یک منطقه یا قسمت حفاظت شده در برابر حریق طی نمایند تا منتظر اقدامات بعدی تخلیه شوند، چنانچه حریق مهار و کنترل نشود. در مواردی که افراد ناتوان در فروشگاهها یا دفاتر اداری حضور دارند، مفهوم پناهگاه به تدارک یک منطقه امن حفاظت شده در برابر حریق در هر طبقه در مجاور آسانسور یا پلکانی که ساختمان را سرویس دهی می‌نماید، محدود می‌شود. در سایر اماکن، بناها به تقسیمات فرعی مناطق حفاظت شده از بخش‌ها تقسیم می‌شوند که هم برای محدود کردن و هم بعنوان منطقه پذیرش افراد در حال تخلیه عمل می‌کند. (شکل 4-7)

 

 

 

 

 

 

 

 

4-2-4- مرحله سوم (خروج از طبقه حریق زده):

بعد از فرار از بخشی که کانون حریق بوده است متصرفین باید به طبقه همکف برسند، چنانچه هنوز به آنجا نرسیده باشند این فرار و خروج عمودی بعنوان مرحله سوم تخلیه دسته‌بندی    می شود. حتی اگر برنامه‌ریزی تخلیه بر تاکتیک‌های پناهگاه در طبقه همکف استوار باشد، بازهم تخلیه عمودی بعنوان آخرین تدبیر ضرورت دارد.

برای اکثر متصرفین تخلیه عمودی از طریق پلکان انجام خواهد گرفت و هرگز نباید از آسانسورهای معمولی استفاده شود. استفاده از آسانسورها در مواقع حریق بسیار خطرناک می‌باشد، زیرا ممکن است متصرفین گرفتار شوند و یا در طبقه‌ای که خطر وجود دارد، بروند.

 

 

4-2-5- مرحله چهارم (خروج نهایی از طبقه همکف):

مرحله چهارم فرار از یک قدمی پلکان تا بیرون از ساختمان می باشد. تمام راه‌پله‌ها نباید به یک منطقه عمومی در طبقه همکف ختم شوند، در غیر اینصورت یک حادثه می‌تواند بطور کامل تمام مسیرها را مسدود کند.

نباید فراموش شود که در طراحی مسیر فرار از یک ساختمان، باید خروج نهایی و طراحی محوطه خارجی ساختمان لحاظ شود. باید این امکان وجود داشته باشد که ساختمان را ترک نمود و به فاصله ایمنی دور از آن رسید. طراحی آن نیاز به محاسبه حجم متصرفینی که ممکن است از ساختمان فرار کنند، دارد. آنها نیاز به یک نقطه معین برای تجمع افراد یا محیط انتقال از محل دارند. درجایی که تعداد بیشماری افراد حضور دارند، نیاز است که چنین مناطقی طرح‌ریزی شود، زیرا که هیچ تضمینی وجود ندارد که نیروهای امدادی به محل برسند و شروع به مبارزه با حریق نمایند.

4-3- نجات:

یک ساختمان به چندین منطقه حریق در هر طبقه‌ای تقسیم می‌شود، و پله‌های فرار در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرند که از هر منطقه آن فقط یک راه فرار وجود نداشته باشد و نباید تکیه بر نجات از خارج ساختمان داشت.

برای سهولت نجات در طراحی دو جنبه وجود دارد.

اول، این امکان باید برای نیروهای آتش‌نشانی وجود داشته باشد که به ساختمان نزدیک شوند. در ساختمان‌های کم ارتفاع، برای وسایل پمپ کردن فاصله داشتن 40 متر از جلوی ساختمان با دسترسی برای نردبان شاید کافی باشد.

در ساختمانهای بزرگتر امکانات نجات محدودتر شده و ممکن است فقط امکان نجات بوسیله سکوی بالابر هیدرولیکی وجود داشته باشد. برای بوجود آوردن چنین امکانی باید دسترسی خودروهای سنگین آتش‌نشانی بطور مطلوب در مقابل ساختمان فراهم باشد. (شکل 4-8)

 

 

 

 

 

 

 

 

دوم ، باید بازهای پنجره بنحوی طراحی شود که امکان دسترسی توسط نیروهای آتش‌نشانی از خارج ساختمان بوجود آید.

ممکن است پنجره‌هایی طراحی شود که افراد معمولی و چاق بتوانند ساختمان را ترک کنند، اما گاهی اوقات بدلیل موانع امنیتی این مورد نمی‌تواند اجرا شود.

4-4- روشنایی اضطراری فرار:

ممکن است ضرورت داشته باشد مسیرهای فرار روشنایی داشته باشند زیرا که در زمان حریق با قطع احتمالی مدار الکتریکی برق شهر بتواند مورد استفاده قرار گیرد. بطور کلی، روشنایی اضطراری در تمامی ساختمانها به غیر از خانه‌های کم ارتفاع مورد نیاز می‌باشد. در ساختمانهای تجمعی این مورد اهمیت زیادی دارد برای مثال در تئاترها، سینماها، کلوپها و سالنهای پذیرایی.

روشنایی فرار باید با روشنایی اضطراری که ممکن است در آن مکان وجود داشته باشد و در زمان قطع نیروی برق شهر با یک ژنراتور یدکی روشن می‌شود، قابل تمایز باشد. اینگونه روشنایی اضطراری احتمالاً در زمان وقوع حریق عمل نخواهد کرد.  بخاطر بروز نقص در مدارات، روشنایی فرار باید بوسیله منبع تغذیه ثابت جداگانه که قادر به روشن شدن خودکار و مداوم برای یک مدت معین باشد، تأمین شود (معمولاً برای 3 ساعت).

طراح باید روشنایی فرار برای مسیرهای عبور و مرور (مرحله دوم)، راه‌پله‌ها (مرحله سوم) و خروجهای نهایی (مرحله چهارم) را تامین نماید. مسیرهای فرار مرحله اول از اتاق حریق زده فقط زمانی نیاز به روشنایی دارد که تعداد متصرفین آن از 50 نفر بیشتر باشد یا مسیر پیچاپیچ خاص وجود داشته باشد. روشنایی در نقاط تغییر جهت در مسیرهای عبور و مرور اهمیت خاصی دارد و باید موقعیت تجهیزات مبارزه با حریق مانند قرقره شلنگ آب آتش نشانی یا کلیدهای راه‌انداز سیستم را نشان دهد.

در ساختمانهای صنعتی و محوطه‌های کارگاهی ممکن است ترجیح داده شود که از رنگهای بازتابنده (شبرنگ) برای علامت‌گذاری مسیرهای فرار و خروجهای نهایی استفاده شود. همچنین این شبرنگها را می‌توان در استودیوم‌های بزرگ روباز بعنوان یک نوع از علامت‌گذاری که      می توان در شرایط تاریکی یا در شب آنها را دید، استفاده نمود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم

محدود کردن حریق

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم: محدود کردن حریق                                                          

کلیات:

قابلیت طراحی یک ساختمان در محدود کردن حریق بهنگام وقوع آتش‌سوزی در محافظت از اموال و جان ساکنان و همچنین افراد ساختمانهای اطراف نقش بسیار حیاتی دارد. محدود کردن، شفاف‌ترین تاکتیک کاهش شدت حریق می‌باشد که در قانون آمده است و  بسیار      مد نظر شرکت‌های بیمه می‌باشد. طراحی یک ساختمان باید بنحوی باشد که حریق در داخل ساختمان محدود شود و در همانجا مهار شود (به خارج نفوذ ننماید) خواه حریق کشف شده و سیستم کشف و اعلام فعال شود یا خیر، و سیستم اعلام حریق مردم را آگاه نماید یا ننماید،    و تجهیزات اطفایی اقدامات اطفاء را بطور خودکار انجام دهند یا ندهند. محدود کردن حریق بایستی یک تاکتیک ( ایمنی در برابر شکست ) باشد که توسط طراح ساختمان فراهم می‌آید، حتی اگر سایر اقدامات ایمنی مؤثر نباشند

محدود کردن حریق امکان رسیدن به هر دو هدف ایمنی در برابر حریق را فراهم می‌آورد که عبارتند از: حفاظت از اموال و ایمنی جان افراد. بعبارت دیگر حفاظت از اموال از طریق محدود نمودن گسترش حریق که با مقاوم کردن سازه‌ها در برابر حریق صورت می پذیرد و ایمنی جان افراد از طریق محدود کردن گسترش دود و ایجاد مکانهای امن در داخل ساختمان جهت رجوع ساکنین به هنگام خطر حاصل می‌شود.

مفهوم پناهگاه در مواقعی که تخلیه و یا فرار از ساختمان خطرناک یا وقت‌گیر می‌باشد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. امروزه طراحی بیمارستانها بر این زمینه استوار است که تخلیه بسمت پناهگاه (محل امن) بصورت افقی صورت بگیرد، چرا که تخلیه بیمارانی که وضعیت حاد دارند به بیرون از بیمارستان ممکنست نسبت به خود حریق تلفات بیشتری برجای گذارد. در ساختمانهای بلندمرتبه بایستی حریق در داخل ساختمان محدود و در نهایت خاموش شود زیرا که احتمال دارد، حریق در طبقة زیرین برخی از طبقات ساکن اتفاق بیافتد و در این صورت فاصلة طبقات فوقانی حریق تا طبقه همکف بسیار زیاد خواهد بود.

عموماً خطرناکترین عامل تهدید کننده سازه‌های ساختمان « حرارت » و خطرناکترین عامل تهدیدکننده جان افراد « دود » می‌باشد. بنابراین ضروری بنظر می‌رسد که اقدامات محدود کننده به این دو خطر معطوف شود و از گسترش « دود » و « حرارت » جلوگیری نمایند. (شکل 5-1)

 

در طراحی محدود سازی حریق می‌تواند به دو صورت اقدامات فعال (Active) و اقدامات غیر فعال (Passive) صورت پذیرد. اقدامات فعال شامل آن دسته از فعالیتها می‌شود که نیازمند برخی ارتباطات بهتر اطلاع رسانی به مردم و برخی تجهیزات موجود در محل حریق باشد و اینکه چه دستورالعمل‌هایی را پیروی کنند تا از گسترش حریق پیشگیری نمایند. اکثر اقدامات فعال محدود کننده در ارتباط با کنترل گسترش دود می‌باشند و به سیستم کشف حریق که خود فعال کننده برخی اقدامات مهار و اطفاء است، بستگی دارد. از متداولترین اقدامات ایمنی فعال می‌توان اسپرینکلرها و سایر اشکال اطفایی خودکار را نام برد.

اقدامات محدو سازی حریق به صورت غیر فعال به ماهیت سازه ساختمان، تقسیمات فرعی و پیرامونی آن معطوف می‌شود. این نوع اقدامات عمر ساختمان را افزایش داده و همیشه بعنوان سدی دفاعی در برابر گسترش حریق در دسترس می‌باشند. این اقدامات غیر فعال تحت سه عنوان شناخته می شوند:

 1- حفاظت سازه‌ای                       2- قسمت‌بندی                       3- حفاظت پیرامونی

5-1- اقدامات غیر فعال:

اقدامات محدود سازی حریق بصورت غیر فعال به ماهیت سازه ساختمان، تقسیمات فرعی و پیرامونی آن معطوف می شود. این نوع اقدامات عمر ساختمان را افزایش داده و همیشه بعنوان سدّی دفاعی در برابر گسترش حریق در دسترس می‌باشند. این اقدامات غیر فعال تحت سه عنوان شناخته می‌شوند:

5-1-1- حفاظت عناصر سازه‌ای:

میزان حفاظت از حریق مورد نیاز در عناصر سازه‌ای به نوع نیازهای فرار و اطفاء بستگی دارد. اولاً فرار از ساختمان چه مدت طول می‌کشد و آیا ایمنی ساکنین به فراهم نمودن پناهگاهی در داخل ساختمان بستگی دارد؟ ثانیاً ضروریست که عملیات اطفایی در داخل ساختمان صورت گیرد و همچنین لازم است که سازه برسر جای خود باقی بماند تا اینکه بتوان ساختمان را پس از حریق بازسازی نمود. اگر قرار باشد بقای ساختمان تنها تا هنگام تخلیة همة ساکنین تداوم داشته باشد، آنگاه می‌توان فقط از حفاظت‌های سازه‌ای کوتاه مدت استفاده نمود. (برای مثال حفاظت سازه‌ای نیم ساعتی). با این وجود اگر تمهیدات ایمنی جانی به ایجاد پناهگاه درون ساختمان بستگی داشته باشد و یا نیاز باشد که آتش‌نشانان در شرایط ایمن در ساختمان کار نمایند، آنگاه تمهیدات حفاظتی افزایش خواهد یافت و یقیناً 1 ساعت یا شاید بیشتر خواهد شد.

همچنین ممکنست در نزد بیمه‌کنندگان، تعمیر ساختمان نسبت به بازسازی آن اهمیت بیشتری داشته باشد که در این صورت زمان حفاظت در برابر حریق ممکن است تا 2 ساعت و یا حتی 4 ساعت نیز افزایش یابد.

پیش‌بینی میزان مقاومت در برابر حریق به « بارسوخت » ساختمان بستگی دارد. جهت راهنمایی نه چندان جزیی می‌توان انواع ساختمانها را مطابق جدول (5-1) طبقه‌بندی کرد.

 

جدول5-1: انواع ساختمان و بارسوخت

ردیف	انواع ساختمان	بار سوخت
1 2 3 4 5 6 7 8       9     10	خانه‌های مسکونی  آپارتمانها و واحدهای کوچک  مؤسسات اقامتی (بیمارستانها، زندانها و غیرو )  هتل‌ها و آموزشگاههای شبانه روزی  دفاتر ، مکانهای تجاری، مدارس   فروشگاهها اماکن تجمعی و تفریحی (تئاترها، سینماها و غیرو)  صنایع: (الف) خطراحتراق بالا(مواد نفتی ، مبلمان، پلاستیک‌ها)           (ب)  خطراحتراق متوسط ‌(گاراژها، چاپخانه‌ها، نساجی‌ها)           (ج)  خطر احتراق کم (صنایع فلزکاری، الکتریکی‌، سیمان)  انبارها:  (الف) خطر بار سوخت بالا            (ب) خطر بار سوخت متوسط            (ج) خطر بار سوخت کم  توقفگاه‌های خودرو	کم متوسط زیاد متوسط متوسط متوسط زیاد خیلی زیاد زیاد متوسط   خیلی زیاد زیاد متوسط کم

 

اگرچه هر پروژه‌ای بعنوان بخشی از یک فرآیند کامل مهندسی ایمنی می‌بایستی به تنهایی ارزیابی شود، اما جدول (5-2) ارائه دهنده اطلاعات کلی در زمینه مدت مقاومت در برابر حریق (در واحد دقیقه) می‌باشد.

جدول 5-2: انواع ساختمان و مقاومت در برابر حریق آنها

ردیف	انواع ساختمان	مقاومت در برابر حریق (دقیقه)
		تعداد طبقات
		1	3	3 یا بیشتر
1 2 3 4 5 6 7   8           9     10	خانه‌هان مسکونی آپارتمانها و واحدهای کوچک مؤسسات اقامتی (بیمارستانها، زندانها وغیرو) هتل‌ها و آموزشگاههای شبانه روزی دفاتر ، مکانهای تجاری، مدارس فروشگاهها اماکن تجمعی و تفریحی (تئاترها، سینماها و غیرو) صنایع: (الف) خطراحتراق بالا(مواد نفتی ، مبلمان، پلاستیک‌ها)           (ب) با خطراحتراق متوسط ‌(گاراژها، چاپخانه‌ها، نساجی‌ها)            (ج) با خطر احتراق کم (صنایع فلزکاریها، الکتریکی‌، سیمان)  انبار‌ها:  (الف) خطر بار سوخت زیاد            (ب) خطر بار سوخت متوسط            (ج)  خطر بار سوخت کم  توقفگاه‌های خودرو	30 30 30 30 30 30 30   60   30   30   60 30 30 30	30 30 60 30 30 30 60   60   60   30   60 60 30 30	30 60 60 60 60 60 60   60   60   60   60 60 60 30

 

اصول اشاره شده درجدول ( 5-1 ) براساس هیچ کد ویا سند مستدل وثابت شده ای استوار نیست وچنین درنظر گرفته شده است که ساختمان های دارای بار سوختی زیاد حداقل به 60 دقیقه مقاومت دربرابر حریق نیاز دارند. این قدرت برای ساختمان های دارای بار سوختی زیاد بدون در نظر گرفتن ارتفاع آنها 60 دقیقه است اما درمورد ساختمان های یک طبقه مدت زمان 30 دقیقه هم کفایت می نماید. ساختمان های دارای بار سوختی متوسط تنها به 30 دقیقه مقاومت دربرابر حریق نیاز دارند، غیراز ساختمان های بیش از 2 طبقه که زمان 60 دقیقه مناسب تر بنظر می رسد. ساختمان های دارای بار سوختی کم صرفنظر از ارتفاعشان نیازمند زمان 30 دقیقه ای مقاومت دربرابر حریق می باشند.

جدول شماره ( 5-2 ) دروحله نخست بمنظور استفاده دانشجویان طراح که در مرحله طراحی طرح اولیه هستند، درنظر گرفته شده است. این اعداد بسیار کلی بوده و دربرگیرنده معیار تعادل که درفصل یک بدان اشاره شد، نیستند. احتمال دارد درصورت استفاده از سایر اقدامات ایمنی جایگزین درطراحی ساختمان ( برای مثال: سیستم اطفاء خودکار ) بتوان از مدت زمان اشاره شده درجدول کاست. ساختمان های بلند مرتبه ( بیش از 10 طبقه ) و زیرزمین های عمیق ( بیش از دو طبقه ) دارای خطرات ویژه ای هستند که نیازمند تمهیدات ویژه ای نیز  می باشند.

هنگامیکه مدت زمان لازمی که در آن سازه ساختمان باید در برابر اثرات حرارت مقاومت نماید مشخص شد، آنگاه می توان به طراحی عناصر سازه‌ای جهت فراهم آوردن میزان ایمنی مشخص شده پرداخت.

مشکل دیگر در ارتباط با عناصر سازه‌ای بهنگام حریق آنست که فروپاشی افزاینده ساختمان می‌تواند بار وارده به طبقات پائین‌تر را افزایش دهد. بنابراین اگر قرار براین باشد که زیرزمین یک خانه سالم بماند آنگاه در هنگام طراحی میزان حفاظت در برابر حریق مورد نیاز، بارهای اضافی که احتمال دارد با فروپاشی طبقات بالاتر به زیرزمین وارد شود باید مد نظر قرار گیرد.

علاوه بر این در سازه‌های ترکیبی بسیار مهم است که تمامی اجزای اصلی به یک میزان از حفاظت در برابر حریق برخوردار باشند. برای مثال در یک ساختمان یک طبقه دارای اسکلت فلزی (فولادی) ریزش پشت بام ممکنست باعث جدا شدن ستونهای جانبی شده و منجر به ریزش اسکلت اصلی شود حتی اگر اسکلت اصلی در برابر حریق کاملاً محافظت شده باشد. شکل(5-2)

 

 

 

 

 

5-1-2- مقاومت در برابر حریق:                                                                 

مقاومت در برابر حریق عبارتست از توانایی یک عنصر سازه‌ای ساختمان در ادامه پایداری خود وقتیکه در معرض تاثیرات حرارتی که معمولاً در واحد زمان اندازه‌گیری می‌شود، قرار گیرد.

آنچه که باید مورد ارزیابی قرار بگیرد مقاومت در برابر حریق کل مجموعه است و نه فقط اجزاء آن. مقاومت در برابر حریق یک بخش و یا مجموعه‌ای از بخش‌ها در هنگام حریق از طریق محاسبه توانایی آنها در حفظ سه مشخصه: ظرفیت تحمل بار، تمامیت و خصوصیات عایقی سنجیده می شود. (تصویر 5-3)

 

 

 

 

 

 

 

 

ظرفیت تحمل بار مجموعه عبارتست از پایداری ابعادی آن. منظور از تمامیت مجموعه عبارتست از مقاومت آن در برابر شوک‌های حرارتی و ترک‌خوردگی و حفظ انسجام و اتصال خود. میزان عایق‌بند بودن آن که توسط یک ماده فراهم می‌آید به میزان رسانا بودن حرارتی آن بستگی دارد. مقاومت در برابر حریق معمولاً با این سه مشخصه تعیین می‌شود و در واحد ساعت یا دقیقه بیان می‌شود.

هنگامیک یک طراح مقاومت در برابر حریق یک مجموعة سازه‌ای را مدنظر قرار می‌دهد باید آگاه باشد که ممکن است عملکرد مجموعه‌های تحت شرایط آزمایش با آنچه در واقعیت اتفاق می‌افتد، تفاوت بسیاری داشته باشد. باید اطمینان حاصل کرد که میزان مقاومت در برابر حریق در یک مجموعة بنا شده تحت تاثیر عواملی چون صدمات فیزیکی، شرایط آب و هوایی و انتقال حرارت قرار نمی‌گیرد. یک طراح می‌بایست از پیامدهای احتمالی وارد بر ساختمان آگاهی داشته باشد و آنها را در مرحله طراحی مد نظر قرار دهد.

در بخش‌های بعدی به موضوع مقاومت در برابر حریق موادی می‌پردازیم که عموماً در ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

برخی از مواد بطور طبیعی در برابر حریق مقاومند اما در خصوص سایر مواد طراح باید اقدامات لازم را جهت ارتقاء سطح مقاومت آنها در برابر حریق در شرایط ویژه در نظر بگیرد. برای این امر سه روش اساسی موجود می‌باشد:

1- افزایش حجم (اندازه)

2- عایق‌بندی

3- پراکندگی

افزایش حجم (اندازه) : این روش عبارتست از افزایش عمدی اندازة سازه بنحوی که تنها بخشی از آن قابل تخریب باشد و در صورت آسیب‌دیدگی بر روی عملکرد سازه‌ای قسمت‌های دیگر تاثیر منفی نگذارد.

2- عایق بندی : عبارتست از بکارگیری یک لایه از مواد عایق بر روی سازه جهت حفاظت از گرمای آتش.

3- پراکندگی: این روش عبارتست از اینکه حرارت وارده بر سازه به سرعت به سایر مواد و یا هوا انتقال یافته و در حقیقت پراکنده می‌شود تا اینکه دمای کل سازه در حد خطرناک افزایش نیابد.

5-1-3- چوب:

چوب براحتی می‌سوزد امّا بخاطر اینکه با یک سرعت ثابت و قابل اندازه‌گیری می‌سوزد می توان اندازه تیرک‌های چوبی را بطور عمدی افزایش داد تا اینکه بتوان از آنها بعنوان عناصر سازه‌ای استفاده نمود. در این حالت به این تیرک‌ها، تیرکهای فدا شونده می‌گویند.

تخریب در سطح چوب معمولاً بصورت سیاه شدن (ذغال‌سوزی) صورت می‌پذیرد و تنها وقتیکه حرارت در سطح چوب از 350 درجه سانتیگراد تجاوز کند و در صورت وجود یک آتشزنه      می توان انتظار بروز شعله را داشت. هنگامیکه سطوح خارجی یک تیرک شروع به ذغالی شدن می‌کند (بواسطه حریق) در جای خود ثابت می‌ماند و هسته داخلی چوب نسبتاً دست نخورده باقی خواهد ماند و می‌تواند پایداری و تمامیت خود را حفظ نماید. سرعت و میزان ذغالی شدن متغیر است و از 5/0 میلیمتر در دقیقه ( برای درختان کاج و بلوط ) گرفته تا 83/0 میلیمتر  در دقیقه ( برای درخت سرو سرخ ) تفاوت می‌کند اما مقدار 67/0 میلیمتر در کمتر از یک دقیقه برآوردی است که بطور گسترده در مورد انواع سازه‌های چوبی قابل پذیرش می‌باشد. این تخمین هم برای اعضای یکپارچه و هم برای اعضای لایه لایه بکار می‌رود، اگرچه اعضای مرکب در عمل ممکنست بهتر مقاومت کنند، زیرا که تحت تاثیر گره‌ها و تغییر شکل تیرک قرار نمی‌گیرند. استفاده از روش‌های تاخیرانداز شعله معمولاً سرعت ذغالی شدن را کاهش نمی‌دهند. البته حفاظت تیرک‌ها با استفاده از مواد عایق امکان‌پذیر است امّا از آنجا که نوع تیرک براساس آنچه طراح می‌خواسته انتخاب شده است بنابراین در ساختمانهای جدید این روش چندان مطلوب بنظر نمی‌رسد. با این وجود برای ارتقاء سطح ایمنی سازه‌های چوبی موجود در برابر آتش ضروریست که روکش کردن اعضای تیرچوبی با مواد عایق مدنظر قرار گیرد.

مزیت بزرگ تیرهای چوبی در طراحی آنست که ریزش (تخریب) آنها قابل پیش‌بینی بوده و بطور تدریجی صورت می‌پذیرد. همچنین عیب بزرگ آن نیز افزایش بیش از حد قیمت تیرهای چوبی است که باید بلحاظ اندازه بزرگتر در نظر گرفته شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

5-1-4- فولاد:

سازه‌های فولادی حفاظت نشده حدوداً نیمی از قدرت خود را در دماهای 500 تا 550 درجه سانتیگراد از دست می‌دهند و در نتیجه در هنگام حریق بسیار آسیب‌پذیر می‌شوند. بنابراین مجموعه‌های دارای سازه‌های فولادی باید یا با مواد عایق و یا با روش پراکنده نمودن حرارت بر روی فولاد حفاظت شوند.

مواد رایج در این زمینه عبارتند از : ورق‌های عایق، روکش‌های اسپری شونده و یا رنگهای     پف کننده.

مواد پف کننده بهنگام قرارگیری طولانی مدت در معرض نور آفتاب تحت تاثیر قرار می‌گیرند و فاسد شده یا رنگ خود را از دست می‌دهند. در مواقع تعمیر و نگهداری نیز استفاده از آنها نیاز به توجه بیشتری دارد.

ورق‌های عایق را می‌توان بعنوان روکش بر روی تیرها و ستونهای فولادی استفاده کرد. همچنین می‌توان از آنها برای محافظت از کل دیوارها استفاده نمود. ( شکل 5-5 )

 

 

روکش های اسپری شونده عموماً از الیاف (فیبرهای) معدنی و یا سیمان ورمیکولیت ساخته می‌شوند. این‌گونه مواد را می توان بصورت اسپری و یا حتی رنگ بر روی سازه‌های فولادی بکار برد و دارای این مزیّت هستند که مقطع عمودی سازه را نگاه می‌دارند.

5-1-5- بتن:                                                                                          

جهت دستیابی به سطوح بسیار بالای مقاومت در برابر حریق می‌توان از بتن تقویت شده استفاده کرد که مقدار مقاومت 4 ساعت از آن براحتی قابل دستیابی می‌باشد. با این وجود از آنجائیکه نیروی کشش بتن تقویت شده به فولادی که برای تقویت کردن استفاده می‌شود، بستگی دارد.، بنابراین بسیار ضروری است که در مرحله طراحی اعضای ساختمانی، حفاظت کافی برای سازه‌های فولادی پیش‌بینی شود.  تنها با اضافه کردن ضخامت پوشش بتنی بر روی اسکلت نمی‌توان ضریب ایمنی را نیز افزایش داد زیرا که بتن به هنگام حریق تمایل به جدا شدن از فولاد دارد.

یکی از مباحث اساسی در بحث مقاومت حریق بتن عبارتست از خرده سنگ‌های مورد استفاده، چرا که برخی خرده سنگ‌ها در مقابل جدا شدن مقاوم‌ترند و هدایت حرارتی آنها کمتر می‌باشد. بحث هدایت حرارتی از اهمیت بالایی برخوردار است بویژه هنگامیکه سازه خود یک قسمت فرعی داشته باشد و نیاز باشد که انتقال حرارت محدود شود. چنانچه در طراحی ستونهای بتنی لازم باشد از افت و شکست اسکلت فولادی آن پیشگیری کنند، آنگاه استفاده از بست‌های فولادی دائم بسیار حیاتی و ضروری می‌باشد.

 

5-1-6- آجر:

عموماً سازه‌های آجری از مقاومت در برابر حریق بسیار مناسبی برخوردار هستند و دستیابی به مقدار مقاومتی معادل 4 ساعت کاملاً امکان‌پذیر می‌باشد و این بواسطه آن است که پایداری ماده در برابرحرارت زیاد در هنگام تولید آن (در کوره) سنجیده شده است.

 

 

5-1-7- شیشه:                                                                                      

شیشه معمولی مقاومت بسیار کمی در برابر حریق دارد، درصد عایق‌سازی آن کم بوده و بهنگام قرار گرفتن در شرایط حریق از خود پایداری و تمامیت ضعیفی نشان می دهد چرا که بصورت تکه‌های کوچک خرد می‌شود.

تنها نوعی از شیشه است که خواص عایق حرارتی دارد و چند لایه است. این نوع شیشه یک لایه کاملاً پف کننده و شفاف دارد که در هنگام دریافت حرارت منبسط شده و یک سد عایقی ایجاد می نماید. نقطه ضعف شیشه‌های چند لایه در وزن، هزینه و محدودیت استفاده خارجی آنها نهفته است. چنین شیشه‌هایی را باید قبل از برش در سایز دلخواه سفارش داد، زیرا که برش آنها کاری نیست که بتوان در محل نصب انجام داد، بلکه باید حتماً در کارخانه برش داده شود. طراحی چارچوب به اندازة انتخاب مادة مورد استفاده برای ساخت شیشه مهم است و باید چارچوب از جنسی باشد که مقاومتی برابر با خود شیشه داشته باشد. طراحان باید در نظر داشته باشند که مقاومت در برابر حریق کل مجموعة شیشه کاری اهمیت حیاتی دارد و فقط به ماده مورد مصرف در شیشه‌کاری توجه نکنند.

5-2- اقدامات غیر فعال: تقسیم بندی

تقسیم‌بندی ساختمان به یک سری مناطق بازدارنده حریق و دود از گسترش حریق جلوگیری کرده و وقت بیشتری در اختیار ساکنین قرار می‌دهد. حریق در یک منطقه محدود می‌شود در حالیکه ساکنین شانس فرار از ساختمان و یا حتی یافتن یک پناهگاه را دارند تا زمانیکه آتش بطور کامل اطفاء شود.

تقسیم بندی مزیت دیگری نیز دارد و آن اینکه با محدود کردن آتش در یک منطقه حداقل سایر قسمت‌های ساختمان تا زمانیکه حریق اطفاء شود، سالم می‌ماند بنابراین می‌بینید که تقسیم‌بندی ساختمان هم برای ایمنی جان افراد و هم برای حفاظت از اموال اهمیت دارد.

هنگامیکه اعضای سازه‌ای در مقابل حریق حفاظت شده باشند نه تنها از فروریختن ساختمان جلوگیری می شود بلکه به جداسازی (تقسیم‌بندی) ساختمان هم کمک می‌نماید. با این وجود جهت دستیابی به یک جداسازی کامل و ایجاد تقسیمات متفاوت ضروریست که برخی از اعضای غیر سازه‌ای نیزمانند دیوارها و درهای داخلی در برابر حریق محافظت شوند. اصل بنیادینی که یک طراح باید به ذهن بسپارد آن است که تمامیت عناصر تقسیم کننده فرعی باید حفظ شود و هیچ نقطه ضعف و یا حفره‌ای که باعث در هم شکستن سد دفاعی در مقابل حریق یا دود شود، وجود نداشته باشد. هرگونه سرویس دهی خدماتی و یا ایجاد داکت (کانال) که باعث بوجود آمدن سوراخ یا حفره‌ای در دیوارها و یا کف طبقات شود باید بنحوی طراحی شده باشد که در برابر حریق بتواند مقاومتی برابر داشته باشد. یکی از نکات اساسی که ایمنی یک ساختمان را تهدید می‌کند ناشی از آنست که در هنگام انجام تمهیدات ثانویه پس از اتمام عملیات ساختمانی و یا مدت‌ها بعد از ساخت بنا، مقاطعه‌کاران یا تعمیرکاران بعدی بدون آگاهی از آنکه در حال سوراخ نمودن دیوارهای (سدهای ) اصلی مقاوم در برابر حریق هستند اقدام به ایجاد این داکت‌ها (کانال‌ها) در داخل این دیوارها می‌نمایند.

درهایی که در دیوارهای تقسیم کننده واقعند نه تنها باید همان میزان مقاومتی را در برابر حریق داشته باشند که دیوارها دارند بلکه باید از سریع بسته شدن آنها نیز در هنگام حریق اطمینان حاصل نمود. حتی یک پاگیر در ساده نیز می تواند تهدیدی بسیار جدّی برای ایمنی دربرابرحریق در بسیاری از ساختمانها باشد. اندازة تقسیمات داخلی ساختمان و تعداد این تقسیمات فرعی در مقررات ساختمان سازی مشخص شده است. امّا با در نظر گرفتن روندی که بیشتر به شرایط کاربردی توجه دارد تا به مقررات و دستورالعمل‌ها، این امر بسیار مهم است که یک طراح قادر باشد اصول بنیادینی را که تقسیم بندی ساختمان بر روی آنها استوار است، درک نماید. (نمودار 5-6)

تعداد تقسیماتی که باید در هر طبقه قرار بگیرند به تعداد ساکنین و مقدار سوختی که در آن طبقه مصرف می‌شود بستگی دارد و این نیز خود به کاربری ساختمان (اینکه به چه منظوری ساخته شده است) بستگی دارد. بسیاری از مقررات با در نظر گرفتن کاربری ساختمان حداکثر فضای کف یا ظرفیت بر حسب مترمربع را برای تقسیمات داخلی معین می‌کنند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بدیهی است که هر طبقه حداقل باید به دو قسمت تقسیم شود تا اینکه فرار افقی از یک قسمت به قسمت دیگر همواره برای ساکنین میسر باشد. هرچه مواد سوختنی بیشتری در ساختمان وجود داشته باشد اندازه تقسیمات نیز باید کوچکتر باشد.

در صورتیکه نیاز باشد دیوراهای تقسیم کننده اضافی برای کاهش مسافت پیمایش فرار طراحی شود از این دیوارها بعنوان تقسیمات فرعی نام می‌برند و آنگاه یک مقاومت 30 دقیقه‌ای در نظر گرفته می‌شود. بدیهی است اگر دیوارهای تقسیمات فرعی خود نیز جزء عناصر سازه‌ای باشند، ممکن است مجبور باشیم در آنها مقاومت یک ساعت در برابر حریق را در نظر بگیریم و در نتیجه این موارد استفاده از یک عامل ایمنی اضافی را ضروری می‌سازد (شکل 5-7)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

علاوه بر تقسیم‌بندی ساختمان براساس بار سوختی، معمار همچنین باید حفاظت در برابر حریق مسیرهای فرار از ساختمان را مدنظر قرار داده و به آنها بعنوان تقسیمات اضافی ساختمان توجه ویژه‌ای داشته باشد. شفت‌های عمودی که شامل راه‌پله‌ها و آسانسورها می‌باشند نیز نیاز به مقاومت در برابردود و حریق دارند و ممکن است نیاز باشد راههای منتهی به این شفت‌ها را در سطوح بالاتر و یا از پای شفت‌ها تا بخش خارجی در سطح زمین، ایزوله و جدا نمود. این‌گونه شفت‌ها را عموماً شفت‌های حفاظت شده و این مسیرها را                           « مسیرهای حفاظت شده » می‌نامند. و باید از همان میزان مقاومت در برابر حریق برخوردار باشند که سایر تقسیمات داخل ساختمان برخوردارند. هنگامیکه یکی از ساکنان ساختمان در حین فرار از حریق وارد چنین مسیر حفاظت شده‌ای می‌شود این مسیرها باید قادر باشند که بدون مواجهه با خطر شخص را به سطح زمین در خارج ساختمان هدایت کنند.

اگرچه هر پروژه باید بطور جداگانه و بعنوان بخشی از یک فرآیند کامل مهندسی ایمنی ارزیابی شود اما مقادیری نه چندان دقیق (نسبی، تخمینی) از حداکثر اندازه‌های مجاز برای تقسیمات در ساختمانهای متفاوت در جدول (5-3) آورده شده است.

در مورد درها توجه خاصی مورد نیاز می‌باشد. تمامی قسمت‌ها باید دارای درهای بازشو باشند و بنابراین ضروری است که در هنگام حریق مسدود کننده‌های این بازها از همان میزان مقاومت در برابر حریق و دود برخوردار باشند که سایر قسمت‌های دیوار برخوردار است.

 

 

 

 

جدول5-3: انواع ساختمان و حداکثر اندازه مجاز تقسیمات

ردیف	انواع ساختمان	حداکثر اندازه مجاز تقسیمات (m2)
1 2 3 4 5 6 7 8       9     10	خانه‌هان مسکونی  آپارتمانها و واحدهای کوچک  مؤسسات اقامتی (بیمارستانها، زندانها و غیرو )  هتل‌ها و آموزشگاههای شبانه روزی  دفاتر ، مکانهای تجاری، مدارس   فروشگاهها اماکن تجمعی و تفریحی (تئاترها، سینماها و غیرو)  صنایع: (الف) خطراحتراق بالا(مواد نفتی ، مبلمان، پلاستیک‌ها)           (ب) خطراحتراق متوسط ‌(گاراژها، چاپخانه‌ها، نساجی‌ها)           (ج) خطر احتراق کم (صنایع فلزکاریها، الکتریکی‌، سیمان)  انبار‌ها:  (الف) خطربار سوخت زیاد              (ب) خطر بار سوخت متوسط              (ج) خطربار سوخت کم  توقفگاه‌های خودرو	هر خانواده جدا از هم هر خانواده جدا از هم 900 متر مربع 1600 متر مربع 1600 متر مربع 1600 متر مربع 900 متر مربع 400 متر مربع   900 متر مربع   1600 متر مربع   400 متر مربع 900 متر مربع 1600 متر مربع محدودیت ندارد

 

 

5-3-اقدامات غیر فعال: محافظت از طریق محدود کردن

سومین نقش مقاومت غیر فعال در برابر حریق عبارتست از محدود کردن تهدیدی که حریق برای ساختمانها و ساکنین مجاور ساختمان حریق زده دارد و همچنین امکان محدود کردن بروز حریق در اماکن مجاور.

در این زمینه پشت بام و دیوارهای خارجی ساختمان هستند که باید مورد توجه طراحان قرار گیرند. پشت‌بام به این علت که حریق از طریق جریانهای انتقال جابجایی حرارت، گسترش می‌یابد و دیوارهای خارجی به علت تشعشعات حرارتی حریق.

پشت‌بام می تواند از عوامل خطر آفرین باشد زیرا هنگامیکه حریق کاملاً گسترش یابد (به اوج برسد) ذرّات کوچک مشتعل (چوب‌و غیرو) ممکنست از طریق جریانهای جابجایی حرارت به هوا رفته و در صورت فرود آمدن بر روی ساختمانهای دیگر خطراتی را بدنبال خواهند داشت. این ذرات خطرناک را اغلب « اخگرهای سوزان » می‌نامند. در طراحی سازه‌های پشت‌بامی استانداردهایی موجود می‌باشد که از نفوذ و گسترش حریق در هنگام همجواری با شعله و تشعشعات حرارتی جلوگیری می‌نماید. با این وجود هیچ آزمایش خاصی در ارتباط با محدود کردن تولید (اخگرهای سوزان) توسط پشت‌بامها وجود ندارد. این امکان وجود دارد که ساختمان خود را بنحوی طراحی کنید تا در مقابل تهدید سایر ساختمانها مقاومت داشته باشد امّا طراحی اینکه ساختمان شما خطری برای دیگر ساختمانها نداشته باشد امری دشوارتر می‌باشد. در ساخت دیوارهای خارجی ملاحظات دقیقی باید در نظر گرفته شود زیرا گرمایی که از طریق آنها بصورت تشعشعات حرارتی انتقال می‌یابد ممکنست باعث بروز حریق در ساختمانهای مجاور شود، چنانچه فاصله دو ساختمان بسیار کم باشد. یکی از راههای سخت‌تر کم کردن خطر ناشی از تشعشعات حرارتی عبارت از محدود کردن تعداد بازهای موجود در دیوارهای خارجی می‌باشد، در صورتیکه در نزدیک ساختمانهای دیگر قرار گرفته باشد.

همچنین این خطر وجود دارد که حریق در نمای ساختمان گسترش یابد . به حداقل رساندن این تهدید از نکات بسیار مهم می‌باشد. این کار را می‌توان از طریق انتخاب دقیق مواد مورد استفاده در نما و پشت‌بام انجام داد و خوشبختانه اکثر مواد رایج موجود (مثل آجر، سنگ و بتن) دارای توانایی گسترش حریق صفر می‌باشند. محدودیت اندازه باز شوها که به منظور کاهش انتقال تشعشعات حرارتی به ساختمانهای مجاور انجام می‌شود نیز می تواند در کاهش گسترش حریق از یک طبقه به طبقه دیگر پیشگیری نماید.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5-4- اقدامات فعال:

اشکال سه‌گانه محدود کننده ای که تاکنون مدنظر قرار گرفته‌اند همگی جزء اقدامات غیر فعال بوده‌اند بعبارت دیگر همگی آنها به خصوصیات ساختار ساختمان مربوط می‌شوند.خصوصیاتی که در هنگام بروز حریق از گسترش دود و آتش جلوگیری می‌نمایند. علاوه بر این اقدامات غیر فعال این امکان برای طراحان وجود دارد که اقدامات فعال محدود سازی را جزء اهداف و مقاصد خود منظور نمایند، اقداماتی که تنها در هنگام حریق عمل می‌کنند. چنین اقدامات فعالی بیشتر مربوط به شکل خاصی از کنترل دود و محدود کردن گسترش دود در سراسر ساختمان می‌شوند. سیستم‌های کنترل دود کمک می‌کنند تا از طریق آزاد سازی گازهای داغ (پرحرارت) خسارات ناشی از حرارت به سازة ساختمان کاهش یابد. سیستم کنترل دود به اندازة سیستم اطفاء خودکار در کاهش خسارات ناشی از حرارت کارآیی ندارد چرا که مقدار ورودی هوای مورد نیاز برای متعادل کردن آزادسازی گازهای داغ باعث می‌شود حریق تغذیه شده و گسترش یابد. این مورد اساساً به مبحث حفاظت افراد از دور می‌پردازد امّا هر روش محدودسازی فعال دیگری نیزمی تواند به امر اطفای حریق کمک کند و تاحدّی از خسارات ناشی از حرارت بکاهد.

محدود سازی فعال به دو روش اصولی انجام می‌شود:

الف) اعمال فشار مثبت

ب) تهویه

5-4-1- اعمال فشار مثبت:

حتی هنگامیکه طراحی دربها به نحو احسن انجام می پذیرد همیشه این امکان وجود دارد که دربهای مسیر فرار باز بمانند و درنتیجه دود به داخل محوطه حفاظت شده نفوذ نماید. با استفاده از دهلیز دسترسی به پلکان‌ها می‌توان این خطر را نیز کاهش داد چرا که نوعی         « سد هوایی » ( سدی در برابر هوا ) ایجاد می‌کند، البته در مواردی که فقط یک درب       درآن واحد بازمانده باشد. با این وجود این امر ایده‌آل نمی‌باشد. راه بهتر جهت جلوگیری از ورود جریان دود اعمال فشار مثبت در مناطقی می باشد، که قرار است محافظت شوند، اعم از راهروها و پلکانها. البته این امکان نیز وجود دارد که با تخلیه دود وارد شده مسیر فرار را عاری از دود نگاه داشت اما این امر باعث می‌شود دود بیشتری وارد مسیر شود.

سیستم فشار مثبت تنها در موقعیت‌های حریق مورد استفاده ندارد بلکه درهرجایی که نیاز باشد محیط تمیز نگاه داشته شده و عاری از هرگونه آلودگی باشد، بکار می‌رود برای مثال در تئاترها و کارخانه‌هایی که تجهیزات الکترونیک مونتاژ می‌نمایند (شکل 5-10)

 

 

 

 

 

 

 

 

میزان هوایی که باید برای اعمال فشار مثبت وارد محوطه شود با مشخص شدن این عوامل تعیین می‌شود:

الف) خصوصیات نشتی ساختار ساختمان

ب) تعداد احتمالی دربهای محوطة حفاظت شده که باز مانده‌اند (تعداد 1 در 20 را فرض بگیرید)

ج) سایر فشارهایی که بر روی ساختمان و درون آن اعمال می‌شود و بر روی الگوهای جریان هوا ( مثلاً تاثیر تراکم هوا  Stack Effect) اثر می گذارد. جالب است بدانید که حجم فضای حفاظت شده در محاسبات دخالتی ندارد بجز هنگامیکه به خصوصیات نشتی ساختمان مربوط شود.

پیش‌بینی‌های لازم باید بنحوی دیده شود که هوای عبوری از منطقه محافظت شده تحت فشار بتواند پس از ورود به منطقه فاقد فشار از طریق تهویه خارج شود. ثابت نگه‌داشتن این تفاوت فشار بین دو نقطه بسیار حیاتی است چرا که تأمین کننده کارآیی سیستم همین اختلاف فشار می‌باشد. این کار را می توان در هر طبقه بطور دقیق با تعبیه پنجره‌ها انجام داد. اما گاهی اوقات ممکن است نیاز به تهویه‌های اضافی و یا حتی خارج کننده‌های مکانیکی هوا باشد.

سیستم اعمال فشار مثبت هوا را می توان بنحوی طراحی کرد که تنها در هنگام وقوع آتش‌سوزی عمل نماید (تک مرحله‌ای) و یا می‌تواند بنحوی باشد که همواره با سطح عملکردی پائین فعال باشد و در هنگام وقوع آتش‌سوزی مقدار هوای لازم برای اعمال فشار را افزایش دهد (دو مرحله‌ای). در مقایسه، نوع دوم ترجیح داده می‌شود چرا که میزانی از محافظت همواره موجود می‌باشد و بنابراین می‌تواند گسترش حریق را در همان ابتدای امر تا حد زیادی محدود سازد، حتی قبل از آنکه کاشف‌ها اعلام حریق کنند. همواره باید دقت کرد که کارآیی سیستم فشار مثبت هوا بهیچوجه توسط سایر سیستم‌های مربوط به جریانات هوا در داخل ساختمان به مخاطره نیافتد. (شکل5-11)

 

 

 

 

 

 

 

5-4-2- تهویه:                                                                                        

ساده‌ترین راه متوقف کردن گسترش دود در داخل ساختمان فراهم آوردن زمینه‌ای است که دود بتواند از ساختمان خارج شود. در حالیکه این روش در اطفاء حریق نقشی ندارد اما       می تواند دود را به همان منطقه تولید دود محدود نموده ( از گسترش آن به سایر مناطق پیشگیری نمود ) و زمان بیشتری را در اختیار مردم قرار دهد تا بتوانند از صحنه فرار کنند و مهلت بیشتری جهت انجام اقدامات اطفایی بدست می‌دهد.

اولین ضرورتی که طراح باید از آن آگاهی کامل داشته باشد مناطق متفاوتی است که در هنگام گسترش دود ایجاد می‌شوند. منطقه الف: گازهای بسیار گرم و دودی شکل ناشی از آتش‌سوزی که لایه طبقه طبقه شده‌ای را در زیر سقف تشکیل می‌دهند. منطقه ب: آن دسته از گازهای منطقه الف که به سمت لایه‌های پائینی هوای فاقد دود و سردتر حرکت می‌کنند. منطقه ج: آن هاله سبکی از دود می‌باشد که از آتش برمی‌خیزد و آهسته آهسته وارد هوا می‌شود و بطرف بالا حرکت می‌کند و لایه‌های بالاتر را تشکیل می‌دهد.

این طبقه‌بندی یا لایه لایه شدن دود فقط و فقط بر اساس میزان شناوری دود در حال تولید می‌باشد و اگر دود خنک شود آنگاه حالت لایه لایه‌ای از بین می‌رود (شکل 5-12)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

برای اینکه از گسترش جانبی دود جلوگیری کنیم می توانیم از « پرده‌های دود » استفاده کنیم. پرده‌های دود سدهایی هستند که از سقف به سمت پائین حرکت می‌کنند و یک          « مخزن دود » ایجاد می نمایند.

نصب این‌گونه از پرده‌ها می تواند بطور دائم باشد و یا می‌توان آنها را بنحوی ساخت که با بروز حریق عمل کرده و پائین بیاید. تشکیل مخزنهای دود بسیار مفید و مطلوب می‌باشند چرا که وسعت صدمات ناشی از گرما و گازهای دودی شکل را کاهش داده و باعث اطمینان از عملکرد تهویه‌ها با حداکثر توان می‌شوند (شکل 5-13)

 

 

 

 

 

 

 

اولین اصلی که یک طراح باید بداند، اندازه حریق (وسعت حریق)است. این امر ضروری بنظرمی‌رسد که فرضیات مربوط به اندازة حریق احتمالی را بشناسیم. سیستم‌های آب افشان (Sprinkler) معمولاً بنحوی طراحی می‌شوند که یک حریق را به مساحت 9 متر مربع        (با محیطی 12 متری) محدود نمایند.

تخمین زده شده است که در اماکن کسبی- تجاری این مسئله (استفاده از اسپرینکلر) موجب محدود نمودن یک حریق 5 متری می شود بنابراین در محاسبة تولید دود حریق در ساختمانهای کوچک مجهز به اسپرینکلر این چنین فرض می‌شود که این رقم نشان دهندة بزرگترین حریق احتمالی می‌باشد. در سایر ساختمانهای دارای سیستم اسپرینکلر استفاده از محدودة 5 متری حریق برای مقاصد طراحی مناسب بنظر می‌رسد اما همواره باید دقّت شود که ماهیت ویژه خطر منبع آتشزنه و بار سوختی مورد توجه قرار گیرد.

در ساختمانهای فاقد سیستم اسپرینکلر که در آنها مواد سوختنی بصورت انباشته و منظم انبار شده‌اند و بین مواد فضای لازم پیش‌بینی شده است،  اندازه حریق را معادل بزرگترین حجم مواد انبار شده در نظر می‌گیرند. در سایر اماکن فاقد سیستم اسپرینکلر تخمین اندازه حریق بسیار سخت بوده و تنها می توان براساس بار مواد سوختی و خصوصیات آنها چنین تخمینی را انجام داد.

پس از تعیین حداکثر اندازة حریق که نیاز است مورد توجه قرار گیرد، طراح باید حداقل ارتفاعی که دود اجازه دارد پائین بیاید را مشخص نماید. این ارتفاع معمولاً تا حداقل 5/2 متر از سطح کف می‌باشد، تا اینکه مسیرهای فرار به مخاطره نیافتند. هنگامیکه ارتفاع بنای لایة دود مشخص شد آنگاه اندازه مخزن دود را می‌توان از طریق هندسه طرح محاسبه نمود. این بخش باید آنقدر بزرگ باشد که بتواند دود را تا زمانیکه هنوز از ساختمان خارج نشده در خود ذخیره کند. مخزن دود نباید بیش از حد بزرگ باشد زیرا خطر خنک شدن دود و کاهش ارتفاع آن که منجر به تماس آن با هوای تمیز پائین می‌شود، وجود دارد. بنابراین عامل محدود کنندة اندازه مخزن معمولاً مساحت محوطه می‌باشد. در ساختمانهای پرخطر (برای مثال مرکز خرید) حداکثر اندازة مخزن نباید از 1000 مترمکعب تجاوز نماید و در ساختمانها کم خطر (برای مثال سالن‌های ورزشی) 2000 متر مکعب می‌تواند مناسب باشد. این ارقام و اعداد برای طراحان غیر تخصصی بوده و طراحی جزئیات سیستم تهویه دود بعهده متخصصان این امر می‌باشد.

رایج‌ترین شکل تهویه طبیعی، دهلیزهای تهویه می‌باشد که معمولاً بین چاه (کاج) پلکان و کریدور یا طبقه تصرف شده قرار می‌گیرند. فراهم آوردن یک تهویه که معمولاً بخشی از یک پنجره می‌باشد باعث می‌شود که دود نفوذی به دهلیز به سمت خارج هدایت شود و خطر نشتی دود به کاج پلکان کاهش می‌یابد.

در ساختمانهای با طاقهای بلند می توان از این روش استفاده نمود تا اینکه دود در ارتفاعی بالاتر از سر انسان محصور شود یا اینکه دود بتواند از ساختمان خارج شود. (شکل 5-14)

 

 

 

 

 

 

 

 

روش تهویه چند سویه یا همان خارج سازی دود از چند جهت سالهای سال به عنوان یک روش سنتی برای محافظت از راهروهای داخلی مورد دسترسی در آپارتمانها و بناها استفاده می‌شده است، اما کارآیی این روش کاملاً به شرایط جوی در خارج ساختمان بستگی دارد و اعتبار آن در حال بازنگری است (شکل 5-15)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پس از محاسبه مساحت کلی تهویه‌های مورد نیاز برای مقابله با دود تولید شده باید دانست که با استفاده از یک سری تهویه‌های کوچک بهتر می توان عمل تهویه را انجام داد تا با استفاده از یک یا دو تهویه بزرگ.

در ساختمانهای پر از دود به سطحی می‌رسیم که به آن لایه (سطح ) خنثی می‌گویند. (شکل 5-16)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از آنجا که فشار هوا در زیر این لایه کمتر از فشار جوی است هوای ورودی به ساختمان از زیر این لایه داخل می‌شود. حال آنکه فشار بالای این لایه از فشار جوی بیشتر بوده و دود با فشار و از طریق تهویه‌ها به بیرون هدایت می‌شود. یکی از مطالب بسیار مهم در طراحی سیستم تهویه دود آنست که این لایه خنثی به اندازه کافی بالا باشد تا گسترش دود را در داخل ساختمان  محدود نماید.

رابطه موجود میان تهویه دود و فعال شدن اسپرینکلرها (آب افشانک) رابطه‌ای پیچیده است اما یک طراح نیاز دارد که از اصول بنیادین آن آگاهی داشته باشد. استفاده از اسپرینکلرها باید خطر گسترش حریق را به فراتر از یک حد معین کاهش دهد و این حدود معین بعنوان مبنای طراحی سیستم تخلیه دود مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این وجود این امکان وجود دارد که آب افشانده شده از اسپرینکلرها باعث مخلوط شدن لایه دود با هوای تمیز پائین شود و سطح دود را پائین آورد. اسپرینکلرها ممکنست باعث خنک شدن دود نیز بشوند که این امر باعث کاهش میزان تخلیه دود از تهویه‌ها می‌شود. با این وجود خطرات ناشی از خنک شدن و مخلوط شدن دود را می‌توان با افزایش اندازه تهویه دود از بین برد و اطمینان حاصل کرد که سطح دود از حد معین خود پائین نمی‌آید. و حتی اگر دما به میزان اندکی کاهش یافت، تهویه به فعالیت خود جهت تخلیه دود همچنان ادامه می دهد. (شکل 5-17)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تمامی انواع روش‌های محدود سازی چه برای دود استفاده شود چه برای گرما. چه فعال باشد و چه غیر فعال همگی تنها باعث فراهم آمدن مهلت (برای فرار) می‌شوند. روش‌های مذکور این فرصت را به ساکنین می‌دهند که فرار کنند و یا مهلت بیشتری را جهت اطفاء حریق در اختیار آتش‌نشانان می‌گذارند. اطفاء حریق آخرین تاکتیک موجود است که در اختیار طراح می‌باشد که کارآموزان، آموزش‌های لازم در این زمینه را بطور جداگانه فرا خواهند گرفت.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل ششم:

انتقال حریق در بین ساختمانها     ( حریقهای برخوردی )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل ششم: انتقال حریق دربین ساختمانها (حریق های برخوردی )                 

مقدمه: پس از احتراق، گسترش حریق در ساختمان بنحوی است که حرارت شروع به حرکت از ساختمان می کند وممکن است شدت این حرارت به حدی باشد که خطر ساختمانهای مجاور را (بویژه اگر حریق بتواند کاملاً توسعه پیدا کند)، تهدید می نماید.

خطر انتقال حریق از یک ساختمان به ساختمان دیگر سالها پیش ازاین شناخته شده بود اما فقط در سالهای اخیر به راه حل هایی برای این مورد رسیده اند. در این بخش به روشهای مهار این خطر و همچنین تکنیک های سازه ای موجود برای حفاظت ساختمانی که ممکن است در معرض حریق باشد، پرداخته شده است.

6-1- ساختمان انتقال دهنده:

هر ساختمانی ممکن است در زمانی یک انتقال دهنده حرارت و در زمان دیگر دریافت کننده آن باشد، اما این تفاوت مشکلات این بحث را ساده نموده زیرا اکثراً بعید به نظر می رسد که یک ساختمان قادر باشد هر دو عملکرد را در یک زمان داشته باشد.

هدایت، جابجایی و تشعشع سه مکانیزم انتقال حرارت، هر سه روش های فنی بالقوه برای کمک به انتقال حرارت هستند. اما ازانتقال حرارت به وسیله هدایت می توان دراین مبحث چشم پوشی نمود زیرا به کمک عایق کردن مواد می توان این مورد را برطرف نمود. به همین لحاظ انتقال حرارت به طریق تشعشع و جابجایی اهمیت بیشتری دارند. تمامی ساختار یک ساختمان محصور ( قسمت های خارجی اطراف) باید از لحاظ ضعف در مقابل حریق آزمایش شوند. درساختمانهای قدیمی این ضعف معمولاً در ساختارهای غیر مقاوم در برابر حریق و معمولاً بازها مانند درها و پنجره ها وجود دارد. بهر حال خطر ناشی از جنس صفحات پوششی        می تواند با اضافه کردن آجر کاری ، صفحات عایق آزبستی یا سایر موارد غیر قابل اشتعال در سطح داخلی دیوارهای پوششی که به عنوان یک عایق حریق عمل می کنند، کاهش یابد.

6-1-1-انتقال حرارت به طریق جابجایی:                                                       

جریان جابجایی با گازهای برخاسته از ساختمان در حال سوختن شکل می گیرد در شرایط  آب وهوایی خاص این جریان ممکنست به قدری شدت یابد که ذرات مواد جامد درحال سوختن را بلند کرده و به محل دیگر انتقال دهد (پرواز ذرات داغ). این ذرات داغ ممکن است مسافت قابل توجهی را طی نمایند(400 متر یا بیشتر) و اگر سطوح ساختمان دریافت کننده دارای خصوصیات درجه پائین حریق نسبت به آتش گیری ، نفوذ شعله و گسترش شعله باشد، می تواند حریق دیگری را پدید آورد. پرواز ذرات داغ معلوم نیست به کدام جهت باشد اما مشکل این است که تجسم کنیم کدام موقعیت بیشتر در معرض خطر قرار دارد و افراد را برای اطفاء حریق دوم آماده نمائیم. تاثیر شرایط باد بیرونی برروی حریق یک ساختمان بسیار پیچیده است. تجربیات نشان داده اند که شدت سوختن ممکن است افزایش پیدا کند و در بعضی مواقع حتی ممکن است حریق دریک بخش که دارای یک باز می باشد از بخش دیگرکه هیچ گونه بازی ندارد داغ تر و شدید تر شود. بعلاوه هر بادی شعله را به طریقی منحرف       می کند که شعله می تواند به پشت دیوار خارجی در حال سوختن برود و خطر گسترش حریق را در بخش مجاور افزایش دهد.

6-1-2-انتقال حرارت به طریق تشعشع:

مقدارتشعشع حرارت ازسطوح ساختمان بستگی به عوامل زیردارد:

ااف- درجه تقسیم بندی داخلی ساختمان

ب- بار حریق در هر قسمت

ج- سطح پنجره یا هر نوع بازی در دیوار خارجی هر قسمت

د- ارزش حرارتی سوخت موجود (مانند محتویات قابل سوختن)

ه- شرایط باد درزمان حریق

و- هر نوع تجهیزات اطفایی حریق نصب شده برای حفاظت بازها

هنگام پیش بینی تشعشع حرارتی باید در نظر داشت که هر دیوار تقسیم بندی حریق در ساختمان برای مدت زمانی معین از حریق، ایستایی خود را حفظ خواهد کرد بطوریکه حریق نتواند به قسمت مجاور گسترش پیدا کند.

تحقیقات نشان داده اند که شدت تشعشع ساطح شده از یک قسمت بستگی به بار سوخت و تهویه فضای موجود دارد. حریق در یک قسمت ساختمان داغ تر و طولانی تر می شود زیرا بار سوخت در هر واحد سطح از پنجره تا  حداکثر حدود kg/m² 150 افزایش می یابد. حداکثردرجه حرارت ثبت شده حدود 1100 درجه سانتیگراد بوده است. درجه حرارت پایین تر با بارسوختی کمتر حاصل می شود. با بارسوختی بیشتر از  kg/m²150 شدت سوختن به وسیله تهویه که تابع سطح پنجره است، کنترل می شود، بنحوی که هر نوع افزایش در بار حریق باعث افزایش زمان حریق می شود و نتیجتاً میزان مقاوم سازی حریق در ساختمان باید افزایش یابد ، اما باعث افزایش شدت تشعشع حرارتی ساطح شده از بازها نشود.

حداکثر شدت تشعشع حرارتی ساطح شده از بازها دریک دیوار خارجی به حداکثر زمان رسیدن یک حریق به گسترش کامل آن بستگی دارد. بهنگام آنالیز جزئیات تشعشع محاسبه میزان حداکثر تشعشع به 40و 20 کالری برسانتیمتر مربع در ثانیه می رسد.

6-1-3- دیوارها:

بهنگام پیش بینی حریق درساختمانها بسیار خوب است به نقشی که یک دیوار باید ایفا کند توجه شود.

سه عملکرد اصلی دیوار خارجی درذیل آمده است:

الف- پیشگیری از گسترش حریق از یک طبقه به طبقه دیگر

ب- محدود کردن حریق در ساختمان تا آنکه کنترل شده یا خود به خود خاموش شود و حفاظت از آتش نشانها.

ج- پیشگیری از نفود حریق از ساختمان مجاور.

تجربیات در ساختمانهای کاملاً حریق زده نشان داده است که در صورت پیش بینی صفحات زیر پنجره (در موقعیت دست انداز پنجره) بمدت 5 دقیقه در احتراق سازه ها ومبلمان قابل احتراق تاخیر ایجاد می شود.

حتی اگر این صفحات مقاومت کمی در برابر حریق داشته باشند. جدا سازی مقرر ومعمول برای پیشگیری از احتراق توسط مواد قابل اشتعال مانند جدارها و بعضی تایلهای سقفی که در نزدیک پنجره اتاق بالای محل حر یق قرار دارند، دراین خصوص کاری انجام نمی دهد. همچنین فراهم نمودن پیش آمدگی افقی برای پیشگیری از گسترش حریق کفایت نمی کند. برای حفاظت کامل واقعی نیاز است پنجره ها از طبقه بلافاصله بالای آن و باز مربوطه حذف شود.

ممکن است چنین نتیجه گیری شود که دیوار خارجی ساختمان تاثیر کمی در کاهش گسترش حریق در یک ساختمان دارد واین باعث می شود که تصور نمود تحت شرایط خاصی می تواند دیوارهای خارجی مقاوم در برابر حریق نباشند. اما چنین ساختمانی ممکن است خطری بزرگ برای ساختمانهای مجاور محسوب شود به سبب اینکه خطرتشعشع باید حذف می شد. همانطوریکه قبلاً گفته شد سطح بازهای نمای یک ساختمان مانند یک تشعشع کننده عمل  می کند و مقدار حرارت تشعشعی که می تواند ساطح شود معین می نماید.                   (شکل های 6-1-1و6-1-2)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

6-1-4 - کف ها و بامها:                                                                            

در یک ساختمان عادی معمول نیست که ساختار بام دارای درجه ویژه ای از مقاومت در برابر حریق  باشد. اگر چه قابلیت احتراق ، گسترش شعله و ملزومات مقاومت در مقابل نفوذ حریق اغلب مواردی هستند که معمولاً جزء خصوصیات مورد نیاز در ساختمان دریافت کننده        می باشند.

جائیکه یک حریق دریک ساختمان کم ارتفاع موجب فروریختن بام می شود یک موقعیتی بوجود می آید که ساختمان بلند تر مجاور در معرض یک سطح بزرگ تشعشعی قرار می گیرد. اگر چه هیچ ساختمان دیگری در بالای بام قرار ندارد، هر بادی می تواند ستون گازهای داغ ، دود و شعله را به طرف ساختمان مجاور منحرف  نماید.

 

6-2- ساختمان دریافت کننده حریق:

سطوح خارجی ساختمان دریافت کننده تشعشع حرارتی باید از موادی باشد که دارای درجه احتراق بالا بوده و همچنین ظرفیت گرمایی بالا داشته باشد تا در صورتیکه در معرض حرارت قرار گرفت احتمال بسیار کمی برای انتقال گرما بصورت هدایت به لایه های داخلی وجود داشته باشد.

6-2-1- دیوارها:

اگر مقدار زیادی گرمای تشعشعی برروی سطحی که دارای موادی با هدایت گرمایی پائین    می باشد، (مانند آجر) بتابد احتمال کمی برای فرو ریختن به علت تخریب دیوار وجود دارد زیرا تفاوت زیادی در انبساط گرمایی وجود دارد، این نوع خطر معمولاً با رسیدن نیروهای        آتش نشانی و اسپری کردن آب کنترل می شود.

یک ساختمان با نمای شیشه ای تمام تشعشعات حرارتی را قبول می نماید و احتمال احتراق محتویات قابل اشتعال آن وجود دارد. دیوارهایی با سطح شیشه خور معمولی نتیجه ای بین این دو خواهد داشت.

اگر چه تاکید زیاد بر سرعت حضور نیروهای آتش نشانی بخشی از سیستم حفاظت در برابرحریق محسوب می شود، اما باید بخاطر داشت که بلحاظ جغرافیای محلی حضور نیروها ممکن است تا 20 دقیقه افزایش یابد.

6-2-2- بامها:

آزمایش بامها در مرحله نخست توجه و اهمیت خواهند بود چناچه احتمال شروع آتش سوزی دوم وجود داشته باشد ودر صورتیکه در معرض سوختن ساختمان مجاور باشد.

6-2-3- رسایی آتش:

قابلیت پوشش یک بام در مقابل رسایی آتش به دو مورد زیر بستگی دارد :

الف- نوع زیر سازی

ب- ذات پوشش

6-2-3-1- ذات پوشش:

پوشش های بام ممکن است به دو نوع قابل اشتعال و غیر قابل اشتعال تقسیم بندی شوند. در حالیکه ساختار هر بام باید طوری فراهم شود که مانند یک سیستم ترکیبی از این عامل ها باشد نقش اتصالات و محکم کننده ها برای بامهای صفحه فلزی و ذوب شدن سریع سرب در دمای پائین باید از حیث رسایی شعله برسطح زیرین در نظر گرفته شود.

در زمان بکار گیری پوشش بامهای قابل اشتعال موردی که باید در نظر داشت نوع زیر سازی می باشد که تاثیرزیادی در عملکرد آن دارد. بعلاوه ، خصوصیات گسترش شعله برروی سطح و رسایی آتش آن باید جداگانه در نظر گرفته شوند. برای مثال پوشش قابل اشتعال روی بتن ممکن است کاملاً بسوزد در حالیکه رسایی آتش رخ  نمی دهد. حفاظت ارائه شده توسط کل بام باید مد نظر قرار گیرد. اگر یک بام دارای تعدادی نورگیر پشت بامی با مقاوت کم باشد ممکن است نقش یک پوشش با مشخصات خوب مقاوم در برابر آتش را خنثی کند واحتمال می رود که تمام سازه در برابر خطر رسایی بالای آتش قرار گیرد.

6-2-3-2- انواع زیر سازی:

لایه زیر پوشش بام تاثیر قابل ملاحظه ای در نقش پوشش دارا می باشد. یک زیر سازی غیر قابل احتراق مانند سیمان (بتن) ، بام را قادر خواهد نمود در مقابل رسایی شعله بدون نیاز به نقش پوشش، مقاوم باشد.

یک زیر  سازی قابل اشتعال باید با یک پوشش در هنگام اجرای آن توام باشد. رفتار این نوع بام نیز متاثر از خصوصیات ساختار سایر بخش های بام می باشد. دریک زیر سازی بام ترکیبی، مانند صفحات فولادی وعایق حرارتی ، موقعیت هر کدام از لایه های قابل اشتعال معطوف به عملکرد آتش برروی بام می باشد. 

6-3-روش های حفاظت از حریقهای برخوردی:

هدف اصلی از بکارگیری هر روشی جهت حفاظت ساختمان در مقابل انتقال حرارت به طریق تشعشع در جهت کاهش مقدار انرژی منتقل شده از محتویات یا بخش های قابل اشتعال در ساختمان دریافت کننده می باشد.

دوروش اصلی برای کاهش انرژی انتقالی وجود دارد:

الف- فراهم نمودن یک سد (دیوار) بدون سوراخ یا روزنه غیر قابل اشتعال بین آتش و مواد قابل اشتعال

ب- در نظر گرفتن فاصله کافی بین آتش و مواد قابل اشتعال مجاور بطوریکه مطمئن شویم شدت تشعشع دریافتی بوسیله آنها پائین تر از آن است که بتواند آنها را آتش بزند.

چهار نوع اصلی از سدهای تشعشعی وجود دارد:

1)     دیوار محصور بدون سوراخ

2)     دیوار بدون سوراخ یا روزنه

3)     دیواری با پنجره

4)     دیوار شیشه کاری شده   ( شکل 6-2 )

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-  دیوار محصور بدون  سوراخ (شکلa 6-2)دیواری که دراین درجه بندی از مواد غیر قابل اشتعال با ظرفیت گرمایی بالا ساخته شده باشد بطوریکه پدیده تشعشع جذب شود.

2-  دیوار بدون سوراخ یا روزنه (شکل b 6-2) این نوع دیوار باید در فاصله کوتاه مشخص از (حریم) حد و مرز قرار گیرد (حدود1 متر)  اما وقتی در معرض حریق داخلی قرار می گیرد باید دارای مقاومت کافی در برابر حریق باشد و عایق سازی فقط برای 15 دقیقه بی توجهی از زمان مورد نیاز برای تمامیت و ایستایی سازه ضرورت دارد.

3-    دیواری با پنجره (شکلc 6-2) این نوع دیوار خارجی دراکثر ساختمانها وجود دارد.

فاصله ای که این دیوارها ممکن است از حریم ساخته شوند تابعی از تراکم بار سوختی متصرف و سطح (باز) موجود که برحسب درصدی از کل دیوار بیان می شود، خواهدبود. فاصله محاسبه شده براین اساس ممکن است با فراهم نمودن تجهیزات حفاظتی برای تمام بازها کاهش یابد، مانند آب افشانها ،اسپرینکلرها وبا استفاده از شیشه های مش دار در پنجره ها.

جای دیوارها درساختمان می تواند تعیین کننده خطرتشعشعی باشد. بنظرمی رسد درمحاسبه ممکنست تشعشع ساطع شده ازسطحی بزرگ از نمای حریم با ساختار ضدحریق (شکل6-3) کوچکتر ازکل طبقات باشد.

وقتی سطحی بزرگ از نمای ساختمان معین شده است، محاسبه درصد بازها وتصمیم گیری روی ابعاد مربع مستطیل محاط ضروری می باشد. این مستطیلی است که تمام بازها را محاط می نماید وداری ابعادی بیشتر از 3 متر می باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

واژگان فارسی                                                                       واژگان انگلیسی

1-اقدامات فعال محدود کردن حریق                         1-Active fire containment

2-آدرس دار- آدرس پذیر                                                      2-Addressable

3- سد هوایی                                                                           3-Airlock

4- اطفاء اتوماتیک                                                     4-Auto-Suppression

5- برگشت شعله                                                                    5-Backdraft

6- دتکتور خطی                                                             6-Beam detector

7- اخگرهای سوزان                                                       7-Burning brands

8- ذغال سوزی                                                                       8-Charring

9- درهم ریختن، فروریختن                                                         9-Collapse

10-قابلیت سوختن، قابلیت احتراق                                    10-Ccombustibility

11- قسمت بندی                                                  11-Compartmentation

12- هدایت                                                                     12-Conduction

13- جابجایی                                                                    13-Convection

14- متعارف                                                                 14-Conventional

15- سیستم کشف واعلام حریق                  15-Detection and alarm systems

16- سری (هد ) کاشف                                                    16-Detector head

17- پراکندگی                                                                  17-Dissipation

18- لوله خشک اصلی                                                   18-Dry rising main

19- کانال ( داکت)                                                                        19-Duct

20- خروج                                                                              20-Egress

واژگان فارسی                                                                       واژگان انگلیسی

21- حفاظت پیرامونی (محیطی)                                21-Envelope protection

22- روشنایی اضطراری                                           22-Emergency Lighting

23- راه فرار، راه خروج                                                               23-Escape

24- روشنایی اضطراری فرار                                            24-Escape Lighting

25- ایمنی در برابر شکست                                                        25-Fail Safe

26- قرقره شلنگ آتش نشانی                                                                                 26-Fire Hosereel

27- بار سوخت                                                                    27-Fire Load

28- پیشگیری از حریق                                                  28-Fire Prevention

29- توسعه حریق                                                      29-Fire Propagation

30- حفاظت در برابر حریق                                              30-Fire Protection

31- مقاومت در برابر حریق                                            31-Fire Ressistance

32- مدار حریق، منطقه حریق                                                   32-Fire Zone

33- چراغ چشمک زن (فلاشر)                                           33-Flashing Light

34- شعله وری یکپارچه                                                          34-Flashover

35- وسایل باز نگهدارنده درها                                     35-Hold-Open devices

36- قابلیت احتراق، قابلیت آتشگیری                                         36-Ignitability

37- نقطه احتراق                                                           37-Ignition Point

38- منبع احتراق، منبع آتشزنی                                        38-Ignition Source

39- عایق سازی، عایق کاری                                                    39-Insulation

40- تمامیت                                                                         40-Integrity

واژگان فارسی                                                                       واژگان انگلیسی

41- خود نور                                                      41-Internal Illumination

42- پف کننده                                                                 42-Intumescent

43- دتکتور دودی یونیزه                           43-Ionization Chamber Detector

44- اعضای باربر   Elements                                                     44-Loadbearing                              

45- ظرفیت تحمل بار                                         45-Loadbearing Capacity

46- شستی اعلام حریق                                            46-Manual Call Point

47- میکرو پروسسور                                                    47-Microprpcessor

48- دمپرهای تهویه موتوری                  48-Motorized Ventilation Dampers

49- سطح خنثی                                                            49-Neutral Plane

50- متصرفین                                                                    50-Occupants

51- فاکتور بار متصرفین                                   51-Occupancy Load Factor

52- کاشف دودی اپتیکال                                             52-Optical Detector

53- کاشف داخل کانال                                          53-Optical Duct Sensor

54- افزایش اندازه ( حجم)                                                     54-Oversizing

55- اقدامات غیرفعال محدودکردن حریق             55-Passive Fire Containment

56- رنگ های بازتابنده ( شبرنگ )                        56-Photoluminescent Paint

57- کاشف های نقطه ای                                                 57-Point Detector

58- قوه تاریکی دود                           58-Potential for smoke obscuration

59- اعمال فشار مثبت                                                    59-Pressurization

60- پیروبان(ماده ای افزودنی جهت حفاظت پارچه دربرابرحریق(                60-Piroban

واژگان فارسی                                                                       واژگان انگلیسی

61- مسیرهای حقاظت شده                                          61-Protected Routes

62- شفت های حفاظت شده                                                                                  62-Protected Shafts

63- پالس                                                                                 63-Pulse

64- پیرو واتکس(ماده ای افزودنی جهت حفاظت پارچه دربرابرحریق)       64-Pyrovatex

65- پرتو، تشعشع حرارتی                                                        65-Radiation

66- پناهگاه ، محل امن                                                                66-Refuge

67- راه، مسیر                                                                           67-Route

68- تیرک های فدا شونده                                           68-Sacrificial Timber

69- دیوارهای تفکیک کننده                                           69-Seprating Walls

70- پرده های دود                                                      70-Smoke Curtains

71- بار دود                                                                    71-Smoke Load

72- مخزن دود                                                        72-Smoke Reservoir

73- کاشف نمونه بردار هوا                                           73-Smoke Sampling

74- آب افشانک، اسپری کننده آب                                             74-Sprinkler

75- تاثیر تراکم هوا                                                           75-Stack Effect

76- پلکان ها                                                                     76-Strairways

77- حفاظت سازه ای                                           77-Structural Protection

78- پیشروی شعله بر روی سطح                       78-Surface Spread Of Flame

79- ضعف تکنولوژی، نقص فنی                              79-Technological Failure

80- کاشف حرارتی اغتشاش گرمایی             80-Thermal Turbulance Detector

واژگان فارسی                                                                       واژگان انگلیسی

81- مسافت پیمایش                                                    81-Travel Distance

82- سیمان ورمیکولیت                                            82-Vermiculte Cement

83- باز پنجره                                                         83-Window Opening

 

 

 

 

 

 

 

منابع و مراجع

1- نشریه 112 سازمان برنامه و بودجه

2- مقررات ملی ساختمان « مبحث سوم »

3- کتابچه آمار منتشره سازمان آتش‌نشان تهران در سال 1381

4- Life safety code , 101 NFPA

5- A complete guide to fire and building

6- Fire from first principle

 

 

 

 

 

کد عملی برای کمپرسور و ایستگاه‌های سوختگیری CNG

قسمت چهارم : ایستگاه‌های پر کردن تدریجی در محوطه‌های تجاری و صنعتی

NZS 5425 : pt 4 : 1994

 

فهرست عناوین

شماره صفحه
	مدارک مرتبط
	پیشگفتار
	محدودة کاربرد	1
	تعاریف	2
	روشها	3
	تجهیزات فشار	4
	وسایل محدود کنندة فشار و خاموش کنندة کمپرسور ـ کنترل کنندة قطع	5
	محافظت در برابر خوردگی	6
	انتقال CNG	7
	فشار سنجها	8
	ناحیه بندی مناطق خطرناک	9
	عملکرد و ایمنی عمومی	10
	الزامات عمومی	11
	نگهداری تأسیسات	12
		پیوستها
	روش سوختگیری	پیوست الف :
	یک ایستگاه متداول سوختگیری به روش پر کردن تدریجی	پیوست ب :
	تشریح مناطق خطرناک	پیوست ج :
	تشریح مناطق خطرناک - توزیع کننده ها	پیوست د :
	انتهای پروب پر کردن CNG	پیوست هـ :
	فشار سنج گاز	پیوست و :
	آزمون نمونه ای لوله ها و اجزا	پیوست ز :

مدارک مرتبط

در این متن، به مدارک زیر ارجاع شده است :

استانداردهای نیوزیلند

NZS/BS1780:1985          Specification for bourdon tube pressure and vacuum gauges

NZS 5258: 1989           Code of practice for gas distribution

NZS 5425: ......             Code of practice for CNG Compressor and refuelling stations

    Pt 1: 1994                   On site storage and location of equipment

    Pt 2: 1982                   Compressor equipment

    Pt 3: .....                    Metering devices

    Div 3.1p: 1985            Metering method using tables and calculator programmes

    Div 3.2: 1985              Installation and operation of on-line metering devices

Div 3.3: 1985              Requirements for type approval of on-line metering devices

NZS 6101: ......             Classification of hazardous areas

    Pt1: 1988                    Flammable gas and vapour atmospheres

    Pt3: 1991                    Specific occupancies (flammable gas and vapour atmospheres)

 

 

 

 

 

 

استاندارد بین المللی

ISO/IEC Guide 52: 1990          Glossary of fire terms and definitions

استانداردهای آمریکایی

ANSI/ASME B31.3-1990      Chemical plant and petroleum refinery piping

ANSI/ASME B40.1-1991      Gauges-Pressure indicating dial type-Elastic element

API 1104: 1988                      Standard for welding of pipelines and related facilities

ASTM A 106-88a          Specification for seamless carbon steel pipe for high temperature service

ASTM A 269-1990          Specification for seamless and welded austenitic stainless steel tubing for general service

استانداردهای انگلستان

BS 2050: 1978          Specification for electrical resistance of conducting and anti-static products made from flexible polymeric material

استفاده کنندگان این استاندارد، باید اطمینان حاصل کنند که کپی‌های استانداردهای مذکور در بالا آخرین ویرایشها بوده یا شامل آخرین اصلاحیه‌ها هستند.

 

 

 

پیشگفتار

    این استاندارد، به این دلیل تهیه شده که بسیاری از استفاده کنندگان آتی تجاری و صنعتی CNG به عنوان سوخت حمل و نقل، در پر شدن مخازن سوخت خودروی آنها در طول شب و بدون نظارت، به صورت بسیار آرام یا «تدریجی» مزایایی خواهند یافت. برای اطلاعات تکمیلی دربارة کمپرسور و ایستگاه‌های سوختگیری CNG باید به قسمتهای 2،1و 3 ( بخشهای 3ـ1 ، 3ـ2 ، 3ـ3 ) این استاندارد مراجعه کرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کد عملی برای کمپرسور ایستگاه‌های سوختگیری

NZS 5425:PT4:1994

قسمت چهارم: ایستگاه‌های پر کردن تدریجی در محوطه‌های تجاری و صنعتی

 

 

1 محدودة کاربرد

1ـ1 هدف این استاندارد، تأمین اطلاعات طرح ریزی، روشها، استانداردها و راهنماها برای ایجاد یک ایستگاه کمپرسور CNG با استفاده از سیستم پر کردن تدریجی است.

    این استاندارد، باید همراه با قسمتهای اول تا سوم استاندارد NZS5425 که عناوین زیر را پوشش می دهند، مطالعه شود:

قسمت اول: انبارش در محل و قرار گیری تجهیزات

قسمت دوم: تجهیزات کمپرسور

قسمت سوم: وسایل اندازه گیری

1ـ2 این استاندارد برای سیستم سوخت خودروهای موتوری کاربرد ندارد.

2 تعاریف:

    برای اهداف این استاندارد، تعاریف زیر کاربرد دارند:

2ـ1 گاز طبیعی فشرده (CNG)

گاز طبیعی فشرده که به طور غالب از متان (CH₄) تشکیل شده و معمولاً ازگاز طبیعی سرچشمه می گیرد و به عنوان یک سوخت خودرو به کار می رود.

2ـ2 مخزن (Cylinder)

          مخزنی تحت فشاری که ظرفیت آن از 250 لیتر آب تجاوز نکند و منحصراً برای انبارش CNG طراحی شده باشد.

2ـ3 منطقة پر کردن مخزن

    منطقه‌ای برای پر کردن مخزن که به طور خاص برای پر کردن و انبارش مخازن CNG در نظر گرفته شده که به طور دائم روی خودروهای موتوری سوار نمی‌شوند. این منطقه می‌تواند شامل انواع کاربردهای زیر شود:

الف ـ مخازن ذخیرة چندگانه

ب ـ مخازن تک یا قابل حمل

حجم کل گاز طبیعی فشرده در هر منطقة پرکردن، نباید در شرایط STP (دما و فشار استاندارد) از 300 متر مکعب تجاوز کند.

2ـ4 شیر مانع از جریان بیش از حد (Excess flow valve)

    شیری که تحت شرایط افزایش جریان سریع که احتمال پارگی شیلنگ را به وجود آورد، بسرعت و به طور خودکار در وضعیت بسته قرار گیرد.

2ـ5 شیر قطع اضطراری (Emergancy shut-off valve)

    یک شیر سریع عمل کننده که در ربع گردش مکانیسم یا اهرم عمل کننده، از وضعیت کاملاً باز، به وضعیت کاملاً بسته درآید.

2ـ6 میزان مقاومت در برابر آتش1

          طبق تعریفISO/IEC Guide 52، میزان توانایی یک جزء ساختمانی، دریک دورة زمانی بیان شده، برای برآوردن رفتار تحمل بار، سلامت و عایق بودن گرمایی مشخص شده در آزمون استاندارد مقاومت در برابر آتش.

2ـ7 فشار نسبی (گیج)

فشـار بـالای فشار اتمسفر که برحسب کیلو پاسکال یا مگاپاسگال اندازه‌گیری می‌شود.

 

2ـ8 خط اصلی (Header line)

یک چند راهة لوله‌ای است که به تعدادی نقطة سوختگیری متصل می‌شود.

2ـ9 یادآوری اطلاعاتی

یادآوری اطلاعاتی، با خط ایتالیک زیر متن استانداردی که به آن مربوط می‌شود، درون کروشه  آورده می شود. این یادآوری، شامل هیچ گونه قسمت فنی از این استاندارد نبوده و تنها توجه خواننده را به مقررات مربوطه که نقشی برکاربرد این استاندارد دارند جلب می‌کند. این یادآوری مسؤولیت خواننده را در هنگام لزوم برای اطلاع از مقررات یا جستجو برای اعلام قابل کاربرد بودن یا تفسیر از سازمانهای قانونگذار رفع نمی کند.

2ـ10  شیر اصلی قطع (Master shut-off valve)

یک شیر سریع عمل کننده برای قطع کلی جریان گاز از واحد کمپرسور است که در ربع چرخش، از وضعیت کاملاً باز، به وضعیت کاملاً بسته درآید و قادر به قفل شدن باشد.

2ـ11 شیر یک طرفه  (Non-return valve)

شیر یک جهته‌ای که امکان جریان یافتن گاز را تنها در یک جهت می‌دهد.

2ـ12 باید (Shall)

دلالت بر این دارد که برای انطباق با این استاندارد، انطباق با یک الزام، اجباری است.

2ـ13 بایست (Should)

دلالت بر این دارد که برای انطباق با این استاندارد، انطباق با یک الزام بشدت توصیه شده، ولی اجباری نیست.

2ـ14 ضربه‌گیر (Snubber)

قطعه‌ای است که عمل جذب شوک گاز را انجام می‌دهد و این کار، معمولاً توسط چیدمانی از اریفیسهای مناسب محدود کنندة گاز، انجام می‌شود.

2ـ15 دما و فشار استاندارد (STP)

دمای C     ˚15 و فشار اتمسفر  kPa 325/101.

2ـ16 سیستم تراواسی (سیستم مخزن گاز کامیونی)

یک نگهدارندة چند مخزنی یا کامیونی است که بطور دائم روی قسمت بار کامیون مخصوص قرار گرفته و برای انتقال CNG به ایستگاه‌های سوختگیری به کار می‌رود.

2ـ17  پر کردن تدریجی(Trickle fill)

یک سیستم پرکردن آرام برای یک یا چند خودرو، که دورة زمانی پر کردن آن کمتر از 30 دقیقه نباشد.

2ـ18 مانع بخار (Vapour barrier)

دیوار یا سدی از ماده‌ای که چنان ساخته شده و قرار گرفته که برای انحراف انتشار بخار از یک مکان دیگر مؤثر باشد و شامل دیوار ساختمانی است که مناسب این هدف ساخته شده است.

2ـ19 پروب سوختگیری خودرو

وسیلة استاندارد پرکردن در سیستم سوختگیری که در انتهای شیلنگ سوختگیری نصب شده و مناسب فرو بردن در اتصال شیر سوختگیری خودرو است.

2ـ20 شیر قطع سوختگیری خودرو

شیری برای متوقف کردن جریان گاز است که در نصف یک چرخش، ‌از وضعیت کاملاً باز،‌ به وضعیت کاملاً بسته درمی‌آید و در آن برای تخلیة‌ گاز پرفشار باقیمانده در خط سوختگیری، پس از پایان عملیات سوختگیری خودرو، امکاناتی در نظر گرفته شده است.

2ـ21 ناحیه صفر

ناحیه‌ای که در آن، جو انفجاری گاز، به طور دائم حاضر است یا انتظار می‌رود در دوره‌های طولانی حاضر باشد و یا در دوره‌های کوتاه و در دفعات زیاد وجود دارد.

2ـ22 ناحیه (1)

ناحیه‌ای که در آن طی کار عادی، می‌توان به طور دوره‌ای یا گهگاه، انتظار وجود جو انفجاری گاز را داشت.

2ـ23 ناحیه (2)

ناحیه‌ای که در آن، هنگام عملیات عادی، انتظار وقوع جو انفجاری گاز نمی‌رود و اگر این جو به وجود آید، احتمال حضور آن، تنها بندرت و در دوره‌های کوتاه است.

3 روشها

3ـ1 کلیات

ایستگاه پرکردن تدریجی،یک سیستم سوختگیری CNG‌ است که در آن ممکن است یک یا چند خودرو به طور همزمان و بدون استفاده از ذخیرة گاز از طریق یک کمپرسور پر شوند. این واحد پر شدن آرام ( ر.ک.تعاریف ) ممکن است با یک ایستگاه پرکردن سریع همراه شود؛ بنابراین یک ایستگاه سوختگیری تدریجی، ممکن است دو نوع ترکیب داشته باشد:

الف ـ پرکردن تدریجی بدون قابلیت پرکردن سریع از ذخیره

یادآوری: در حالی که تنها یک خودرو به خط پرکردن تدریجی وصل شود، پرکردن می‌تواند سریع باشد.

ب ـ پرکردن تدریجی با قابلیت پرکردن سریع از ذخیره

3ـ1ـ1 هر ایستگاهی که از نوع تشریح شده در بند 3ـ1 (ب) باشد، باید با استاندارد NZS5425:PT1 و قسمتهای مربوط به این استاندارد، منطبق باشد.

 

 

 

3ـ2 انتخاب محل

3ـ2ـ1 محل سوختگیری، باید برای ورود و خروج خودروها و قرار گرفتن آنها در محوطه‌های توقفگاه، استقرار کمپرسور و شبکه‌بندی CNG‌ برای نقاط پرکردن خودرو در این محلهای توقف، مناسب باشد.

]یادآوری اطلاعاتی: استفاده از محل پیشنهادی برای ایستگاه سوختگیری و کمپرسور،‌ باید قوانین طرح‌ریزی قابل کاربرد را برآورده کند. الزامات ناحیه‌بندی و جداسازی، ممکن است به  بررسیهای اساسی نیاز داشته باشد.

باید دقت داشت که ممکن است الزامات قانونی در مورد تأمین گاز، ایمنی تأسیسات CNG، مقررات مکانها و انبارش کالاهای خطرناک، وجود داشته باشد.[

3ـ3 فواصل جداسازی

3ـ3ـ1 ایستگاه‌هایی از نوع معرفی شده در بند 3ـ1ـ ب، باید با الزامات فواصل جداسازی استاندارد NZS5425:Part1‌ منطبق باشند.

3ـ3ـ2 هنگامی که فقط پرکردن تدریجی (‌نوع 3ـ1ـالف ) به کار می رود، ذخیرة ‌CNG وجود ندارد و در نتیجه فواصل جداسازی انبارش کاربرد ندارد.

3ـ3ـ3 مناطق پرکردن مخزن

وقتی به مناطق پرکردن مخزن نیاز باشد، باید آنها را به صورت خاص در محلی مخصوص قرار داد و توسط حصار توری فولادی دندانه‌دار، با دسترسی محدود، از آسیب محافظت کرد و این فضاها باید با الزامات بند 3ـ2ـ5 استانداردNZS5425:Part 1‌ منطبق باشند.

 

 

 

3ـ3ـ4 نقاط توزیع CNG برای پرکردن خودرو

3ـ3ـ4ـ1 پروب سوختگیری CNG به خودرو،‌باید چنان قرار گیرد که ناحیه های خطرناک اطراف هر یک از نقاط پر کردن آن،‌به هیچ یک از گشودگیهای یک ساختمان وارد نشوند  (ر.ک شکلهای دـ1،دـ2،دـ3 و دـ4).

3ـ3ـ4ـ2 برای استقرار توزیع کنندة CNG یا نقاط پرکردن خودرو در مجاورت پیاده‌رو یا جایی که ممکن است پیاده‌رو ساخته شود، هر توزیع کنندة CNG یا نقطة پرکردن خودرو که کمتر از 3 متر به پیاده رو نزدیک است، باید توسط یک دیوار بلند یا دیوار منحرف کنندة بخار، از پیاده رو جدا شود؛ به طوری که امکان سوختگیری خودروها از پیاده رو وجود نداشته باشد. اگر توزیع کنندة ‌CNG یا نقطة پرکردن خودرو در فاصله ای بین 3 و 5/4 متر نسبت به پیاده‌رو قرار دارد ، ‌بایست یک دیوار کوتاه نرده‌ای در طول پیاده رو ساخته شود تا اطمینان حاصل گردد خودرویی که در حال سوختگیری است، وارد پیاده رو نمی‌شود. بهتر است که توزیع کنندة ‌CNG یا نقطة‌پرکردن، نسبت به پیاده رو، در فاصلة‌5/4 متری قرار گیرد تا خودروها فضای کافی برای مانور آزاد را داشته باشند. در جاده‌های روستایی، توزیع کنندة CNG یا نقطة پرکردن خودرو،‌ نباید در فاصله‌ای کمتر از 6 متر نسبت به لبة جاده قرار داشته باشد.

3ـ3ـ4ـ3 چنانچه امکان بدون متصدی گذاشتن لولة ‌اصلی (Header) CNG وجود داشته باشد، باید یک حصار با حفاظت کامل، به دور منطقة سوختگیری کشیده شود تا از ورود افراد متفرقه ممانعت کند.

3ـ3ـ4ـ4 یک نقطة پرکردن خودرو در توزیع کنندة CNG‌ نباید در فاصله‌ای کمتر از 3 متر از هر سرچشمة اشتعال یا کمتر از 2 متر از هر گشودگی به یک ساختمان واقع شود این             فاصله‌ها در جهت افقی یا عمودی اندازه گیری می‌شوند.

3ـ3ـ5 ناحیه های خطرناک کمپرسور

برای تشریح ناحیه های خطرناک کمپرسور CNG‌ به پیوست ج، شکلهای ج ـ1، ج ـ2 و ج ـ3 رجوع کنید.

3ـ3ـ6 پرکردن از ذخیرة سیار گاز ( سیستم تراواسی )

در خط اصلی که کار پرکردن کامیون مخزن گاز انجام می‌شود، باید یک محوطة پارکینگ جداسازی شده، وجود داشته باشد. محوطه‌های پارکینگ جداسازی شده،‌ باید دسترسی و خروج آسان را امکان‌پذیر کرده و با استانداردNZS5425:Part 1‌  در بندهای 3ـ4ـ2،     3ـ4ـ3،3ـ4ـ4 و 3ـ4ـ5 برای الزامات ساختمان، تعیین موقعیت و فواصل جداسازی منطبق باشند.

4 تجهیزات فشار

همة‌ وسایل اندازه گیری، شیرها و اتصالات وابسته، باید برای دامنة کامل دماها و فشارهای کاری مناسب باشند. همة اتصالات باید الزامات استانداردهای ANSI، ASME یا استانداردهای شناخته شدة معادل را برآورده کنند.

5 وسایل محدود کنندة فشار، خاموش کنندة کمپرسور و کنترل کنندة قطع

5ـ1 کلیات

5ـ1ـ1 هر مخزن یا ظرف تحت فشاری که برای انبارش CNG به کار می‌رود، باید به یک وسیلة اطمینان تخلیة فشار و شیر جدا کنندة مجهز بوده و در هر واحد ذخیرة ‌گازبراحتی در دسترس باشد. در ایستگاه پرکردن تدریجی، معمولاً مخازن ذخیره وجود ندارند و در نتیجه، وسایل اطمینان تخلیة ‌فشار باید در سیستم لوله کشی قرار داده شوند. برای کنترل کمپرسورها و اطمینان از این که آنها هنگام رسیدن به فشار تنظیم شده، به طور خودکار قطع می‌شوند، نصب یک کلید حساس به فشار مناسب، اهمیت دارد. کلید خاموش کنندة کمپرسور و کنترل کنندة قطع کمپرسور، می‌تواند کلیدهای مجزا یا واحدی باشند، ولی هر دو باید از نوع ایمن در برابر خرابی(fail free) باشند.

یادآوری: ‌الزام این بند برای اطمینان از ممانعت بیش از حد پر شدن خودرو، وقتی در یک عملیات بدون حضور اپراتور سوختگیری می‌کنندضروری است.

5ـ1ـ2 علاوه بر الزامات بند 5ـ1ـ1، یک شیر اطمینان فشار که باید در 20 مگاپاسکال باز شود، در خط لولة اصلی و در پایین دست کلید حساس به فشار،‌ و در بالا دست خط شیرهای جداسازی نصب می‌شود. این چیدمان در شکل ب ـ1 پیوست (ب) نشان داده شده است. این شیر اطمینان باید ظرفیت عبور جریان را که در فشار تخلیه توسط کمپرسور ایجاد می‌شود، داشته باشد.

5ـ1ـ3 وسایل اطمینان تخلیة ‌فشار، باید طوری ترتیب یافته باشند که:

الف ـ دارای تخلیه‌ای با اندازة ‌کاملاً باز مسدود نشده،‌ به یک فضای ایمن باشند.

ب ـ گاز خارج شده، به افراد در حال کار، فضای عمومی یا منطقة توقف خودرو و یا زیر لبة بام ساختمانها برخورد نکند.

این شیرها عموماً به هوای باز تخلیه می‌شوند و برای این منظور، باید لوله‌کشی انجام شود.

5ـ1ـ4 وسایل اطمینان تخلیة ‌فشار باید از اجزای زیر تشکیل شده باشند:

الف ـ مجموعة صفحه پاره شونده- آلیاژ ذوب شونده

باید یک مجموعة ترکیبی از صفحه پاره شونده ـ آلیاژ ذوب شونده در شیر مخزن وجود داشته باشد آلیاژ ذوب شونده باید دارای نقطة تسلیم ذوب اسمی باشد که از C ˚ 104 بیشتر نبوده و از C ˚ 97 کمتر نباشد. اگر آلیاژ ذوب شود، صفحه پاره شونده باید در فشاری که کمتر از 5/1 برابر فشار کاری توصیه شده توسط سازندة مخزن و بیشتر از فشار آزمون مخزن نیست، تسلیم شود. صفحه پاره شونده نباید بعد از ذوب شدن آلیاژ ذوب شونده در فشارهای زیر 75/24 مگاپاسکال فشار را آزاد کند و همیشه باید در فشار 30 مگاپاسکال فشار را آزاد کند. خروجی تخلیة صفحه باید الزامات بند 5ـ1ـ3 را برآورده کند.

ب ـ  شیر اطمینان

این شیر طبق بند 5ـ1ـ2 تنظیم شده و در خط تحویل گاز کمپرسور نصب می‌شود تا خط لوله را حفاظت کرده و از تحت فشار بیش از حد قرار گرفتن سیستم سوخت گاز خودرو جلوگیری کند.

ج ـ وسیلة مانع از جریان بیش از حد

این وسیله باید در هر خط تحویل نصب شده و وقتی جریان گاز در اثر گسیختگی یک خط لوله بسرعت افزایش می‌یابد، ‌باید بسته شود.

5ـ1ـ5 شیر مانع از جریان بیش از حد، باید در مکانی نصب شود که شیر اطمینان بتواند بین آن شیر و کمپرسور عمل کند. وقتی از شیرهای اطمینان چندگانه استفاده می‌شود، لولة بین این شیرها باید ظرفیتی داشته باشند که از ظرفیت کل تخلیة ‌شیرهای نصب شده، کمتر نباشد.

5ـ1ـ6 وسایل اطمینان تخلیة فشاری که برای کار با گاز طبیعی به کار می‌روند، نباید مجهز به وسیله بالا رونده باشند. اگر این وسایل به صورت خارجی نصب می‌شوند، تنظیم آنها باید به صورتی مهر و موم شود که از دستکاری افراد فاقد صلاحیت جلوگیری شود. اگر هر زمان نیاز باشد چنین مهر و مومی شکسته شود، شیر باید تا تنظیم و مهر و موم مجدد، ‌از سرویس خارج شود. هرگونه تنظیم ضروری برای شیرهای اطمینان گاز طبیعی، باید توسط سازنده یا شرکتهایی که دارای افراد کاردان و امکانات تعمیر، تنظیم و آزمون این شیرها هستند، انجام شود. سازمانی که چنین تنظیمی را انجام می‌دهد، باید یک آویز دائمی به آن نصب کند که روی آن تنظیم، ظرفیت و تاریخ درج شده باشد.

5ـ1ـ7 همة وسایل ایمنی باید در شرایط کاری مناسب نگهداری شوند.

]یادآروی اطلاعاتی: در مورد الزامات قانونی مربوط به وسایل اطمینان تخلیه فشار، باید بررسیهایی صورت گیرد.[

5ـ1ـ8 حداقل میزان تخلیة هر وسیلة اطمینان تخلیه فشار، باید دست کم برابر با ورودی به سیستم باشد.

5ـ1ـ9 هر وسیلة اطمینان تخلیة فشار باید توسط سازنده‌اش، بوضوح دارای نشانه‌ای باشد که روی آن، فشار تنظیم برای شروع و ظرفیت تخلیه در فشار معین، برحسب متر مکعب بر دقیقه نشان داده شده باشد.

5ـ1ـ10_ همه تجهیزات گاز طبیعی که بکارگرفته شده ولی نامنطبق با این استاندارد،  باید طوری ساخته و نصب شوند که سطح ایمنی معادل دیگر قسمتهای سیستم را که توسط این استاندارد الزامی شده را برآورده کنند (ر.ک.بند 7ـ4ـ1 و پیوست «ز»)

6 محافظت در برابر خوردگی

6ـ1 در بیشتر موارد، ایستگاه پرکردن تدریجی نیاز به لوله کشی مفصلی برای ایجاد یک خط اصلی دارد و در نتیجه، ‌باید توجه خاصی به حفاظت در برابر خوردگی این خط و سلامت ضد خوردگی کل سیستم مبذول کرد. برای جلوگیری از خوردگی، باید روشهای نگهداری پیشگیرانه را به کار گرفت.

6ـ2 بایست از استفاده از فلزات غیرمشابه در لوله های نیمه سخت، اتصالات و دیگر اجزا خودداری کرد. اتصالات فولاد ضد زنگ و لوله‌های نیمه سخت،‌ باید با هم سازگار باشند. برای حفاظت از خوردگی، باید در تماس بین فلزات غیرمشابه، دقت کرد. در تماس بین قطعات کوچک فلزات واکنش زاتر با فلزات بزرگ کم واکنش تر، باید بررسی خاص انجام داد.

یادآوری: «فلزهای غیرمشابه» می‌تواند آلیاژهای گوناگون فولاد ضد زنگ را هم در بربگیرد.

6ـ3 لوله ‌کشی روی زمین (روکار) باید در برابر خوردگی محافظت و روی تکیه‌گاه مناسب نگهداری شده و از آسیب مکانیکی محفوظ شود.

6ـ4 لوله‌کشی زیرزمین (توکار) باید با سیستمی در برابر خوردگی سطح خارجی لوله محافظت شود. لوله ‌کشی باید در عمقی قرار گیرد که در برابر آسیب مکانیکی محفوظ باشد. لوله‌کشی باید در کانالهایی به عمق 600 میلیمتر قرار داده شود و ماسة‌ تمیز و خشک آب شیرین به ضخامت mm100 باید همة اطراف لوله را بپوشاند تا از آسیب‌رسانی به سیستم حفاظتی لوله ممانعت شود. باید الزامات بند 6ـ2 رعایت شوند.

6ـ5 سیستم حفاظت کاتدیک نبایست موجب تداخل با دیگر سازةهای زیرزمینی شود. (ر.ک  استاندارد NZS5258:Part 9,1989 )

]یادآوری اطلاعاتی: در مورد هر گونه الزامات قانونی برای حفاظت کاتدیک لوله‌کشی توکار، باید بررسیهایی صورت گیرد.[

7 انتقال CNG

7ـ1 شرح

سیستم پرکردن تدریجی بر پایة در دسترسی بودن خودروها به مدت طولانی قرار دارد، به طوری که بتوان CNG‌ را از طریق سیستم چند راهة لولة‌ اصلی، ‌با جریانی آرام به این خودروها تغذیه کرد. این سیستم، امکان سوختگیری همزمان چند خودرو را پدید می‌آورد. این سیستم برای سوختگیری خودروهای بزرگ، مناسبترین روش است؛ زیرا در جایی که تقاضا زیادی وجود دارد، می‌توان از ظرفیت یک کمپرسور کوچک، به آسانی استفاده کرد.

7ـ1ـ1 حداکثر فشار (نسبی) پر شدن، نباید از 5/16 مگاپاسکال تجاوز کند.

یادآوری اطلاعاتی: در مورد الزامات قانونی مربوط به حداکثر فشارهای پرکردن مجاز، بایست بررسیهایی صورت گیرد.

7ـ2  تجهیزات

همة وسایل کنترل، فشار و اطمینان تخلیة فشار ـ که در تأسیسات پرکردن سوخت گاز طبیعی به کار می روند ـ باید از نوع و ساختار مناسب برای این منظور مورد نظر باشند.

7ـ3  شیرها

7ـ3ـ1 حداقل 5 شیر با ترتیب بندهای زیر، باید در سیستم نصب شوند.

7ـ3ـ2 شیر اصلی قطع (Master shut – off valve)

یک شیر اصلی قطع، باید در سمت خروج (تحویل) لوله فولادی  و در نزدیک کمپرسور نصب شود. این شیر باید قادر باشد قفل شود، ولی نباید قادر باشد به صورت خودکار، قفل را باز کند. شیر باید از نوع سریع عمل کننده باشد و در خارج حصار ایمنی ـ که واحد کمپرسور را احاطه می کند ـ قرار گیرد. کار این شیر، جدا کردن خط اصلی (header) از کمپرسور گاز بود و باید بوضوح به آن برچسبی چسبانده شود که حروف آن کمتر از 20 میلیمتر ارتفاع نداشته و رنگ آنها مشکی و روی یک زمینة خاکستری روشن باشد. وضعیتهای شیر باید بوضوح طوری نشانه‌گذاری شود که برای بسته شدن و وضعیتهای «باز» و «بسته» در آنها، کاملاً قابل شناسایی باشد. این شیر باید همواره به آسانی در دسترس باشد.

یادآوری: در ایستگاه‌های بزرگتر پرکردن تدریجی، ممکن است بیش از یک خط اصلی مورد استفاده قرار گیرد و در این صورت، وجود چند شیر اصلی، ضروری خواهد بود. در هر خط باید یک شیر قرار گیرد.

7ـ3ـ3  شیر قطع اضطراری

یک شیر قطع اضطراری سریع عمل کننده (ربع گرد)، باید در هر شاخة‌ خط اصلی نصب شده و محل آن باید در انتهای سیستم لوله کشی سخت شود (ر.ک پیوست ب). این شیر باید با الزامات برچسب زنی بند 7ـ3ـ2 نیز منطبق باشد. این شیر باید در محلی نصب شود که به سهولت از نقطة سوختگیری خودرو قابل دسترسی باشد و هنگام عدم استفاده از نقطة‌ سوختگیری، باید قطع گردد.

7ـ3ـ4 شیر قطع سوختگیری خودرو

برای هر شیلنگ انعطاف پذیر سوختگیری خودرو، باید یک شیرقطع سوختگیری خودرو نصب شود و محل قرارگیری آن نسبت به پروب پرکن، نباید بیش از mm600 فاصله داشته باشد، این شیر قطع سوختگیری خودرو، باید سوختگیری خودرو با CNG را کنترل کرده و امکان تخلیة‌ خط انعطاف پذیر بین شیر و پروب پرکن خودرو را فراهم کند. این مجرای تخلیه، در پایان سوختگیری، امکان خارج شدن گاز پرفشار باقیمانده در خط سوختگیری را به وجود             می‌آورد.

7ـ3ـ6 شیر اطمینان فشار

در هر خط اصلی CNG، باید یک شیر اطمینان فشار مکانیکی مناسب وجود داشته باشد که آن خط را محافظت و در صورت بروز خرابی منجر به قطع کمپرسور، ایمنی را تأمین کند. این شیر باید براساس الزامات بند 5ـ1ـ2 قرار داده تنظیم شود.

7ـ3ـ6 شیر مانع از جریان پیش از حد

7ـ3ـ6ـ1 برای قطع مؤثر جریان گاز، در صورتی که یک شیلنگ پرکن از پروب سوختگیری، گسیخته یا جدا شود، باید یک شیر (های) مانع از جریان بیش از حد یا وسیله (های) مناسب دیگر وجود داشته باشد. شیرهای مانع از جریان بیش از حد، باید در پایین دست شیر اصلی قطع قرار گیرد و برای تخلیة گاز خط بین شیر اصلی قطع و شیر مانع از جریان بیش از حد تدابیری در نظر گرفته شود.

7ـ3ـ6ـ2 چنین وسیله‌ای (هایی) باید با باز کردن خط سوختگیری و بدون آن که پروب سوختگیری و همة دیگر شیرهای سیستم خط اصلی بسته باشند، آزمایش شود. کمپرسور باید طوری کار کند که وسیلة همة جریان کمپرسور را دریافت کند.

یادآوری: به طور کلی، نصب یک شیر مانع از جریان بیش از حد بر هر خط سوختگیری، مطمئن ترین راه خواهد بود.

7ـ3ـ7 توصیه می‌شود در طراحی خط اصلی، دقت کافی شود تا بتوان بخشهایی از خط را پیاده کرد؛ به طوری که بخشهای بالا دست بتوانند در سرویس باقی بمانند.

7ـ3ـ8 در پیوست «ب» ترتیب متداول شیرها برای ایستگاه سوختگیری تدریجی ارائه شده است.

7ـ4 لوله کشی انعطاف ناپذیر

7ـ4ـ1 همة لوله های سخت، نیمه سخت و دیگر اجزای انعطاف ناپذیر بین تحویل کمپرسور و شیر اضطراری و جدا کننده، باید با  ضریب اطمینان حداقل 4 برای دامنة کامل فشارها، دماها و بارهایی که ممکن است در معرض آنها قرار گیرد،‌ طراحی شده باشند. پایة محاسبات براساس حداقل استقامت کششی مشخص شده در دمای C ˚ 20 است. طراحی باید در برابر نیروهای خارجی فیزیکی ـ که لوله دریک محل بدون پوشش ممکن است در معرض آنها قرار گیرد ـ حفاظت ایجاد کند. هر ماده‌ای که به کار می‌رود، از جمله واشرها و کاسه نمدها، باید با گاز طبیعی و شرایط کاری آن سازگار باشد.

7ـ4ـ2 جدول (1) توصیه‌هایی را در مورد حداکثر فشارهای کاری ارائه می‌دهد و می توان از آن در لوله‌کشی سخت با اندازه‌ها و مشخصات انتخابی استفاده کرد. این جدول به عنوان یک راهنما برای سازندگان ایستگاه‌های پر کردن تدریجی ارائه شده است.

اگر پیشنهادهای جدول (1) دنبال نشوند،لوله‌کشی باید براساس محاسبات مهندسی صورت گیرد که برپایة‌ الزامات استاندارد ANSI/ASMEB31.3 و بند 7ـ4ـ1 باشند اگر استاندارد          ANSI/ASMEB31.3 برای انجام این محاسبات انتخاب شود، باید در کل از آن استفاده کرد.

7ـ4ـ3 همة لوله‌کشی های سخت و نیمه سخت، باید تا جایی که امکان دارد به صورت مستقیم و با در نظر گرفتن شرایط کافی برای انبساط، انقباض، کوبش، ارتعاش و محل استقرار انجام شوند. لوله‌کشی خارجی باید در مکانی قرار گیرد که از نظر فیزیکی در برابر آسیبهای تصادف با خودروهایی که از خط سوختگیری استفاده می‌کنند، حفاظت شود. خط اصلی می‌تواند روی سطح زمین قرار گیرد؛ ولی باید به طور ایمن نگهداری شده و در برابر آسیب مکانیکی و خوردگی گردد. توصیه می‌شود در صورت امکان، این لوله‌کشی، زیر سطح زمین و در کانالهای بازی مستقر شده و توسط حفاظ مشبک پوشانده شود. هنگامی که از خط سوختگیری هوایی استفاده می‌شود و این خط از مسیر دسترسی خودروها می‌گذرد، باید ارتفاع آن از سطح زمین، حداقل 4/4 متر باشد و وقتی از لوله‌های زیر سطح زمین استفاده می‌شود، حداقل عمق دفن آنها mm600 است. اما باید به شرایط محلی، بخصوص بارگذاری چرخ خودروها، الگوهای ترافیک و ملاحظات خوردگی توجه کرد. آسیب فیزیکی ناشی از نشست خاک و مواد پرکن روی لوله، از ملاحظات مهم هستند. این خطوط CNG در همة موارد، باید در شرایط کاری مناسب نگه داشته شوند.

یادآوری: کانال کشی ممکن است ناحیة خطرناک را تغییر دهد. (به NZS6101:Part1 یا بخش کار اداره بازرسی کالاهای خطرناک رجوع کنید.)

7ـ4ـ 4  لوله کشی سخت و نیمه سخت انعطاف ناپذیر، باید در طول اجزای خود پیوسته بوده و عاری از هر گونه اتصالات، بجز اتصالات جوشکاری و اتصالات مکانیکی مشخص شده در بند 7ـ4ـ5 (در مورد لوله‌های نیمه سخت)‌ باشد.

7ـ4ـ5 اتصالات مخصوص نوع فشاری را می‌توان در لوله‌کشی نیمه سخت پرفشار به کار برد؛ به شرط آن که از آنها در محدود توصیه‌های سازنده برای فشار و دما،‌ و شرایط کارکرد پیش‌بینی شده استفاده شود.

7ـ4ـ6 همة لوله‌های جوشی ، باید طبق استاندارد ANSI/ASMEB31.3 یا API1104 ساخته و آزمایش شوند. هر کدام از این استانداردها که برای کارانتخاب گردد باید در کل کاراز آن استفاده شود. همة‌ جوشکاریهای خط لولة پرفشار درون سیستم انبارش و کمپرسور، باید توسط جوشکار با صلاحیت انجام شوند.

7ـ4ـ7 همة لوله‌کشیهای سخت و نیمه سخت، باید پس از سوار شدن، با فشاری معادل تنظیم وسیلة‌اطمینان تخلیة فشار، آزمایش شوند و باید عدم نشت آنها ثابت گردد. این آزمون می تواند هیدرولیکی یا با گاز خنثی (خنثی نسبت به گاز طبیعی) انجام شود. توصیه می‌شود که آزمون هیدرولیک،‌ با استفاده از نفت انجام گردد. رعایت هشدارهای ایمنی مربوط به عامل ایجاد فشار مورد استفاده، که لازم الاجراست باید حتماً انجام شود.

جدول 1ـ حداکثر فشارهای کاری (برحسب بار)

برای لولة نیمه سخت فولاد ضد زنگ یا لولة سخت فولادی

لولة نیمه سخت فولاد ضد زنگ

مشخصات ASTM:A269 ، تنش کششی نهایی MPa 517 یا معادل آن

ضخامت دیواره [( اینچ یا درجه بندی سیمی 1 Wiregauge)]

قطر خارجی ( اینچ )	109/0 12 mm 769/2	083/0 14 mm109/2		065/0 16 mm651/1	049/0 18 mm245/1		035/0 20 mm89/0
(mm525/9) 375/0					370		293
(mm7/12) 500/0				292	232
(mm875/15) 625/0		297		240
(mm05/19) 750/0	321	254
	برای اندازة لوله های سخت، از اعداد بالای خط پر استفاده شود.
Mpa1/32=bar321	Mpa7/29=bar297			Mpa2/29=bar292
Mpa37=bar370

 

7ـ5 شیلنگ قابل انعطاف

7ـ5ـ1 شیلنگ قابل انعطاف، تنها باید در پایین دست شیرهای قطع اضطراری و جدا کننده استفاده شود.

7ـ5ـ2 شیلنگ قابل انعطاف، باید از موادی که در مقابل خوردگی و واکنش با گاز طبیعی مقاوم هستند، ساخته یا آستر شود.

 ادامه جدول 1ـ حداکثر فشارها جدول 1ـ حداکثر فشارهای کاری (برحسب بار)

لولة سخت فولادی

مشخصات ASTM:A106 ، تنش کششی نهایی MPa414 یا معادل آن

ضخامت دیواره [( اینچ یا رده (Schedule)]

قطر داخلی اسمی ( اینچ )		قطر خارجی ( اینچ )	147/0 80 734/3 mm		154/0 80 912/3 mm	179/0 80 547/4 mm	188/0 160 775/4 mm		219/0 160 563/5 mm		25/0 160 35/6 mm
(mm7/12)50/0		84/0	299				359
(mm05/19)75/0		05/1			259				341
(mm4/25)00/1		315/1				243					318
	برای اندازة لوله های سخت، از اعداد بالای خط پر استفاده شود.
MPa9/29=bar299	MPa9/35=bar359				MPa1/34=bar341
Mpa8/31=bar318	MPa9/25=bar259				MPa3/24=bar243

 

7ـ5ـ3 برای به حداقل رساندن اختمال خطرجرقه‌های اشتعالزای ناشی از ایجاد بار الکتریستة ساکن یا تماس تصادفی با قسمتهای برق‌دار سیستم برقی خودرو، مشخصات مقاومت الکتریکی زیر کاربرد دارند:

الف ـ مقاومت از دسته شیر سوختگیری تا توزیع کننده و از دسته شیر سوختگیری تا پروب سوختگیری وقتی با پتانسیلی که از 600 ولت مستقیم بیشتر نیست اندازه‌گیری می‌شود، باید بین یک کیلو اهم و ده مگا اهم باشد.

ب ـ دسته شیر سوختگیری باید از ماده رسانا یا نیمه رسانا ساخته شده باشد.

ج ـ دستگیره‌ها باید از ماده نیمه رسانا ساخته شده باشند.

د ـ مقاومت از دسته شیر سوختگیری تا انتهای دورتر دستگیره‌ها، وقتی با پتانسیلی که از 600 ولت مستقیم بیشتر نیست. اندازه‌گیری می‌شود، باید بین یک کیلو اهم و ده مگا اهم باشد.

هـ همه مقاومتهای مشخص شده در بند 7ـ 5ـ3، باید طبق استاندارد BS2050 (بخصوص به بندهای A4.4,A4.3,A1 رجوع کنید) یا یک استاندارد معادل باشند.

7ـ5ـ4 آزمونهای بررسی تطابق با مشخصات مقاومت بند 7ـ5ـ3 نباید در ناحیه خطرناک انجام شوند.

اگر انجام چنین آزمونهایی در تأسیسات در حال کار ضروری باشد. یا تأسیسات باید از سرویس خارج شود تا ناحیه خطرناک حذف شود یا توزیع کننده باید از ناحیه خطرناک خارج گردد.

 

توضیح: تخلیه سریع گاز یا مالش دو ماده به یکدیگر، الکتریسیته ساکن ایجاد می‌کند. این الکتریسیته ساکن می‌تواند روی یک شی هادی برق مانند بدن انسان که از زمین عایق شده، جمع شود. ولتاژهایی که به این ترتیب تولید می‌شوند، می‌توانند آن قدر بالا روند که هنگام نزدیک شدن جسم عایق شده به یک جسم، به زمین وصل باشد. هدف بند 7ـ5ـ3 کاهش احتمال تجمع الکتریسیته ساکن به حد خطرناک از طریق تماس با شیر سوختگیری CNG و دستگیره در خودرو یا شخصی است که عمل سوختگیری را انجام می‌دهد، تا بتوان خودرو را از طریق شیلنگ به زمین متصل کرد.

مقاومت الکتریکی که برای به زمین وصل کردن الکتروستاتیک به کار می رود نبایست آن قدر کم باشد که موجب ایجاد جرقه ناشی از خطر اتصال کوتاه شدن ترمینالهای باتری خودرو شود. در نتیجه، یک حد پایین برای مقاومت قطعات مجموعه سوختگیری وجود دارد که می‌تواند بین ترمینالهای باتری، پل ایجاد کند.

یک روش غیر انحصاری برای برآورده کردن الزامات بند 7ـ5ـ3،  می‌تواند استفاده از       مجموعه‌های سوختگیری باشد که داری شیلنگی با آستر نیمه رسانا هستند.

7ـ5ـ5 شیلنگ انعطاف پذیر باید برای سخت‌ترین شرایط فشار و دمای سرویس مورد انتظار از فشار ترکیدن که دست کم معادل چهار برابر حداکثر فشار کاری است، مناسب باشد.

7ـ5ـ6 اتصالات شیلنگ انعطاف پذیر باید برای فشار ترکیدن حداقل چهار برابر سخت‌ترین شرایط مورد انتظار برای فشار و دما طراحی شده باشند.

7ـ5ـ7 اتصال سوختگیری که برای سوختگیری خودرو به کار می رود، باید طبق پیوست «هـ» باشد.

7ـ5ـ8 اجزای شیلنگ قابل انعطاف، باید پس از سوار شدن و پیش از استفاده، حداقل با دو برابر فشار کاری آزمایش شوندو نیز با فشار نیوماتیک حداقل چهار مگاپاسکال زیر آب مورد آزمون قرار گیرند. پس از نصب اصلی، همة شیلنگها باید توسط مالک یا نمایندة و یازرسی چشمی شوند. شیلنگها هر سال باید با استفاده از کف صابون یا روش معادل، از نظر نشت آزمایش شوند و هر گونه نشت، باید دلیلی برای مردود شدن باشد.

7ـ5ـ9شیلنگ قابل انعطاف، باید توسط آویز سازنده که به طور دائمی نصب شده یا          نشانه‌هایی که نام سازنده یا نشان تجاری آن، فشار کاری و تناسب استفاده با CNG را نشان دهد، بوضوح نشانه گذاری شده باشد.

7ـ5ـ10 شیلنگ سوختگیر باید پیش از استفادة روزانه بازرسی چشمی شود.شیلنگهایی که در بازرسی چشمی رد شوند باید از سرویس خارج شوند.

8 فشار سنجها

8ـ1 سیستم فشار و لولة اصلی چند راهه، باید به یک فشارسنج مناسب مجهز باشد. (به پیوست «و» رجوع کنید). فشارسنج باید در همة مواقع، فشار تحویل را نشان دهد. فشارسنج در محل اتصال، باید دارای گشودگی‌ای باشد که قطر آن از mm4/1 تجاوز نکند. فشارسنج باید دارای صفحه‌ای مدرج شده باشد که بتوان تقریباً دو برابر فشار کاری را روی آن خواند، ولی این درجه بندی نباید تحت هیچ شرایطی، کمتر از 2/1 برابر فشاری باشد که شیر اطمینان در آن عملمیکند.

8ـ2 هنـگامی که هر یک از تحویلهای سوخت، با استفاده از نمودارهای فشاری که در استانداردNZS5425:Part3.1P آمده، ثبت می شوند، نصب یک فشارسنج در هر نقطة سوختگیری، ضروری خواهد بود. فشارسنج سوختگیری، باید استانداردNZS5425:Part3.1P نصب شود.

 

 

 

9 ناحیه بندی مناطق خطرناک

9ـ1 ممکن است برخی تجهیزات گاز، محیطی در اطراف خود ایجاد کنند که حالت انفجاری داشته باشد. رده‌بندی مناطق خطرناک، روش تحلیل ریسک در یک فضای انفجاری است. ناحیه بندی مناطق خطرناک، در انتخاب نوع حفاظت تجهیزات برقی به کار می‌رود.

9ـ2  ناحیه‌بندی مناطق خطرناک برای کمپرسورها، ذخیره و نقاط توزیع در استاندارد NZS6101 ؛ رده‌بندی مناطق خطرناک قسمت سوم: مکانهای ویژه، ارائه شده است. قسمتهای مرتبط ایت استاندارد، در پیوست‌های «ج» و «د» تکرار شده‌اند. ناحیه‍بندی مناطق

خطرناک برای تخلیة شیرهای اطمینان و تخلیة کمپرسور، در جدول 2 ارائه شده است.

جدول 2ـ رده بندی ناحیه خطرناک ـ مجاری تخلیه و تخلیه شیر اطمینان

مورد	گستره ناحیه رده بندی شده	رده بندی ناحیه
مجراهای تخلیه کمپرسور (Comperssor blowdown vent)	الف ـ کره‌ای به شعاع یک متر دور نقطه تخلیه ب ـ استوانه ای به شعاع 3 متر، با محوری که بر خط تخلیه منطبق بوده و از یک متر زیر نقطه تخلیه تا 8 متر بالای نقطه تخلیه ادامه دارد	ناحیه صفر ناحیه یک
مجراهای تخلیه شیر اطمینان	الف ـ کره‌ای به شعاع یک متر دور نقطه تخلیه ب ـ استوانه ای به شعاع 3 متر، با محوری که بر خط تخلیه منطبق بوده و از یک متر زیر نقطه تخلیه تا 8 متر بالای نقطه تخلیه ادامه دارد	ناحیه یک ناحیه دو

 

یادآوری:

1) وقتی تأسیسات CNG همراه یا مجاور سایر تأسیسات خطرناک باشد،، باید  دشوارترین رده‌بندی ناحیه‌ها اعمال گردد، یعنی اگر با این استاندارد، منطقه‌ای به ناحیه   (2) رده‌بندی شده باشد، ولـی همان ناحیه به علت  وجـود یـک توزیع کننده گاز مایع (LPG) که در مجاورت آن است. به ناحیه (1) رده‌بندی شده باشد. رده‌بندی قابل کاربرد ناحیه (1) خواهد بود.

2) مجراهای تخلیه کمپرسورها باید به صورت عمودی و طوری تخلیه کنند که جریان تخلیه شده. به هیچ سازه‌ای برخورد نکند و نیز این مجراها باید مجهز به کلاهکهای مناسب برای باران باشند.

9ـ3 تجهیزات و دستگاه‌های برقی که در فضای انفجاری گاز به کار می‌روند، باید برای استفادة صنعتی مناسب بوده و با الزامات مشخص شده برای نوع حفاظت مورد نظر، منطبق باشند.

]یادآوری اطلاعاتی: در مورد الزامات قانونی مربوط به نصب تجهیزات برقی در مناطق خطرناک وغیر خطرناک باید بررسیهایی انجام گیرد.[

10  عملکرد و ایمنی عمومی

10ـ1  عملیات پر کردن تدریجی، معمولاً در مورد عملیات ناوگانی خودرو کاربرد دارد و استفاده از آن در ایستگاه‌های سوختگیری عمومی، قابل کاربرد نیست.

10ـ2 وقتی سوختگیری در حال انجام باشد، ساختمانها یا محفظه‌های مجاور آن، باید به قدر کافی تهویه شوند تا اطمینان حاصل گردد که در صورت بروز نشت، تجمع گاز به وقوع          نمی‌پیوندد. 

10ـ3 همة توزیع کننده‌ها باید در برابر آسیب ناشی از خودروها یا رفت و آمد خیابان اصلی و یا هرگونه آسیب قابل پیش‌بینی، محافظت شوند. روش دستیابی به این هدف، سوختگیری خودرو  از طریق شیلنگهای هوایی با فاصله‌ای است که با خودروها برخورد نکنند. توصیه می‌شود ایستگاه طوری ترتیب داده شود که خودروها بتوانند از جلو به محل سوختگیری وارد شوند.

10ـ4  وقتی از شیلنگهای سوختگیری استفاده نشود، باید به طور کافی محافظت شوند تا از پیچ خوردگی و سایش آنها جلوگیری شود و باید از تماس آنها با زمین ممانعت کرد تا اطمینان حاصل گردد که پروبهای سوختگیری، تمیز و آسیب ندیده باقی بمانند و به کار ایمن خود ادامه دهند.

10ـ5 قرار گیری کابینت سوختگیری یا منطقة سوختگیری، باید چنان باشد که خودروها نتوانند از نظر فیزیکی به محدودة 5/1 متری از محل شیر قطع اضطراری وارد شوند. این شیر باید در همة مواقع، براحتی قابل مشاهده و در دسترس باشند.

10ـ6 توصیه می‌شود برای جا دادن شیر قطع سوختگیری خودرو در دوره‌های غیرکاری، یک کابینت فلزی دارای مجرای تهویه در نظر گرفته شود.

10ـ7 بجز در مورد تخلیة شیلنگ سوختگیری، گاز طبیعی هرگز نباید به فضای خارج تخلیه شود؛ مگر آن که محل مجرای تهویه در مکانی ایمن تخلیه کند. در هیچ جای این استاندارد، استفاده از وسایل اندازه‌گیری که از مجرایی با قطر کوچکتر ازmm  4/1 به فضا تهویه می‌شوند، ممنوع نشده اشت.

10ـ8 برای مهار رهاسازی گاز و حوادث دیگر، باید یک دکمة قطع اضطراری کمپرسور در محلی به سهولت قابل دسترس در محوطة سوختگیری وجود داشته باشد. سیم کشی این مدار باید چنان باشد که کمپرسور نیاز به شروع مجدد دستی داشته باشد.

11 الزامات عمومی

11ـ1 در انتهای هر خط اصلی، باید نشانه‌هایی نصب شود که موقعیت آنها از همة محلها در خط اصلی قابل مشاهده بوده و از فاصلة 6 متری ازهمة نقاط سوختگیری، غیر مجاز بودن استعمال دخانیات و وجود شعلة باز را نشان دهد. این نشانه بایست با حروف مشکی، روی زمینة سفید یا زرد نشان داده شود و از فا صلة 30 متری، بوضوح قابل مشاهده باشد.

یادآوری: حروفی با ارتفاع 10 سانتیمتر، بایست از فاصله 30 متری بوضوح دیده شوند.

11ـ2 فرایند سوختگیری در خط اصلی پر کننده تدریجی، از نظر تعریف، فقط نوعی پرکردن آرام بوده و در آن، افزایش دمای آدیاباتیک مجاز نیست.

11ـ3 در همه خطوط پرکردن تدریجی، فشار پرکردن نهایی باید توسط یک وسیلة جبران کنندة خودکار دما انجام گیرد، به طوری که امکان به کاراندازی دستی این سیستم خودکار وجود نداشته باشد. این وسیله باید در سمت فشار شیر مانع از جریان بیش از حد واقع شود.

11ـ4 بجز در مورد وسایل کنترل و نشانگری که برای استفاده با گاز طبیعی طراحی شده‌اند و دارای اریفسیی هستند از 4/1 میلیمتر بیشتر نیست، نباید از گاز طبیعی، برای به کاراندازی وسیله یا تجهیزاتی استفاده کرد که برای کار با هوای فشرده طراحی شده‌اند و به فضای باز تخلیه می‌شوند. رهاسازی گاز طبیعی به هوای آزاد، بجز در شرایط منطبق با این استاندارد، مجاز نیست.

11ـ5  محافظت در برابر آتش

11ـ5ـ1 طراحان و اپراتورهای ایستگاه‌های سوختگیری CNG، بایست در مورد وسایل اطفای حریق و آژیرهای خطر، توصیه‌های سازمان آتش نشانی محلی را دنبال کنند. آنها باید سازمان آتش نشانی محلی را با موقعیت و محل همة شیرها، تجهیزات جدا کنندة برقی، مواضع کلیدها و ترکیبات دسترسی مرتبط قابل کاربرد در ایستگاه، آشنا کنند.

12 نگهداری تأسیسات

12-1نگهداری مرتب تأسیسات باید توسط پرسنل مجرب در زمینه نگهداری تأسیسات CNG انجام شود. دوره تناوب عملیات نگهداری، نباید از دوازده ماه تجاوز کند. همه عملیات نگهداری انجام شده باید در یک کتابچه ثبت سابقه درج شود.      

 

 

 

پیوست الف

روش سوختگیری

الف ـ1  دستورالعملهای پرکردن

الف 1ـ1 دستورالعملهای پرکردن، باید در یک محل قابل مشاهده، برای دید عموم نصب شود.

اطمینان حاصل کنید که:

1- برچسبهای شناسایی تصویب شده، در محل خود باشند. 

2- در فاصله 6 متری از خودرو ، هیچ گونه استعمال دخانیات صورت نگیرد.

3- ترمز دستی خودرو، محکم کشیده شده باشد و در صورت اتوماتیک بودن دندة خودرو، در وضعیت «park  » قرار گیرد.

4- همة سیستمهای اشتعال و قابل کلید زنی برقی و رادیویی خودرو (شامل تجهیزات ارتباط موج کوتاه) خاموش باشند.

5- مخزن در محدودة عمر آزمون دوره‌ای خود بوده و سیستم با این استاندارد یا هر گونه الزامات قانونی انطباق داشته و دارای گواهی بازرسی باشد.

6-           نشانه‌ای از نشت قابل مشاهده، در تجهیزات CNG  خودرو دیده نشود.

7- اتصال سوخت در شرایط خوبی بوده و با نازل پرکن توزیع کنند‌ه، هماهنگ باشد.

الف ـ2 روش پرکردن

اطمینان حاصل کنید که روش پرکردن به صورت زیر انجام می‌گیرد:

1- در پوش گرد غبار را از اتصال سوختگیری خودرو بردارید.

2- شیلنگ سوختگیری را به نقطة پرکردن وصل کنید.

3- شیر سوختگیری را به آرامی باز کرده و اجازه دهید CNG به مخزن خودرو انتقال یابد. برای جلوگیری از ایجاد شوک و هشدار فوری در مورد مشکلاتی مانند خرابی اورینگها، CNG باید به آرامی به خودرو وارد شود.

4- در پایان عملیات پرکردن، شیر سوختگیری را با بردن از وضعیت«تخلیه» (vent)، به وضعیت بسته ((offدرآورید. برای تخلیة فشار شیلنگ پر کردن، مقداری گاز رها خواهد شد.

5- شیلنگ پر کردن را بدقت جدا کرده و درپوش گرد و غبار را سر جای خود قرار دهید.

6- شیلنگ را به محل صحیح خود، روی توزیع کننده برگردانید.

الف ـ2ـ1

اگر در حین تخلیه، مقدار غیر معمولی گاز آزاد شود:

1- شیر سوختگیری را باز کنید.

2- شیر اصلی قطع خودرو را ببندید.

3- شیر سوختگیری را ببندید.

الف ـ2ـ2

در موارد اضطراری:

1- از گاز در حال فرار دور شوید.

2- گاز را از نزدیکترین شیر دور از منطقة گاز در حال فرار ببندید.

 

 

 

 

الف ـ2ـ3 پیش از آن که هر خودرویی از نقطه توزیع حرکت کند. عدم وجود نشت گاز در هر یک از موارد زیر اجباری است:

1- در خودرو

2- در نقطة توزیع، که نشت گاز ممکن است در اثر پر کردن غلط باشد یا نشت بر اثربرداشتن و گذاشتن اتصالات باشند.

الف ـ3 محاسبة میزان گاز توزیع شده

وقتی مقدارگاز توزیع شده توسط روش نمودار که دراستانداردNZS5425:Part3.1P تشریح شده، تخمین زده می‌شود؛ گامهای زیر بایست جایگزین گامهای (1) تا (3) بخش الف ـ2 شوند.  

1- اطمینان حاصل کنید که شیر اضطراری و جدا کننده بسته باشند.

2- در پوش گرد و غبار را از اتصال سوختگیری خودرو بردارید.

3- نازل سوختگیری را به نقطة سوختگیری خودرو متصل کرده و شیر سوختگیری را باز کنید.

4- فشار باقیمانده را از روی فشار سنج پایین دست شیر اضطراری و جدا کننده بخوانید.

5- اینک می‌توان شیر اضطراری و جدا کننده را برای پرکردن کامل باز کرد.

6- روش تشریح شده در استانداردNZS5425:Part3.1P را برای تخمین مقدار گاز به کار برید.

7- برای تکمیل روش پرکردن، به بند الف ـ2ـ د رجوع کنید.

 

 

 

 

]یادآوری اطلاعاتی: بندها و شکلهای این پیوست از استانداردNZS6101:Part3 1991 sec.8  برداشت شده‌اند. خواننده بایست مطمئن شود که این استاندارد اصلاح نشده است.[

یادآوری: یک ناحیه خطرناک نمی‌تواند از یک مرز قانونی (شامل مکان عمومی) فراتر رود.

ٱ ناحیه (1)

ٱ ناحیه (2)

یادآوری:

1- یک ناحیه خطرناک نمی‌تواند از یک مرز قانونی فراتر رود.

2- هر گونه بام دیوار نفوذپذیر، میزان ناحیه خطرناک را تغییر نمی‌دهد.

3- ایستگاه‌های پرکردن تدریجی، مانند آنچه در شکل نشان داده شده، ضرورتا ًدارای ذخیره گاز نیستند.

4- دیاگرام از استانداردNZS6101:Part3 figure 8-1 برداشت شده است.

 

ٱ ناحیه (1)

ٱ ناحیه (2)

یادآوری:

1-  ایستگاه‌های پرکردن تدریجی لزوماً به صورتی که در دیاگرامها نشان داده شده دارای ذخیره گاز نیستند.

2-  این دیاگرام از استانداردNZS6101:Part3 figure 8-2برداشت شده است.

ٱ ناحیه (1)

ٱ ناحیه (2)

یادآوری:

1- سرپناهی را که روی تجهیزات باشد و بیش از سه دیوار نداشته باشد، می‌توان در یک وضعیت هوای باز رده بندی کرد، به شرط آن که همه دیوارها و فضاهای سقف، دارای گشودگیهای تهویه باشد.

2- ایستگاه‌های پرکردن تدریجی، لزوم به صورتی که در دیاگرامها نشان داده شده، دارای ذخیره گاز نیستند.

3- این دیاگرام از از استانداردNZS6101:Part3 figure 8-3 برداشت شده است.

پیوست د

تشریح مناطق خطرناک _ توزیع کننده ها

]یادآوری اطلاعاتی: بندها و شکلهای پیوست از استانداردNZS6101:Part3 sec.6 برداشت شده است خواننده بایست مطمئن شود که استاندارد NZS6101 اصلاح نشده باشد.[

دـ1 وسایل توزیع CNG در فضاهای بیرونی

دـ1ـ1 وسایل توزیع CNG، با الزامات توزیع کننده که استانداردNZS6101:Part1  بیان شده، مطابقت دارند و باید به صورت زیر رده‌بندی شوند. (ر.ک شکل دـ1)

1- منطقه‌ای به شعاع 5/0 متری از همه جهات نسبت به کابینت توزیع کننده	ناحیه (1)
2- منطقة (شامل اتاقها و ساختمانها که به صورت مناسب جدا نشده‌اند) بیرون ناحیه (1) ولی درون منطقه‌ای به شعاع 3 متر از خط مرکزی پایة کابینت توزیع کننده	ناحیه (2) ناحیه (2)
3-منطقة درون محوطه‌ای به شعاع 3 متری از سطح زمین در همة جهات، ناحیة(2) نسبت به نقطة توزیع.	ناحیه (2)

 

یادآوری: شعاع 3 متری مشخص شده در مورد (2) از انتهای نازل شیلنگ در حداکثر فاصله عـرضی خـود در جابجایی نسبت بـه کابینت توزیع کننده در نظر گرفته می شود. اگر توسط دـ1ـ3 محدود نشده باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

ٱ  ناحیه (1)

ٱ  ناحیه (2)

یادآوری: این دیاگرام از NZS6101:Part3 figure 6.11 برداشته شده است.

شکل دـ1ـ وسایل توزیع CNG در فضاهای بیرونی

دـ1ـ2 مناطق توزیع که در ایستگاه‌های توزیع واقع شده‌اند

وقتی در محوطه ایستگاه توزیع، منطقه ویژه‌ای برای توزیع بنزین، گاز مایع (LPG) و CNG به طور خاص تعیین شده باشد، ممکن است با توجه به تعریف، مناطق خطرناکی به وجود آید که به جای امتداد از میزان قوس شیلنگ، از مرزهای منطقه نشانه‌گذاری شده امتداد خواهد داشت (ر.ک. شکلهای د -2 و د-3 )

دـ1ـ3 مناطق ویژة توزیع در ایستگاه‌های توزیع مجهز به مانع بخار

وقتی در محوطه ایستگاه توزیع، منطقه ویژه‌ای برای توزیع بنزین، گاز مایع (LPG) و CNG به طور خاص و واضح نشانه‌گذاری شده و یک مانع بخار وجود داشته باشد، شرایط مشخص شده در بند د-1-2 کاربرد دارند، ولی اگر مانع دارای ارتفاع و طول کافی باشد، ناحیه در مانع بخار خاتمه می‌یابد (ر.ک. شکل دـ4)

 

 

 

 

 

 

 

پیوست هـ

انتهای پروب پرکردن CNG

(همه ابعاد برحسب میلیمتر است. مگر آن که خلاف آن ذکر شود.)

ابعاد اورینگها:       مقطع                  اینج

             قطر داخلی             اینچ

             کد  N90 011

جنس:         لاستیک بوتیل  N90

اتصال با رزوه NPT

(به صورت اتصال ماده نشان داده شده)

پیوست و

فشار سنج گاز

وـ1 فشار سنج در خط سوختگیری گاز نصب شده و چنان قرار می‌گیرد که درجات صفحة آن توسط فرد اپراتور سوختگیری در محل شیر قطع سوختگیری دیده، خوانده و تفسیر شود.

وـ2 قطر حداقل صفحة فشار سنج، نبایست ازmm  100 کمتر باشد. درجات صفحه، بایست بر حسب کیلوپاسکال یا مگاپاسکال نشانه‌گذاری و نشان داده شود.

وـ3 استفاده از یک فشار سنج صنعتی با کیفیت خوب (رده یک صنعتی) برای استفادة متناوب و حفظ دقت در دورة طولانی، اهمیت اساسی دارد. فشارسنجهایی که بر اساس الزامات استانداردهای NZS/BS 1780 یا  ANSI/ASME B40.1 (یا معادلهای آنها) ساخته شده باشند، دارای درجة مناسب برای گاز طبیعی بوده و بایست از فشار کاری صفر تا 25 مگاپاسکال استفاده کرد.

وـ4 وجود پشت قابل ترکیدن در فشار سنج، جزو خصوصیات ایمنی الزامی آن است.

وـ5 برای جلوگیری از افت و خیزهای سریع فشار گاز در ابزار و اجتناب از آسیب دیدگی لولة بوردون، اهرم بندی یا عقربه، وجود یک ضربه‌گیر از قطعات اساسی است.

وـ6 نگهداری پیشگیرانه بشدت توصیه می‌شود. این کار را می‌توان با وارسی مرتب و سرویس ابزار انجام داد. در هر صورت، وارسی دقیق بایست در دوره‌های شش ماهه یا کمتر انجام شود و همان گونه که مشخص شد، دقت باید در محدودة رواداری فشار سنج صنعتی ردة یک باقی بماند. فشار سنجها بایست در یک آزمایشگاه تعیین صلاحیت شده توسط یک سازمان گواهی دهندة شناخته شده، کالیبره شوند.

وـ7 فشار سنج بایست در برابر دستکاری، تنظیم بدون مجوز و خرابکاری، محافظت شود.

پیوست ز

آزمون نمونه برای لوله کشی و اجزا

زـ1 ارزیابی انطباق مستندات برای برآورده کردن یک استاندارد پذیرفته شده، باید براساس ضریب ایمنی حداقل 4 استوار شود.

زـ2 از سوی دیگر، تجهیزات باید با داشتن گواهینامه از یک آزمایشگاه تعیین صلاحیت شده توسط از یک سازمان گواهی دهندة شناخته شده، پذیرفته شوند،که در آن گواهینامه یک نمونة  از هر قطعه، از آزمونهای زیر با موفقیت عبور نماید:

زـ3 آزمون آبندی ( لازم نیست در مورد لوله ها اعمال شود )

زـ3ـ1 قطعه، تحت دو برابر فشار کاری قرار می گیرد.

زـ3ـ2 معیار ردی  در آزمون آبندی

در موارد زیر قطعه مردود تلقی می شود:

1- اگر در قسمت خارجی قطعه سیال ظاهر شود یا سیال از طریق درزبندهایی که برای ممانعت از ورود سیال در نظر گرفته شده‌اند، وارد حفره یک شیر شود.

2- اگر هر گونه تغییر شکل دائم قابل اندازه‌گیری در قطعه رخ دهد.

3- اگر قطعه به مدتی که برای آن در نظر گرفته شده، کار نکند.

زـ 4آزمون ترکیدن

زـ4ـ1 قطعه تحت چهار برابر حداکثر فشار کاری قرار می گیرد.

زـ4ـ2 معیار ردی در آزمون ترکیدن 

در صورتی که هر یک از موارد زیر در فشار ترکیدن یا کمتر از آن رخ دهد. قطعه مردود تلقی می شود:

1- اگر یک قطعه که ابتدا لوله‌ای بوده، بترکد.

2- در مورد قطعاتی که شامل دو یا چند قطعه هستند و با رزوه، پیچ، پیچ و مهره یا جوشکاری به هم متصل نگه داشته شده‌اند، اگر در هر یک از رزوه‌ها، پیچها، پیچ و مهره‌ها یا جوشها گسیختگی رخ دهد.

زـ4ـ3 قطعة ترکیده شده در موارد زیر، مردود تلقی نمی‌شود به شرط آن که به فشار آزمون ترکیدن رسیده باشد):

1- نشت تنها از محل جابجایی درز بندها یا مواد درزبندی،که به دلیل تغییر شکل سایر اجزای قطعه، ایجاد شده اند یا نشت از محل لهیدگی درزبند ها به داخل لقی های قطعه باشد.

2- هر قطعه به طور قابل ملاحظه‌ای تغییر شکل دهد، ولی جز نشت‌هایی که در قسمت فوق بیان شد،‌ نشت دیگری وجود نداشته باشد.

 

 

 

---

 

1 درجه بندی سیمی :‌معادل اینچ در سیستم واحدهای انگلیسی برای لوله های سایز پایین و ضخامت ورقها .

مثال: 065/0 معادل 065/0 اینچ است.م

 

 

 

 

 

 

استاندارد نیوزلند

کد عملی برای کمپرسور و جایگاههای سوختگیری CNG

قسمت اول: انبارش در محل و قرارگیری تجهیزات

 

 

NEW ZEALAND STANDARD

NZS 5425:Part 1:1994

 

Code of Practice for

CNG COMPRESSOR

 AND

 REFUELING STATION

 

 

 

 

Part 1

ON SITE STORAGE AND LOCATION OF EQUIPMENT

 

 

 

کد عملی برای کمپرسور و ایستگاههای سوختگیری CNG

NZS 5425:Part 1: 1994

قسمت اول: انبارش در محل و قرارگیری تجهیزات

1  هدف و دامنه کاربرد

1-1 هدف این استاندارد، تأمین اطلاعات برنامه ریزی، روشها، استانداردها و راهنمای تهیه تجهیزات برای تأسیس یک ایستگاه سوختگیری و کمپرسور CNG است. کل این موضوع در چهار قسمت ارائه شده است:

قسمت اول: انبارش در محل، شامل قرارگیری تجهیزات

قسمت دوم: تجهیزات کمپرسور

قسمت سوم: وسایل اندازه گیری

قسمت چهارم: ایستگاههای سوختگیری تدریجی1

1-2- این استاندارد در مورد سیستمهای سوخت خودروهای موتوری کاربرد ندارد.

2  تعاریف و اصطلاحات

در این استاندارد اصطلاحات و واژه‌ها با تعاریف زیر بکار می‌رود.

2-1  تانک ذخیره مادر2

ظرف تحت فشاری که ظرفیت آن بیش از 250 لیترآب است.

2-2 توزیع کننده گاز طبیعی فشرده (CNG)3

وسیله ای که گاز طبیعی فشرده را به خودروها توزیع کرده و دارای عملکرد کنترل نظیر کنترل فشار، مرحله بندی انبارش و اندازه گیری است.

2-3 گاز طبیعی فشرده (CNG)

یک سوخت گازی فشرده که بطور غالب از متان (CH₄) تشکیل شده که معمولاً از گاز طبیعی به دست می آید و به عنوان سوخت خودرو بکار می رود.

2-4 مخزن (Cylinder)

یک ظرف تحت فشار با ظرفیت آبی کمتر از 250 لیتر برای ذخیره CNG.

2-5 منطقه پرکردن مخزن (Cylinder filling area)

منطقه پرکردن مخزن که بطور خاص به پر کردن و انبارش مخازن CNG اختصاص دارد که به طور دائم بر روی خودروی موتوری نصب نمی شوند و می تواند شامل انواع کاربردهای مخزن به صورت زیر باشد:

    الف ـ مخازن تک یا قابل حمل

    ب ـ مخازن چندگانه

حجم کل گاز طبیعی فشرده در منطقه پر کردن مخزن نباید از m³ 300 در شرایط استاندارد فشار و دما تجاوز کند.

2-6  شیر قطع اضطراری (Emergency isolation valve)

یک شیر سریع عمل کننده برای قطع کردن جریان گاز که در ربع چرخش یک دایره، از وضعیت کاملاً باز به وضعیت کاملاً بسته در می آید.

2-7 شیر مایع از جریان بیش از حد (Excess flow valve)

شیری که در صورت افزایش سریع جریان به اندازه ای که امکان پارگی یک شیلنگ وجود داشته باشد، به سرعت و به طور خودکار در وضعیت بسته قرار می گیرد.

2-8 میزان مقاومت در برابر آتش (Fire resistance rating)

به طوری که در راهنمای 52 ISO/IES تعریف شده، میزان قابلیت یک جزء ساختمانی برای آن که در یک دوره زمانی مشخص، عمل تحمل بار، سلامت و عایق بودن گرمایی الزام شده در آزمون مقاومت در برابر آتش موجود در استاندارد را برآورده کند.

2-9 شیرجدا کننده‌ محوطه ‌سوختگیری (Forecourt isolation valve)

یک شیر سریع عمل کننده برای متوقف کردن جریان گاز که در ربع چرخش یک دور، از وضعیت کاملاً باز به وضعیت کاملاً بسته در می آید.

2ـ10 واحد ذخیره گاز ( Gas Store unit )

گروهی از مخازن گاز که در مجاورت نزدیک یکدیگر بوده و در صورت عمودی بودن مخازن دارای ارتفاع 6/1 متر و عرض 1/1 متر و در صورت افقی بودن مخازن دارای ارتفاع 6/1 متر و عرض معادل طول یک مخزن و تا دو متر است. از هر کدام از این دو ترتیب استفاده        می شود. این مخازن باید توسط لوله کشی، طوری به یکدیگر متصل شوند که یک واحد منفرد ذخیره گاز را تشکیل دهند.

2ـ11 شیرجدا کننده‌ واحد ذخیره گاز ( Gas Storage unit isolation valve )

یک شیر سریع عمل کننده برای متوقف کردن جریان گاز که در ربع چرخش یک دایره، از حالت کاملاً باز به حالت کاملاً بسته در می‌آید و قادر به قفل شدن است.

2ـ12 یادآوری اطلاعاتی ( Informative note )

یک یادآوری اطلاعاتی که به صورت حروف پر رنگ ایتالیک در زیر متن استانداردی که به آن مربوط است آورده شده و در داخل کروشه چهارگوش است. این یادآوری جزو قسمتهای فنی استاندارد نبوده و تنها برای جلب توجه خواننده به قوانینی است که با کاربرد استاندارد ارتباط دارند. این یادآوری مسئولیت خواننده را برای اطلاع از مقررات یا استعلام از قابل کاربرد بودن یا تفسیر از سازمانهای قانون گزار در هنگام لزوم رفع نمی‌کند.

2ـ13 شیر اصلی قطع ( Master shut - off valve )  

یک شیر سریع عمل کننده برای متوقف کردن جریان گاز که در ربع چرخش یک دور از وضعیت کاملاً باز، به وضعیت کاملاً بسته می‌رود و قادر است قفل شود.

2ـ14 شیر یک طرفه ( Non return valve or check valve )

شیری که تنها امکان جریان یافتن سیال را در یک جهت می‌دهد. 

2ـ15 فشار

فشار نسبی بر حسب kPa یا MPa .

2ـ16 مکان حفاظت شده ( Protected work )

یعنی:

الف) یک محل مسکونی یا عبادتگاه، ساختمان عمومی، دانشگاه، دبیرستان، مدرسه، بیمارستان، موسسه عمومی، دادگاه، تئاتر یا دیگر ساختمانی که مردم در آن جمع می‌شوند.

ب) هر کارخانه، کارگاه، اداره، فروشگاه، انبار، مغازه و یا دیگر ساختمانی که یک متخصص دارای گواهی آن را برای ضمانت حفاظت دارای اهمیت یا ارزش کافی بداند.

ج) هر اسکله چوبی دارای عرشه ( نه اسکله ای که به طور خاص برای انتقال کالاهای خطرناک طراحی شده است )، راه آهن عمومی ( نه یک شاخه فرعی) و محوطه نگهداری الوار و هر مکان دیگری که برای پهلو گرفتن و به اسکله بستن یا قرار گرفتن کشتیها به کار می‌رود.

موارد زیر مکان حفاظت شده محسوب نمی شود: یک دفتر کوچک ، ساختمان دیگری که متصل به انبارش و محل بکارگیری کالاهای خطرناک در محوطه هایی که چنین انبارش یا استفاده ای یک فعالیت عمده است.

2ـ17 اتصال سوختگیری ( Refueling Connection )

اتصالی که از طریق فرو کردن پروب ( نازل ) سوختگیری گاز طبیعی فشرده درون شیر سوختگیری گاز طبیعی فشرده، به منظور عمل سوختگیری برقرار می‌شود (ر.ک. پیوست «ز»).

2ـ18 باید ( Shall )

بر این دلالت دارد که انطباق با یک الزام، برای تطابق با استاندارد اجباری است.

2ـ19 بایست ( Should )

بر این دلالت دارد که انطباق با یک الزام، برای تطابق با استاندارد به شدت توصیه می‌شود، ولی اجباری نیست.

2ـ20 ضربه گیر ( Snubber )

قطعه ای که عمل یک جاذب شوک گازی را انجام می‌دهد و معمولاً این کار با ترتیبی از اریفیس های مناسب گاز صورت می‌گیرد .

2ـ21 دما و فشار استاندارد (S.T.P  )

دمای C º 15 و فشار اتمسفر kPa 325/101 .

2ـ22 سیستم تراواسی ( Travasi )  

یک نگهدارندة چند مخزنی یا کامیونی است که بطور دائم روی قسمت بار کامیون مخصوص قرار گرفته و برای انتقال CNG به ایستگاه‌های سوختگیری به کار می‌رود.

 

2ـ23 مسیر بخار ( Vapor path )

کوتاهترین مسیر مسدود نشده گاز بین دو نقطه .

2ـ24 مانع بخار( Vapor barrier )

یک دیواره یا مانع با ماده و ساختار و موقعیتی که برای منحرف کردن پراکندگی بخار از یک مکان به مکان دیگر موثر بوده و در برگیرندة دیوار یک ساختمان است که مناسب این منظور باشد به شرط آن که ساختمان یک مکان حفاظت شده نباشد .

2ـ25 پروب سوختگیری خودرو ( Vehicle refueling probe )

وسیله استاندارد پر کننده سیستم سوختگیری در انتهای شیلنگ سوختگیری که مناسب فرو بردن درون اتصال شیر سوختگیری خودرو است .

2ـ26 شیر قطع سوختگیری خودرو ( Vehicle refueling shut - off valve )

شیری که برای متوقف کردن جریان گاز نصب می‌شود و در نصف یک چرخش یک دور ، از حالت کاملاً باز به حالت کاملاً بسته می‌رود و در آن برای تخلیه باقیمانده گاز تحت فشار موجود در خط سوختگیری پس از پایان عمل سوختگیری خودرو امکاناتی در نظر گرفته شده است .

2ـ27 ناحیه صفر ( Zone 0 )

ناحیه ای که در آن فضای گاز منفجر شونده به طور دائم موجود بوده یا انتظار می‌رود برای مدت طولانی موجود باشد یا با تکرار بالا در دوره های کوتاه رخ دهد .

2ـ28 ناحیه یک ( Zone 1 )

ناحیه ای که در طی کار عادی آن، می‌توان وجود متناوب یا گهگاه فضای گاز منفجر شونده را انتظار داشت .

 

2ـ29 ناحیه دو ( Zone 2 )

ناحیه ای که در طی دوره کار عادی در آن وجود فضای گاز منفجر شونده انتظار نمی‌رود و در صورت وقوع، چنین شرایطی بصورت بسیار کم و در مدت کوتاه رخ می‌دهد .

3 روشها

3ـ1 انتخاب محل

 ]یادآوری اطلاعاتی: ‌استفاده از محل پیشنهادی برای کمپرسور CNG و ایستگاه سوختگیری، باید با قوانین برنامه ریزی قابل کاربرد هماهنگ باشد. الزامات ناحیه بندی و جداسازی، ممکن است بیانگر ملاحظات اساسی باشد . بایستی دقت کرد که ممکن است الزامات قانونی وجود داشته باشد که تأمین گاز، ایمنی تأسیسات CNG ، مقررات شغلی و انبارش کالاهای خطرناک را تحت پوشش قرار دهد.[

3ـ2 فواصل جداسازی (Isolation distances)

3ـ2ـ1 تانک ها، مخازن و رگولاتور به کار رفته در انبارش و تأسیسات توزیع گاز طبیعی باید در فضای باز نصب شوند مگر آن که ساختمان به طور خاص برای چنین استفاده ای طراحی شده باشد .

]یادآوری اطلاعاتی ـ در مورد قرار گیری و فواصل جداسازی تانکهای ذخیره مادر و واحدهای ذخیره گاز الزامات وجود دارند که بایست مورد بررسی قرار گیرند .[

3ـ2ـ2 از فواصل جداسازی ارائه شده در این استاندارد، نباید در مواردی به جز ایستگاههای سوختگیری استفاده کرد.

3ـ2ـ3 هر فاصله جداسازی توصیه شده در بندهای 3ـ2ـ4 ، 3ـ2ـ5 و جدول 1 را می‌توان با ساخت یک دیوار واسط از جنس بتون مسلح یا مصالح ساختمانی، کاهش داد . این دیوار باید در برابر بخار درزبندی شده و حداقل دارای چهار ساعت مقاومت در برابر آتش ( FRR ) باشد و دارای چنان ابعادی باشد که حداقل مسیر بخار برابر یا بزرگتر از فاصله جداسازی توصیه شده باشد . چنین دیواری باید حداقل یک متر از تانک ذخیره یا مخزن و شیرهای مرتبط با آنها فاصله داشته باشد(ر.ک. پیوست الف).

3ـ2ـ4 مخازن

3ـ2ـ4ـ1 هر مخزن مجزا که برای ذخیره یا توزیع گاز طبیعی به کار می ر‌ود باید نسبت به مواد زیر، در موقعیتی که در جدول (1) درج شده قرار گیرد:

الف ـ نزدیکترین ساختمان یا مرز

ب ـ مواد قابل اشتعال یا کالاهای خطرناک به جز توزیع کننده های CNG یا سوخت مایع

یادآوری ـ برای شرایط مربوط به تجهیزات برقی به بخش نهم رجوع شود.

 

جدول 1ـ فواصل جداسازی ساختمانها و کالاهای خطرناک از واحد ذخیره گاز

ظرفیت کلی گاز (m3)  یا حجم کلی ذخیره گاز (lit )	فاصله جداسازی از ساختمانها یا مرزها ( m)	فاصله جداسازی از کالاهای خطرناک یا مواد قابل اشتعال ( مثل تانک نفت ) ( m)
تا m3 1100 گاز ( تا 4500 لیتر )	5/2	3
1100 تا m3 2450 گاز ( 4500 تا 10.000 لیتر )	4	5
2450 تا m3 500، 24 گاز ( 10.000 تا 100.000 لیتر )	10	10

 

یادآوری ـ ظرفیت کلی گاز، ظرفیت گاز در دما و فشار استاندارد ( C ˚15 و اتمسفری ) است وقتی در فشار 8/24 مگا پاسگال ذخیره شده باشد . حجم کلی، ظرفیت آبی ذخیره بر حسب لیتر است .

3ـ2ـ4ـ2 فواصل جداسازی بین شکافهای دیواره های هر ساختمان یا سازه موجود در ایستگاه سوختگیری CNG و مخازن یا تانکها، باید با جدول (1) منطبق باشد.

3ـ2ـ4ـ3 هیچ مخزن ذخیره ای نباید در فاصله کمتر از 3 متر از نزدیکترین خط خیابان یا پیاده رو یا منبع اشتعال قرار داشته باشد مگر آنکه یک دیوار بتونی یا از جنس مصالح ساختمانی با چهار ساعت مقاومت در برابر آتش ( FRR ) بین آنها قرار گرفته باشد. تانکهای ذخیره مادر نباید در فاصله کمتر از 5 متر از پیاده روها یا مکانهای دیگر واقع شده باشد.

3ـ2ـ4ـ4 هیچ مخزن ذخیره ای نباید در فاصله کمتر از 5 متر نسبت به هر نقطه توزیع سوخت مایع   ( شامل توزیع کننده گاز مایع ) قرار گیرد.

 3ـ2ـ4ـ5 هیچ مخزن ذخیره ای نباید در فاصله ای کمتر از 5/2 متر از نقطه توزیع CNG قرار گیرد.

3ـ2ـ5 مناطق پر کردن مخزن

3ـ2ـ5ـ1 وقتی به مناطق پر کردن مخزن نیاز باشد این مناطق باید به طور خاص در محل سوختگیری قرار گیرند و توسط یک دیواره از جنس توری فولادی دندانه دار با دسترسی حفاظت شده، از آسیب یا ورود افراد غیر متخصص به آن جلوگیری شود . مناطق پر کردن مخزن باید توسط یک سقف یا سایبان از آثار ناشی از آب و هوا محافظت شوند . چنین سقفی باید طوری طراحی شود که انتشار گاز آزاد شده را تسهیل کرده و اجازه محبوس شدن گاز را ندهد.

3-2ـ5ـ2 وقتی یک منطقه پر کردن مخزن در فاصله کمتر از سه متری از یک واحد ذخیره گاز، مرز محل سوختگیری، مکان عمومی یا مکان های حفاظت شده قرار گیرد، باید یک دیوار از جنس بتون مسلح یا مصالح ساختمانی با 4 ساعت مقاومت به آتش بین آنها قرار گیرد.  چنین دیواری باید دارای حداقل 2 متر ارتفاع و طولی معادل ارتفاع تصویر شدة منطقه پر کردن مخزن به اضافه 2 متر باشد.

3ـ2ـ5ـ3 وقتی دیوار در مرز محل سوختگیری قرار می‌گیرد باید دارای ارتفاعی معادل سقف یا سایبان نصب شده روی منطقه پر کردن مخزن باشد.

3ـ2ـ5ـ4 وقتی یک منطقه پر کردن مخزن درون یک ساختمان قرار دارد، فواصل جداسازی نشان داده شده در جدول (1) کاربرد دارد. کل حجم گاز طبیعی فشرده ذخیره شده در منطقه پر کردن مخزن نباید از m³ 300 تجاوز کند ( ر.ک. بند 2ـ5 ).

3ـ2ـ6 واحد توزیع CNG

3ـ2ـ6ـ1 برای قرار دادن توزیع کننده CNG در مجاورت پیاده رو یا جایی که ممکن است پیاده رو ساخته شود، هر توزیع کننده CNG که کمتر از 3 متر با پیاده رو فاصله دارد، باید توسط یک دیوار بلند یا دیوار منحرف کننده بخار که امکان سوختگیری خودروها را از پیاده رو غیر ممکن می‌کند، از پیاده رو جدا شود. اگر توزیع کننده CNG در فاصله بین 3 تا 5/4 متری از پیاده رو قرار دارد، باید یک دیوار کوتاه نرده ای در طول پیاده رو ساخته شود تا اطمینان حاصل گردد که خودروهایی که در حال سوختگیری هستند وارد پیاده نمی‌شوند . وجود یک فاصله 5/4 متر از پیاده رو که بتواند به خودرو امکان مانور آزاد را بدهد مطلوب است . درجاده های روستایی، توزیع کننده، گاز طبیعی نباید کمتر از 6 متر از لبه جاده فاصله داشته باشد .

3ـ2ـ6ـ2 توزیع کننده CNG نباید تا نزدیکترین مخزن موجود در محل ذخیره CNG ، کمتر از 5/2 متر فاصله داشته باشد و نباید اجازه داد که فاصله آنها از خودروها کمتر از       2 متر شود . این را ترجیحاً می‌توان با ایجاد یک محوطه جدول بندی کنترل کرد              ( ر.ک. شکلهای الف ـ1 ، الف ـ2 و الف ـ3 ).

3ـ2ـ6ـ3 طبقه بندی مناطق خطرناک ایستگاههای CNG در قسمت های اول و سوم استاندارد NZS6101  تشریح شده است ( ر.ک. پیوست های «ج» و «د» ) . تجهیزات برقی باید مناسب ناحیه ای باشند که درآن قرار می‌گیرند .

3ـ2ـ6ـ4 توزیع کننده های سوخت قابل اشتعال می‌توانند در ناحیه ای که توسط توزیع کننده CNG ایجاد شده قرار گیرند، به شرط آنکه الزامات بند 3ـ2ـ4ـ3 را رعایت کنند .

]یادآوری اطلاعاتی: ‌ممکن است الزامات قانونی در این مورد وجود داشته باشد که باید بررسی  شود.[

3ـ2ـ6ـ5 واحد توزیع کننده CNG که در جاهایی قرار گرفته اند که امکان برخورد خودروها به آنها وجود داشته باشد باید توسط یک مانع مناسب محافظت شوند .

3ـ2ـ6ـ در توزیع کننده های CNG که هنگام تعطیل بودن ایستگاه دسترسی عموم به آنها به آسانی میسر است، باید پروبهای سوختگیری طوری قفل شوند که موجب غیر فعال شدن     پروب ها گردند . در مورد توزیع کننده های بدون ناظر از نوع دسترسی با کلید یا کارت مغناطیسی، به پیوست « ط » رجوع کنید .

3ـ2ـ6ـ7 الزامات ایستگاهای سوختگیری بدون ناظر نوع کارتی یا کلیدی در پیوست « ط » ارائه شده است .

3ـ2ـ7 پروب سوختگیری خودرو CNG ( ر.ک. پیوست « ز » )

3ـ2ـ7ـ1 برای قرار دادن پروب سوختگیری خودروی CNG در مجاورت پیاده رو یا جایی که امکان ساخت پیاده رو وجود دارد، هر پروب سوختگیری که کمتر از 3 متر پیاده ور فاصله دارد باید توسط دیوار بلند یا دیوار منحرف کننده بخار، طوری از پیاده و جدا گردد تا امکان سوختگیری خودرو از پیاده رو وجود نداشته باشد . اگر پروب سوختگیری خودرو CNG بین 3 تا 5/4 متر از پیاده رو فاصله داشته باشد، یک دیوار نرده ای کم ارتفاع باید در امتداد پیاده رو کشیده شود تا اطمینان حاصل گردد که خودرو تحت سوختگیری نتواند وارد پیاده رو شود .

3ـ2ـ7ـ2 نباید در فاصله 3 متری اطراف پروب سوختگیری خودرو در هیچ یک از مکانهای پر کردن خودرو منبع اشتعالی وجود داشته باشد ( ر.ک. پیوست « د » ).

3ـ2ـ8ـ3 پروب سوختگیری خودروی CNG باید طوری قرار گیرد که ناحیه خطرناک اطراف هر یک از مکانهای سوختگیری، به هیچ یک از دریچه های ساختمانی که جنبه مکان عمومی را دارد تجاوز نکند.

3ـ2ـ8 موقعیت کمپرسور

به بخش 9 و تصاویر ج ـ1، ج ـ2 و ج ـ3 رجوع شود.

3ـ2ـ9 قرارگیری واحد ذخیره گاز

اگر تجهیزات CNG در مجاورت یک پمپ بنزین یا جایگاه تحویل سوخت مایع باشد، این دو باید حداقل 5 متر با یکدیگر فاصله داشته باشند .

] یادآوری اطلاعاتی: ممکن است در این مورد الزامات قانونی وجود داشته باشد. این مورد باید بررسی شود . [

 

3ـ3 سیستم ساکن ذخیره گاز و چیدمان

3ـ3ـ1 مخازن ( ر.ک 2ـ1 ) 

3ـ3ـ1ـ1 برای دسترسی فوری و اطمینان از این که همه اتصالات مخزن به راحتی قابل دسترس باشند، واحدهای چند تایی مخازن که یک ذخیره ساکن CNG را تشکیل می‌دهند و بصورت عمودی ذخیره می‌شوند باید از نظر عرضی محدود به 1/1 متر، از نظر طول محدود به 5/5 متر و از نظر ارتفاع نسبت به سطح کف محدود به 6/1 متر باشد . این چنین واحد ذخیره ای باید از دیگر واحدها با فاصله 2 متر جدا شود .

3ـ3ـ1ـ2 فاصله های جداسازی، چیدمان سوختگیری و یک مخزن ذخیره عمودی معمولی CNG در پیوست الف نشان داده شده است .

3ـ3ـ2 در صورتی که در تجهیزات ذخیره ساکن، مخازن در وضعیت افقی قرار داشته باشند، هر واحد ذخیره باید از نظر ارتفاع محدود به 6/1 متر، از نظر طول محدود به 7 متر و از نظر عرض برابر طول یک مخزن تا 2 متر باشد . برای اطمینان از دسترسی آسان، همه اتصالات مخزن باید طوری قرار گیرند که در هر واحد همه به یک سمت باشند . این چنین واحد ذخیره ای باید از دیگر واحدها با فاصله ای که از 2 متر کمتر نیست جدا شود . وقتی واحدهای ذخیره  افقی به موازات یکدیگر قرار می‌گیرند، اتصالات مخازن باید طوری ترتیب داده شوند که مقابل اتصالات واحدهای دیگر قرار نگیرند. فواصل جداسازی، چیدمان سوختگیری و یک مخزن ذخیره افقی متداول CNG در شکلهای الف ـ 1، الف ـ2، الف ـ 3  آورده شده است .   

3ـ3ـ3 مخازنی که بطور افقی نصب می‌شوند باید در هر واحد ذخیره با فاصله ای که کمتر از 30 میلیمتر نباشد از یکدیگر جدا شوند . ماده بکار رفته برای جدا کردن مخازن باید بقدرکافی محکم بوده و بناید جاذب رطوبت باشد و در نقاط تماس باید احتیاطات خاص انجام شود که از خوردگی جلوگیری شود . شیرهای مخازن باید در همان طرف مقابل به نقطه سوختگیری قرار گرفته و طوری ترتیب داده شوند که تخلیه نشت گاز به سمت بالا بوده و از مخازن بالایی فاصله داشته باشند . شیرها، چند راهه ها و لوله کشیها باید طوری باشند که در مقابل آسیب ناشی از خودروها، وسایل تعمیر یا عبور تجهیزات حفاظت شده باشند .

3ـ3ـ4 فاصله بین هر منطقه ذخیره مخازن باید 2 متر باشد . واحد ذخیره CNG می‌تواند مجاور یک جایگاه پمپ بنزین یا سوخت مایع موجود قرار گیرد که در اینصورت این دو باید با حداقل فاصله 5 متر از یکدیگر جدا شوند ( رجوع شود به پیوستهای « الف » و « ب » ).

3ـ3ـ5 مخازن و تانک های ذخیره مادر باید در فوندانسیون محکم، جمع و جور و با تخلیه مناسب آب نصب شوند . این فوندانسیون می‌تواند به شکل یک سکو باشد که له لبه ها آن در فاصله 2 متری از جلو و کناره های واحد مخازن ذخیره بالا آمده باشد تا یک جدول بالا آمده را تشکیل دهد و خودروها اجازه حرکت به سمت آن را داشته باشند .

3ـ3ـ6 ذخیره بالای سطح باید توسط یک نرده از جنس توری فولادی دندانه دار یا چیزی مشابه آن که منطقه انبارش را از یک متری محل ذخیره مخازن احاطه کرده طوری محافظت شود که از آسیب دیدن یا دستکاری افراد غیر متخصص محفوظ بماند . واحدهای ذخیره بالاتر از سطح زمین باید از برخورد کامیونها، تریلرها و دیگر خودروهایی که در حال مانور هستند     ( در صورت وجود احتمالی چنین برخوردی ) محافظت شوند، و اینکار را می‌توان از طریق یک جدول مناسب، نرده یا تیرک و ریل انجام داد .

3ـ3ـ7 تجهیزات ذخیره گاز می‌توانند برای حفاظت در برابر تاثیر آب و هوا دارای یک سقف یا سایبان باشند . چنین سقف و سازه ای باید طوری طراحی شده باشد که پخش گاز آزاد شده یا نشت کرده را تسهیل کند و نباید امکان حبس شدن گاز را بوجود آورد . حفاظت تجهیزات ذخیره از تاثیر آب و هوایی، توصیه می‌شود .

3ـ4 ذخیره سیار گاز ـ سیستم تراوسی ( ر.ک بند 2ـ22 )

3ـ4ـ1 در هر دو مکان یعنی ایستگاه تراکم ( Compression ) که مخزن گاز کامیون پر می‌شود و ایستگاه سوختگیری که CNG از کامیون برای سوختگیری خودروها تخلیه می‌شود باید یک محوطه پارکینگ جداسازی شده فراهم گردیده باشد .

3ـ4ـ2 در محوطه های پارکینگ جداسازی شده باید امکان دسترسی آسان فراهم گردیده باشد. همچنین محوطه پارکینگ بایست طوری قرار باشد که در صورت خرابی مخزن، حداکثر حفاظت برای افراد و اجزای ایستگاه CNG وجود داشته باشد .

3ـ4ـ3 محوطه های پارکینگ برای کامیون مخزن گاز باید فاصله ایزولاسیون الزام شده در بند 3ـ2ـ4 انطباق داشته باشد.

3ـ4ـ4 فاصله های جداسازی بین شکافهای دیوارهای محوطه پارکینگ باید با ستون دوم جدول 1 انطباق داشته باشد . وجود شکاف درون دیوارها مطلوب نیست .

3ـ4ـ5 حداقل فاصله جداسازی محوطه های پارکینگ مخزن گاز از نزدیکترین فضای عمومی یا مکان های حفاظت شده (ر.ک بند 2ـ16 )نباید کمتر از 5 متر باشد .

4 طراحی مخزن تحت فشار

4ـ1 همه مخازن و تانکهای ذخیره مادر باید با یک استاندارد تصویب شده نظیر             BS 5045:Part 1  یا استاندارد آمریکایی DOT.3AA منطبق باشند .

] یادآوری اطلاعاتی : برای وجود مقررات قانونی مربوط به آزمون و گواهی دادن به مخازن و تانکهای ذخیره مادر که بر اساس این استانداردها یا پیشنهادها یا با استفاده از مشخصات پذیرفته شده دیگری ساخته شده اند، باید بررسی هایی انجام گردد . [

4ـ2 همه شیرهای مخزن و اتصالات باید برای دامنه کامل دماها و فشارها، ظرفیت گذاری شوند و سازنده باید بر روی بدنه شیر ظرفیت های کاری را به صورتی دائمی نشانه گذاری کند .

5 وسایل اطمینان تخلیه فشار

5-1 کلیات

هر مخزن یا تانک ذخیره مادر برای ذخیره CNG باید دارای یک وسیله اطمینان تخلیه فشار و یک شیر جدا کننده باشد که باید پس از نصب مخزن ذخیره در محل نگهداری ذخیره به راحتی قابل دسترس باشد . شیر جدا کننده نباید قادر به بستن وسیله اطمینان تخلیه فشار باشد یا این که باید در وضعیت باز قفل شود .

5ـ1ـ1 در وسایل اطمینان تخلیه فشار در صورت لزوم، خروجی باید طوری یا با زاویه ای قرار گیرد که در صورت ایجاد ایجاد فشار بالا، گاز خارج شده از آنها مستقیماً به اپراتورها یا افرادی که در مجاورت نزدیک محفظه مخازن ذخیره هستند برخورد نکند .

5ـ2 وسایل اطمینان تخلیه فشار برای واحدهای مخزن ذخیره

5ـ2ـ1 لوله کشی یا سیستم های ذخیره گاز باید توسط وسایل طمینان تخلیه فشار در برابر افزایش فشار محافظت شوند . وسایل اطمینان تخلیه فشار که برای حفاظت سیستم های ذخیره نصب می‌شوند باید برای تخلیه حداکثر جریان ایجاد شده توسط کمپرسور ظرفیت کافی داشته باشند و طوری تنظیم شده باشند که در فشاری که از یکی از دو فشار زیر تجاوز نکند در وضعیت باز قرار گیرند( هر کدام که کوچکتر است ):

%20 بالای حداکثر فشار کاری مجاز سیستم یا فشاری که یک تنش محیطی معادل %75 حداقل حد تسیلم مشخص شده، ایجاد می‌کند.

5ـ2ـ2 مجموعه صفحه پاره شونده ـ آلیاژ ذوب شونده در شیر مخزن

5ـ2ـ2ـ1 باید یک مجموعه ترکیبی  صفحه پاره شونده ـ آلیاژ ذوب شونده باید در شیر مخزن قرار داشته باشد . آلیاژ ذوب شونده باید دارای دمای اسمی تسلیم ذوب باشد که از  C ˚ 104 بیشتر نبوده و از  C ˚ 97 کمتر نباشد . اگر این آلیاژ ذوب شود، صفحه پاره شونده باید در فشاری که کمتر از 5/1 برابر فشار کاری توصیه شده توسط سازنده برای مخزن نبوده و از فشار آزمون مخزن بیشتر نیست، تسلیم شود . صفحه پاره شونده نباید بعد از ذوب شدن آلیاژ ذوب شونده، در فشارهای زیر MPa 75/24 عمل نماید و همیشه بایست در فشار هایی در حد MPa 30 عمل کند . خروجی تخلیه صفحه باید با الزامات بند 5ـ1ـ2 منطبق باشد .

 

5ـ2ـ2ـ2 شیر اطمینان

علاوه بر الزامات بند 5ـ2ـ2ـ1 ، باید از یک شیر اطینان مکانیکی که در یک فشار از پیش تعیین شده باز می‌شود، استفاده نمود . این شیر اطمینان نباید بخشی از شیر مخزن بوده و نباید با عملیات آن مرتبط باشد .

5ـ2ـ3 وسایل اطمینان تخلیه فشار برای سرویس گاز طبیعی نباید دارای وسیله بالارونده1 باشند . در صورت خارج قرار گرفتن وسایل تنظیم، آنها باید دارای روشهایی برای مهر و موم کردن  باشند تا بتوان از دستکاری افراد غیر متخصص جلوگیری کرد . در صورتی که نیازی به شکستن این مهر و موم باشد، شیر باید تا برقراری مجدد مهر و موم از سرویس خارج شود . هر گونه تنظیم در مورد شیرهای اطمینان گاز طبیعی باید توسط سازنده یا دیگر شرکتهایی که دارای افراد کاردان، امکانات کافی برای تعمیر، تنظیم و آزمون این شیرها انجام گیرد . سازمانی که چنین تنظیمهایی را انجام می‌دهد باید یک آویز دائمی که روی آن فشار تنظیم، ظرفیت و تاریخ درج شده متصل سازد . همه شیرهای اطمینان باید به طور دوره ای آزمون شده و شرایط کاری درست خود را حفظ کنند .

5ـ2ـ4 اگر از رگولاتورهای فشار استفاده می‌شود، آنهاباید از نوع مناسب باشند . یک وسیله اطمینان تخلیه فشار باید در سمت فشار پایین هر مرحله نهایی رگولاتور و روی سمت فشار پایین همه دیگر رگولاتورها قرار گیرد مگر آنکه لوله ها یا اتصالات یا هر دو که از سمت فشار پایین این رگولاتورها به سمت فشار بالای مرحله بعدی رگولاتور وصل می‌شوند،‌مناسب فشار مخزن ذخیره باشند .

5ـ2ـ5 حداقل میزان تخلیه شیرهای اطمینان واحدهای ذخیرة CNG باید دست کم برابر هر ورودی از سیستم، به صورت ذخیره یا فشرده باشد .

] یادآوری اطلاعاتی: در مورد مقررات قانونی مربوط به وسایل اطمینان تخلیه فشار، فشارهای کاری مخزن و رگولاتورهای فشار بایست بررسی هایی انجام شود . [

5ـ2ـ6 هر وسیله اطمینان تخلیه فشار باید از نظر فشاری که شروع به تخلیه می‌کند و ظرفیت تخلیه بر حسب متر مکعب بر ساعت توسط سازنده بوضوح نشانه گذاری شود .

5ـ2ـ7شیر قطع نباید بین وسیله اطمینان تخلیه فشار و واحد ذخیره گاز قطع قرار گیرد، مگر در مورد شیر قطعی که می‌تواند در مورد تأسیسات با شیرهای چندگانه قرار گیرد یا اگر ترتیب شیرها در همه اوقات امکان جریان کامل جریان کامل مورد نیاز را از شیر اطمینان فراهم سازد . گشودگی یا ارتباط بین واحد ذخیره گاز و وسیله ( یا وسایل ) اطمینان تخلیه فشار باید دست کم برابر مجموع سطوح ورودی همه وسایل اطمینان تخلیه فشار متصل به هم باشد .

] یادآوری اطلاعاتی : ممکن است مقررات قانونی در مورد قرارگیری این شیرهای قطع وجود داشته باشد . این مورد باید بررسی شود [‌

5ـ2ـ8 وسایل اطمینان تخلیه فشار باید طوری قرار گرفته باشند که یک تخلیه مسدود نشده با اندازه کامل به یک مکان ایمن داشته باشند و باید چنان قرار گرفته باشند که گاز خارج شده به مخزن، شیرها، اتصالات یا مجرای تخلیه زیر لبه بام ساختمان برخورد نکند .

5ـ2ـ9 بجز شیرهای اطمینانی که با شیرهای سرویس یکپارچه اند، وسایل اطمینان تخلیه فشار روی تانکها و مخازن باید در یک وضعیت عمودی قرار گرفته و دارای یک کلاهک باران مناسب باشند .

5ـ2ـ10 همه وسایل گاز طبیعی باید طوری ساخته شوند که ایمنی معادل آنچه را که برای سایر قسمتهای سیستم مورد نیاز است فراهم کنند، مگر آنکه برای مورد خاصی در نظر گرفته شده باشند .

6 محافظت در برابر خوردگی

6ـ1 مخازن تحت فشاری که در معرض خوردگی توسط شرایط جوی قرار دارند، باید با رنگ یا روش معادل دیگری که برای جلوگیری از خوردگی لازم است، حفاظت شوند .

6ـ2 توجه استفاده کننده به اهمیت اجتناب از خوردگی که می‌تواند عمر کاری مخزن را محدود کند و در موارد جدی مشخصات خستگی را تحت تأثیر قرار دهد جلب می‌شود . بکارگیری روشهای دوره ای مناسب نگهداری پیشگیرانه ضد خوردگی قویاً توصیه می‌شود .

6ـ3 لوله کشی روی سطح زمین ( روکار ) باید در برابر خوردگی محافظت شده و در برابر آسیب مکانیکی، بقدر کافی نگهداری و محافظت شود . باید از استفاده فلزهای غیر مشابه در لوله ها، اتصالات و دیگر اجزا خودداری کرد . اتصالات و لوله های از جنس فولاد ضد زنگ باید با یکدیگر سازگار باشند. باید در مورد نقاط تماس بین اجزا از جنس فلزات واکنش زاتر با فلزات نجیب تر دقت ویژه مبذول داشت .

یادآوری : « فلزات غیر مشابه » می‌تواند شامل آلیاژهای مختلف فولاد ضد زنگ باشند .  

6ـ4 لوله کشی زیر سطح زمین ( توکار ) باید با یک سیستم جلوگیری کننده از خوردگی سطح خارجی لوله ها محافظت شود . لوله کشی باید در عمقی قرار گیرد که از آسیب مکانیکی محفوظ باشد. لوله کشی باید در کانالی به عمق 600 میلیمتر دفن و باید در ماسه تمیز و خشک آب شیرین1 که دورتادور لوله را گرفته پوشانده شود تا مانع آز آسیب رسانی به سیستم حفاظت لوله کشی گردد .

6ـ5 یک سیستم حفاظت کاتدیک نباید موجب تداخل با دیگر سازه های زیرزمینی گردد       ( ر.ک قسمت 9 استاندارد NZS5258 :1979 ).

] یادآوری اطلاعاتی : برای اطلاع از هر گونه مقررات قانونی راجع به حفاظت کاتدیک یک لوله کشی زیرزمینی بررسی شود . [

7 انتقال CNG

7ـ1 تجهیزات

همه وسایلی که در تأسیسات گاز طبیعی بکار میروند باید از نظر نوع و ساختار، مناسب برای مصرف مورد نظر خود باشند .

7ـ2 شیرها

7ـ2ـ1 بجز در مواردی که در بند 7ـ2ـ3 ذکر شده، بین واحد ذخیره گاز و نازل پر کننده خودرو باید حداقل 4 شیر قطع موجود باشد ( ر.ک پیوست « ب » ).

 یادآوری ـ در برخی ایستگاهای سوختگیری، بیش از یک لوله خروجی از واحد ذخیره به نقطه توزیع وجود دارد . در چنین مواردی هر خط تغذیه باید دارای یک مجموعه شیر تشریح شده در زیر باشد .

7ـ2ـ2 شیر جداکننده واحد ذخیره گاز

هر واحد ذخیره گاز باید یک شیر جداکننده سریع عمل کننده برای ذخیره گاز داشته باشد که روی لوله تغذیه فولادی و بلافاصله در مجاورت واحد ذخیره گاز قرار دارد و امکان قطع و جداکردن هر یک از واحدها را به وجود آورد . این شیرها درون محوطه نرده های ایمنی قرار خواهند داشت .

7ـ2ـ3 شیر اصلی قطع

در لوله خروجی فولادی ولی بلافاصله مجاور واحد ذخیره گاز باید یک شیر اصلی قطع وجود داشته باشد . این شیر باید قابل قفل شدن باشد ولی نباید قابل باز شدن قفل باشد . شیر باید از نوع سریع عمل کننده بوده و باید در خارج از نرده های ایمنی که واحد ذخیره گاز را احاطه می‌کنند قرار داشته باشد . عمل این شیر، جداکردن همة تجهیزات پایین دست از واحد ذخیره گاز است .

یادآوری ـ در ایستگاههایی که سوختگیری CNG خودرو بلافاصله واحد ذخیره گاز انجام می‌گیرد، وجود شیر اصلی قطع به عنوان شیر قطع اضطراری هم پذیرفته می شود ( ر.ک بند 7ـ2ـ4 ).

7ـ2ـ4 شیر قطع اضطراری

یک شیر سریع عمل کننده ( ربع گرد ) قطع اضطراری باید روی لوله فولادی خروجی و در محلی نصب شود که به سادگی برای فرد مسئول سوختگیری خودرو قابل دسترسی باشد . این شیر هنگام خارج از مصرف بودن نقطه سوختگیری بایست بسته شود ( ر.ک پیوست     « ب » ). 

یادآوری : در ایستگاههای سوختگیری عمومی که مجهز به توزیع کننده های الکترونیکی هستند، شیر قطع اضطراری معمولاً همان شیر قطع است که روی توزیع کننده قرار دارد .

در جاهایی که شیر اصلی قطع در محوطه سوختگیری بلافاصله در دسترس نیست، توصیه می‌شود که یک شیر قطع اضطراری اضافی نصب شود . این شیر که به عنوان شیر جداکننده محوطه سوختگیری شناخته می‌شود، بایستی در محوطه سوختگیری ولی در خارج از منطقه خطرناک ایجاد شده توسط نقطه توزیع قرار گیرد ( ر.ک. پیوست « د » ).

7ـ2ـ5 شیر قطع سوختگیری خودرو

برای هر شیلنگ انعطاف پذیر سوختگیری خودرو باید یک شیر قطع سوختگیری خودرو نصب شود که بایستی بر روی شیلنگ سوختگیری و در فاصله ای که از 600 میلیمتر بیشتر نیست نسبت به پروب پرکن قرار گیرد . این شیر قطع سوختگیری خودرو باید سوختگیری خودرو با CNG را کنترل نموده و مجهز به امکاناتی باشد که تخلیه لوله انعطاف پذیر بین شیر و پروب پر کن خودرو میسر باشد . وجود مجرای تخلیه برای آن است که امکان تخلیه برای آن است که امکان تخلیه گاز باقیماندة فشار بالا در خط سوختگیری را پس از پایان سوختگیری میسر کند .

7ـ2ـ6 همه شیرها باید مناسب کل دامنه فشار و دمایی باشند که ممکن است در معرض آنها قرار گیرند . سازنده باید روی بدنه شیر ظرفیتهای سرویس را بطور دائمی نشانه گذاری کند . دیگری اجزای لوله کشی نظیر صافی ها، ضربه گیرها و اتصالات انبساطی نیز باید به روش مشابه نشانه گذاری شوند . شیر اصلی قطع و شیر قطع اضطرای باید به روشنی دارای بر چسبی باشند که روی یک زمینه زرد یا سفید، اندازه حروف این بر چسب، کمتر از 20 میلیمتر ارتفاع نباشد . بر چسب شیرها یا شیر باید بوضوح جهت بسته شدن را نشان دهند .

7ـ2ـ7 برای مشاهده یک چیدمان متداول این شیرها به پیوست « ب » رجوع کنید .

7ـ2ـ8 توصیه می‌شود که در سیستم های انتقال، اتصالات هواگیری طراحی شوند که امکان کاهش فشار هر خط تأمین CNG ، پیش از پیاده کردن برای سرویس، وجود داشته باشد .

7ـ2ـ9 کوپلینگ جدایش در شیلنگ سوختگیری

به منظور حفاظت در برابر امکان حرکت خودرو و در حالی که شیلنگ سوختگیری هنوز به آن متصل است و به منظور ممانعت از تغییر شکل یا شکستگی ساختاری لوله کشی پر کن و امکان نشت جدی در گاز می‌توان یک کوپلینگ جدایش خود درزبند را روی شیلنگ سوختگیری سوار کرد کششی به اندازه 0-9 + Kg 49 باید قادر باشد باعث جدایی شیلنگ گردد .

7ـ2ـ10 برای اطلاع از الزامات قابل کاربرد در مورد ایستگاههای سوختگیری بدون نظارت از نوع کارتی، ‌به پیوست « ط » رجوع کنید .

7ـ3 لوله کشی انعطاف ناپذیر

7ـ3ـ1 همه لوله کشی های انعطاف ناپذیر سخت و نیمه سخت و دیگر اجزای بین خروجی کمپرسور و شیر قطع اضطراری و شیر جدا کننده باید برای کل دامنه فشارها و دماها و بارهایی که ممکن است در معرض آنها قرار گیرند، با ضریب اطمینان حداقل 4 که بر اساس حداقل تنش کششی مشخص شده در دمای C º 20 است، طراحی شوند . طراحی باید حفاظت در برابر نیروهای فیزیکی خارجی را که ممکن است در یک فضای باز برای لوله کشی رخ دهد را تأمین کند . همة مواد به کار رفته از جمله کاسه نمدها و درزبندها، باید با گاز طبیعی و شرایط بکارگیری آن سازگار باشند .

  7ـ3ـ2 جدول 2 توصیه هایی را در مورد حداکثر فشارهای کاری که می‌تواند با لوله کشی با اندازه ها و مشخصات انتخابی بکار رود فراهم کرده است . این جدول به عنوان یک راهنمای عملی برای سازندگان ایستگاههای گاز ارائه شده است . اگر پیشنهادهای جدول 2 دنبال نشود، لوله کشی باید طبق محاسبات مهندسی بر پایه الزامات ASME B31.3 ، ASME B31.3 همراه با پیوست EEMUA  و استاندارد ASME B31.3 یا استانداردهای طراحی معادل و آنهایی که در بند 7ـ3ـ1 آمده اند، طراحی شود . هر استانداردی که برای این محاسبات انتخاب شود باید در کل طراحی بکار رود .

 

جدول 2ـ اندازه های منتخب لوله در برابر حداکثر فشارهای کاری (bar)

 

لوله نیمه سخت فولاد ضد زنگ

مشخصات ASTM A269 ، کشش نهایی MPa 517 یا معادل آن

 

ضخامت دیواره ] (اینچ و درجه بندی سیمی (Wire gauge)4[

قطر خارجی ( اینچ )	109/0 12 mm 769/2	083/0 14 mm 109/2	065/0 16 mm 651/1	049/0 18 mm 245/1	035/0 20 mm 89/0
(mm 525/9) 375/0				370	293
(mm 7/12) 500/0			292	232
(mm 875/15) 625/0		297	240
(mm 05/19) 750/0	321	254

برای اندازه های لوله سخت از اعداد بالای خط پر استفاده شود .

 

MPa  1/32 =bar 321                  MPa7/29 = bar 297               MPa 2/29 = bar 292 MPa  37  = bar 370                 MPa  3/29 = bar 293

 

لوله سخت فولادی

مشخصات ASTM A106 ، تنش کششی نهایی MPa 414 یا معادل آن

 

ضخامت دیواره [( اینچ یا رده (Schedule)]

قطر داخلی اسمی ( اینچ )	قطر خارجی ( اینچ )	147/0 80 734/3 mm	154/0 80 912/3 mm	179/0 80 547/4 mm	188/0 160 775/4 mm	219/0 160 563/5 mm	25/0 160 35/6 mm
(mm7/12)50/0	84/0	299			359
(mm05/19)75/0	05/1		259			341
(mm4/25)00/1	315/1			243			318

برای اندازه های لوله سخت از اعداد بالای خط پر استفاده شود .

MPa  9/29=bar 299                  MPa9/35 = bar 359               MPa 1/34 = bar 341 MPa  8/31 = bar 318              MPa  9/25 = bar 259              MPa 3/24 = bar   243

 

7ـ3ـ3 همه لوله کشی های سخت و نیمه سخت باید تا جای ممکن، مستقیم و طبق مقررات مناسب برای انبساط، انقباض، کوبش1، ارتعاش و استقرار2 انجام شوند . لوله کشی محوطه خارجی را می‌توان زیر خاک یا روی زمین ( روکار ) انجام داد و باید آن را در برابر آسیب های مکانیکی و خوردگی خوب نگهداری و محافظت نمود . وقتی لوله کشی هوایی یا مسیر عبور خودرو تداخل داشته باشد، حداقل باید 4/4 متر بالای سطح زمین قرار گیرد . در مورد لوله کشی زیر زمینی در محل، حداقل عمق دفن باید 600 میلیمتر باشد، ولی باید شرایط محلی و الگوهای رفت و آمد بر روی لوله کشی و نیز آثار استقرار و آسیب فیزیکی ناشی از مواد پر کننده بررسی شود .

7ـ3ـ4 لوله کشی سخت و نیمه سخت باید بین اجزای مربوطه پیوسته و بدون استفاده از اتصالات باشد . در مورد اتصالات جوشکاری شده یا لوله کشی نیمه سخت، اتصالات مکانیکی که در بند 7ـ3ـ5 مشخص شده، قابل قبول است .

7ـ3ـ5 اتصالات خاص نوع فشاری را می‌توان روی لوله های تحت فشار بالای نیمه سخت بکار برد به شرط آن که از آنها در محدوده توصیه های فشار ـ دما می‌سازند و در شرایط بکارگیری پیش بینی شده استفاده شود .

7ـ3ـ6 همه لوله های جوشکاری شده باید طبق استاندارد  ANSI / ASME B31.3و API1104 یا استاندارد مشابه ساخته و آزمایش شوند . هر کدام از این استانداردها که برای استفاده انتخاب شود باید در کل کار، همه جوشکاری های لوله های فشار بالا در سیستم ذخیره و کمپرسور باید توسط جوشکار با صلاحیت انجام شود .

7ـ3ـ7 همه لوله های سخت و نیمه سخت، پس از سوار کردن باید با فشار معادل فشار تنظیم وسیله اطمینان تخلیه فشار قرار گیرند و تضمین شود که عاری از نشت هستند . توصیه می‌شود این آزمون ابتدا توسط نفت سفید با یک گاز خنثی صورت گیرد . رعایت هشدارهای ایمنی متناسب با عامل مورد استفاده در ایجاد فشار باید اجباراً رعایت گردد .

7ـ4 شیلنگ قابل انعطاف

7ـ4ـ1 شیلنگ قابل انعطاف تنها باید در پایین دست شیر قطع اضطراری و شیر جدا کننده بکار رود.

7ـ4ـ2 شیلنگ قابل انعطاف باید با موادی که در مقابل خوردگی و واکنش با گاز طبیعی مقاوم است آستر شود.

7ـ4ـ3 برای به حداقل رسانیدن خطر ایجاد جرقه های اشتعال زا در اثر بار الکتریسته ساکن یا تماس با قسمتهای برق دار سیستم برقی خودرو، مشخصات مقاومت الکتریکی زیر کاربرد دارند:

الف)‌ مقاومت از دسته شیر سوختگیری تا توزیع کننده و از دسته شیر سوختگیری تا پروب سوختگیری، وقتی با یک پتانسیل حداکثر 600 ولت مستقیم اندازه گیری می‌شود، باید بین یک کیلو اهم تا 10 مگا اهم باشد .

ب) دسته شیر سوختگیری باید از ماده رسانا یا نیمه رسانا ساخته شده باشد .

ج) دستگیره ها باید از ماده نیمه رسانا باشد .

د) مقاومت از دسته شیر سوختگیری تا انتهایی ترین قسمت دستگیره وقتی با یک پتانسیل حداکثر 600 ولت مستقیم اندازه گیری شود، باید بین یک کیلو اهم و 10 مگا اهم باشد .

هـ) همه مقاومت های مشخص شده در بند7ـ4ـ3 باید طبق استاندارد BS 2050 ( به طور خاص به بندهای A4.3، A1 وA.4.4 رجوع شود) یا یک استاندارد معادل، اندازه گیری شوند .

7ـ4ـ4 آزمونهایی که برای بررسی انطباق با مشخصات مقاومت در بند 7ـ4ـ3 انجام می‌گیرند نباید در یک ناحیه خطرناک انجام شوند .

اگر انجام چنین آزمونهایی در یک تأسیسات در حال کار لازم باشد، تأسیسات باید خارج از سرویس شوند تا ناحیه خطرناک حذف شود یا توزیع کننده باید از ناحیه خطرناک خارج شود .

توضیح: تخلیه سریع گاز با مالش دو ماده، الکتریسته ساکن ایجاد می‌کند . این الکتریسته می‌تواند روی یک جسم رسانای الکتریکی که از زمین عایق شده، مانند یک انسان جمع شود . ولتاژهای ایجاد شده ممکن است آنقدر زیاد شوند تا برای ایجاد جرقه در هنگام نزدیک شدن جسم عایق به یک جسم از نظر الکتریکی زمین شده، کفایت کند . انرژی جرقه، در عمل می‌تواند برای اشتعال CNG کافی باشد. یک هدف بند 7ـ4ـ3 کاهش امکان تجمع خطرناک الکتریسته ساکن در خودرو یا شخصی است که عمل سوختگیری را انجام می‌دهد .

روشی که بکار می‌رود، اتصال زمین کردن الکتروستاتیک شخص از طریق تماس با شیر سوختگیری CNG و دستگیره است تا سعی شود خودرو از طریق شیلنگ، اتصال به زمین شود .

مقاومت الکتریکی به کار رفته برای به دست آوردن وضعیت زمین الکتروستاتیک نباید آن قدر کم باشد که در اثر اتصال کوتاه شدن ترمینال های باتری خودرو، خطر اشتعال بوجود آید . بنابراین یک حد پایینی برای مقاومت قطعات مجموعه سوختگیری وجود دارد که می‌تواند بین ترمینالهای باتری پل ایجاد کند .

یک روش غیر انحصاری برای برآورده کردن الزامات بند 7ـ4ـ3 می‌تواند استفاده از یک آستری نیمه رسانا برای شیلنگ در مجموعه های سوختگیری باشد .

7ـ4ـ5 شیلنگ قابل انعطاف باید برای بدترین شرایط فشار و دمای سرویس، که از یک فشار ترکیدن حداقل 4 برابر حداکثر فشار کاری انتظار می‌رود، مناسب باشد ( ر.ک.ح ـ 4 ).

7ـ4ـ6 اتصالات شیلنگ قابل انعطاف باید برای فشار ترکیدن حداقل 4 برابر شدیدترین شرایط فشار و دمای مورد انتظار طراحی شوند .

7ـ4ـ7 همه اتصالات سوختگیری مورد استفاده برای سوختگیری خودرو باید بر پیوست      « ز » منطبق باشد .

7ـ4ـ8 اجزای شیلنگ قابل انعطاف، پس از سوار کردن و قبل از استفاده باید با حداقل دو برابر فشار کاری و نیز با فشار هوای حداقل 4 مگا پاسکال زیر آب آزمایش شوند .

پس از نصب اصلی، همه شیلنگ ها باید توسط صاحب تأسیسات یا نماینده او با چشم معاینه شوند . شیلنگ باید حداقل هر سال از نظر نشت با کف و صابون یا روشی معادل آزمون شود . هر گونه نشت، دلیلی برای مردود شدن خواهد بود .

7ـ4ـ9 شیلنگ قابل انعطاف باید توسط یک آویز دائمی سازنده یا نشانه گذاری واضحی که نام سازنده یا نشان تجاری، فشار کاری و مناسب بودن برای کار با CNG را نشان دهد، به وضوح نشانه گذاری شود.

7ـ4ـ10 شیلنگ سوختگیری پیش از استفاده در هر روزی که شیلنگ مورد استفاده قرار می‌گیرد باید با چشم معاینه شود . شیلنگ خایی که در بازرسی مردود شوند باید از سرویس کنار گذاشته شوند .

7ـ5 فشارهای گاز

7ـ5ـ1 حداکثر فشار پر کردن نباید از ( فشار نسبی ) 20 مگا پاسگال تجاوز کند .

] یادآوری اطلاعاتی: در مورد مقررات قانونی مربوط به حداکثر فشار پر کردن مجاز باید بررسی هایی انجام شود . [

7ـ5ـ2 هیچ ایستگاه سوختگیری نباید طوری کار کند که فشار طی سوختگیری از حداکثر فشار مجاز تجاوز کند .

7ـ5ـ3 وسایل کنترل فشار

حداکثر فشار گاز خودرو طی سوختگیری باید با یکی از وسایل یا سیستم های کنترل فشار بندهای (الف)‌، (ب) یا (ج) کنترل شود:

الف ـ دو وسیله یا سیستم مستقل محدود کننده فشار به قرار زیر:

1ـ عملکرد معمولی ـ یک وسیله خودکار که در حداکثر فشار مجاز سوختگیری به کار افتاده و برای ایجاد امکان چرخه سوختگیری بعدی به حالت اول برمی‌گردد .  

2ـ حفاظت ـ یک وسیله که باید دارای طراحی با خرابی بی خطر باشد و در فشار بیش از %5 بالای فشار حداکثر سوختگیری کار نکند .

عمل این وسیله حفاظت باید موجب توقف عمل سوختگیری تا هنگام به حالت اول برگرداندن دستی ( manual reset ) شود ـ وسیله به حالت اول برگرداندن دستی، باید در وضعیتی نصب شود که برای افراد اپراتور به سادگی قابل دسترس نباشد .

ب ـ یک وسیله کنترل فشار که دارای خرابی بی خطر (Fail safe) باشد .

ج ـ یک وسیله کنترل فشار که دارای احتمال ضعیفی برای خرابی است . چنین وسیله ای باید توسط یک سیستم فیلتر موثر که برای فیلتر کردن همه گاز ورودی یک وسیله کنترل فشار وارد می‌شود، محافظت گردد .

اگر این انتخاب پذیرفته شود، در فشارسنجی که فشار پایین دست وسیله کنترل فشار را نشان می‌دهد، حداکثر فشار پر شدن باید روی صفحه یا شیشه روی آن با یک بخش قرمز نشان داده شود . یا روش دیگری که بوضوح فشار حداکثر سوختگیری را تعریف کند، بکار می‌رود . فشارسنج بکار رفته باید مشخصات بند 8 را برآورده کند .

7ـ5ـ4 الزامات طراحی

وسایل کنترل فشار باید معیارهای زیر را برآورده کنند :

الف ـ باید از قطع جریان گاز در فشار از پیش تنظیم شده اطمینان ایجاد کند .

ب ـ جابجایی ناحیه مرده(Dead-band) نباید در تغییر دمای محیط C º 10، نباید بیش از  2% دامنه آن باشد.

ج ـ خطای قطع جریان(Shut-off error)  نباید در تغییر دمای محیط C º 15، نباید بیش از 2% حداکثر فشار پرشدن باشد .

د ـ برای مهر و موم کردن فشار تنظیم اولیه باید شرایطی ایجاد کند .

 

7ـ5ـ5 مهر و موم کردن1 و مهرزنی2

وسیله کنترل فشار باید برای مهر و موم کردن و مهر زدن الزامات زیر را برآورده کند :

الف ـ هر وسیله کالیبراسیون و قطعه ای که تنظیم یا پیاده کردن آن بتواند دقت الزامات طراحی را تحت تأثیر قرار دهد باید مهر و موم شود .

وسایل محدود کننده فشار، ابتدا باید در حداکثر فشار صحیح سوختگیری قرار گرفته و سپس مهر و موم شوند . اگر این مهر و موم شکسته شود نباید از آنها استفاده کرد .

ب ـ وقتی وسیله ای دارای اتصال داده های خروجی است که:

1-  بلا استفاده اند، باید آنها را مهر و موم کرد تا از اتصال یک وسیله غیر و مجاز به آنها جلوگیری شود .

2-  به یک وسیله خارجی وصل شده، اتصالات باید مهرو موم شوند تا از جایگزینی غیر مجاز آن وسیله جلوگیری شود .

ج ـ وقتی وسیله کنترل از بیش از یک مجموعه مجزا تشکیل شده، کابلهای اتصال متقابل آنها باید طوری ترتیب یافته باشند که جابجایی هر مجموعه بدون شکستن یک مهر و موم جلوگیری کند یا اینکه شماره سریال هر مجموعه باید روی مجموعه نشان دهنده                (Indicator)  مهر و موم شود .

د ـ درپوش مهرزنی یا مهر و مومی که برای جلوگیری از تنظیم قطعاتی که دقت عملیات وسیله را تحت تأثیر قرار دهند، باید شامل یک درپوش سربی باشند که زیر گلویی سطح یک سوراخ که سطح دایره ای آن قطری کمتر از 12 میلیمتر ندارد یا سطح مستطیلی آن ابعاد کمتر از mm 25* mm5/8 ندارد، قرار گیرد . مثالهای معمول یک درپوش دایره ای در تصویر (1) نشان داده شده اند .

برای مهر و موم کردن از سیم هم می‌توان استفاده کرد به شرط آنکه در اینصورت دو انتهای سیم در یک پیاله مهر و موم شوند ( ر.ک مثال10 در تصویر 1 ).

در مورد دستگاهی که بسیار ظریف است یا برای مهرزنی درپوش به روش پیاله ای نامناسب است می‌توان از روشهای دیگر استفاده کرد .

هـ ـ یک درپوش مهرزنی باید برای مهرزنی توسط یک ابزار مهرزنی به طول 50 میلیمتر قابل دسترس باشد و طوری قرار گرفته باشد که:

1ـ قسمتی که درپوش روی آن قرار می‌گیرد نتواند بدون تغییر شکل دادن درپوش از روی دستگاه جدا شود .

2ـ مهر باید بتواند بدون تحت تأثیر قرار دادن خواص ابعادی دستگاه زده شود .

3ـ درپوش باید بدون حرکت دستگاه تحت استفاده، قابل دسترس باشد .

7ـ5ـ6 نصب و راه اندازی

نصاب باید وسیله را به طور صحیح روی حداکثر فشار پر شدن تنظیم کرده و سپس آن را مهر و موم کند . برای تنظیم حداکثر فشار پر شدن، بایستی از یک وسیله کالیبراسیون وزنی1 یا فشار سنج کالیبره دارای گواهی استفاده کرد .

] یادآوری اطلاعاتی: برای الزامات قانونی مربوط به نصب و مهر و موم کردن وسایل کنترل فشار بایستی بررسی هایی انجام داد [

7ـ5ـ7 توزیع کننده های CNG برای حداکثر فشار کاری MPa 8/24 طراحی شده اند . به منظور حفاظت توزیع کننده ها از تحت فشار بیش از حد قرار گرفتن، فشار پایین دست منطقه ذخیره باید حداکثر MPa 8/24 محدود شود .

8 فشار سنجها

8ـ1 هر واحد ذخیره CNG که دارای چند گروه مخازن  متصل به هم یا تانکهای ذخیره مادر است باید مجهز به یک فشارسنج باشد که بطور مستقیم با تانک یا سیستم واحد ذخیره مرتبط باشد. فشار سنج باید دارای روزنه ای باشد که قطر آن در محل اتصال از mm 4/1 تجاوز نکند . فشارسنج باید دارای یک صفحه مدرج برای خواندن تقریباً دو برابر فشار کاری باشد ولی این فشار در هیچ موردی نباید کمتر از 2/1 برابر فشار تنظیم شیر اطمینان باشد . فشارسنج ها باید هر سه سال از نظر کالیبراسیون وارسی شوند.

8ـ2 استفاده از فشار سنج صنعتی با کیفیت خوب ( رده صنعتی ) مناسب برای استفاده CNG و با حفظ دقت در دوره های طولانی اهمیت اساسی دارد . بایستی از فشار سنجهایی که بر اساس الزامات BS 1780 یا ANSI / ASME B40.1 ( یا معادل آنها ) ساخته شده اند و دارای درجه مناسب برای کار با گاز طبیعی و فشار کاری صفر تا 40 مگا پاسکال هستند، استفاده کرد .

9 ناحیه بندی مناطق خطرناک

9ـ1 برخی از تجهیزات گاز ممکن است محیطی را ایجاد کنند که درون آن جو انفجاری وجود داشته باشد . طبقه بندی مناطق خطرناک، روشی برای تحلیل ریسک یک جو انفجاری است . ناحیه بندی برای انتخاب نوع حفاظت تجهیرات برقی به کار می‌رود.

9ـ2 ناحیه بندی منطقه خطرناک برای کمپرسورها، نقاط ذخیره و توزیع در استاندارد NZS6101 ـ   " طبقه بندی مناطق خطرناک ـ قسمت سوم : مکانهای ویژه " آورده شده اند . قسمتهای مرتبط این استاندارد در پیوستهای « ج » و « د » تکرار شده اند . ناحیه بندی مناطق خطرناک برای تخلیه شیرهای اطمینان و تخلیه و تخلیه کمپرسور در جدول 13 آورده شده است .

 

مقیاس تقریباً: اندازه واقعی

یادآوری ـ هر پیاله مهر و موم مشابه با مثالهای 1 تا 9 را می‌توان برای مهر و موم کردن با سیم بکار برد، به شرط آن که درون پیاله برای عبور سیم، سوراخکاری شده باشد .

شکل 1ـ مثالهای متداول در پوشهای مهر زنی

9ـ3 دستگاه ها و تجهیزات برقی مربوط به جوهای انفجاری، باید برای استفاده صنعتی مناسب بوده و با الزامات مشخص شده با نوع حفاظت مورد نظر منطبق باشند .

] یادآوری اطلاعاتی: در مورد مقررات قانونی نصب تجهیزات برقی در مناطق خطرناک و بی خطر بایستی بررسیهایی انجام شود. [

 

 

 

 

 

 

 

جدول 3ـ طبقه بندی مناطق خطرناک‌ ـ مجراهای تخلیه و تخلیه شیر اطمینان

مورد	گسترده ناحیه طبقه بندی شده	طبقه بندی ناحیه
مجراهای تخلیه کمپرسور	الف ـ کره ای به شعاع یک متر به دور نقطه تخلیه ب ـ استوانه ای به شعاع 3 متر، با محوری که بر خط تخلیه منطق است و از یک متر زیر نقطه تخلیه تا 8 متر بالای نقطه تخلیه ادامه دارد .	ناحیه صفر ناحیه یک
مجراهای تخلیه شیر اطمینان	الف ـ کره ای به شعاع یک متر به دور نقطه تخلیه ب ـ استوانه ای به شعاع 3 متر، با محوری که بر خط تخلیه منطق بوده و از یک متر زیر نقطه تخلیه تا 8 متر بالای نقطه تخلیه ادامه دارد .	ناحیه 1 ناحیه 2

 

یادآوری :

1)  وقتی تاسیسات CNG همراه یا مجاور تأسیسات خطرناک دیگر است، دشوارترین طبقه بندی ناحیه ها بوجود می‌آید . یعنی اگر با تعاریف این استاندارد، منطقه بصورت ناحیه 2 طبقه بندی شده باشد ولی همان منطقه به دلیل وجود یک توزیع کننده LPG مجاور، به صورت ناحیه 1 طبقه بندی شود، طبقه بندی مورد کاربرد ناحیه یک خواهد بود .

2)   مجراهای تخلیه کمپرسور باید در جهت عمودی طوری تخلیه کنند که گاز خروجی به هیچ سازه ای برخورد نکند و باید به کلاهک مناسب برای باران مجهز باشند .

 

 

10 عملکرد و ایمنی عمومی

10ـ1 در ایستگاههای عمومی سوختگیری خودرو باید از یک مجموعه شیلنگ هوایی انجام شود . وقتی از شیلنگ سوختگیری استفاده نمی‌شود شیلنگ باید طوری نگهداشته شود که از عدم سایش یا پیچ خوردگی آن اطمینان حاصل شود و قرار دادن آن بدون تماس با زمین باشد .

10ـ2 نباید هیچ گونه گاز طبیعی به اتمسفر تخلیه شود مگر آن که مجرای تخلیه در یک نقطه ایمن واقع شده باشد، بجز در مواردی که تخلیه شیلنگ سوختگیری مد نظر باشد که در اینصورت این شرط برقرار نیست، در هیچ جای این استاندارد استفاده از وسایل        اندازه گیری که از طریق روزنه ای یا قطر حداکثر 4/1 میلیمتر به جو تخلیه می‌شوند، ممنوع نشده است .

10ـ3 در مجاورت نقطه سوختگیری باید نشانه ای نصب شود که نشان دهد در فاصله 6 متری از عملیات سوختگیری سیگار کشیدن یا ایجاد شعله باز ممنوع است . این علامت باید از فاصله 30 متری براحتی قابل خواندن باشد .

یادآوری :‌ حروف با ارتفاع 10 سانتیمتر از فاصله 30 متری به راحتی قابل مشاهده اند .

10ـ4 همه اتصالات به کار رفته در سوختگیری خودرو باید با پیوست « ز‌» منطبق باشند مگر در مورد خودروهایی مثل خودروهای بزرگ که بطور خاص، شرایط دیگری تصویب شده باشد .

10ـ5 بجز وسایل کنترل و نشانگر که برای گاز طبیعی هم طراحی شده اند و دارای اریفیسی کوچکتر یا برابر 4/1 میلیمتر هستند، نباید گاز طبیعی را برای بکار اندازی هر وسیله یا دستگاهی که طوری طراحی شده که با هوای فشرده کار کند و به اتمسفر تخلیه شود، به کار برد . بخار گاز طبیعی جز با شرایطی که در این استاندارد به آنها اشاره شده نباید به هوا آزاد شود .

10ـ6 طراحان و اپراتورهای ایستگاههای سوختگیری CNG باید توصیه های اداره آتش نشانی را در مورد استفاده اطفاء حریق و آژیرها بکار گیرند . آنها باید به اداره آتش نشانی محلی موقعیت کلیه شیرآلات، تجهیزات عایقکاری الکتریکی و محل قرارگیری کلیدها و دسترسی های مورد نیاز ایستگاه را اطلاع دهند .

10ـ7 در مورد روش سوختگیری به پیوست « و » رجوع کنید .

10ـ8 به منظور کنترل رهاسازی گاز و دیگر اتفاقات، باید وسایل برقی زیر موجود باشند :

الف ـ یک دکمه اضطراری قطع کمپرسور که در محلی به آسانی در دسترس، در محوطه سوختگیری قرار گیرد . سیم کشی این مدارد باید چنان باشد که کمپرسور نیاز به شروع مجدد دستی داشته باشد.

ب ـ در محوطه سوختگیری، روشی برای جدا کردن آسان برق همه توزیع کننده ها .

10ـ9 1 باید روی توزیع کننده CNG یا در مجاورت آن یک نشانه ( یا نشانه هایی ) واضح و قابل مشاهده نصب شود که نشان دهد در صورت رهاسازی گاز افراد باید از آن دور شده و از طریق نزدیکترین شیر به محل رهاسازی، گاز را ببندید .  

] یادآوری اطلاعاتی: کلمات مناسب برای نشانه (ها) در بند وـ2ـ3 آورده شده، ولی ممکن است تغییر این کلمات ( یا اضافه کردن تصاویر گرافیکی ) برای اضافه کردن سایر اطلاعات ایمنی نظیر محل شیرهای جداکننده، مطلوب باشد. [

11 نگهداری تأسیسات

11ـ1 نگهداری دوره ای تأسیسات باید توسط افراد مجرب در نگهداری تأسیسات CNG انجام گیرد . دورة تناوب نگهداری نباید از دوازده ماه تجاوز کند . باید سابقه همة عملیات نگهداری انجام شده در یک کتابچه تهیه و نگهداری شود .

 

تشریح منطقه خطرناک، کمپرسورها و ذخیره

] یادآوری اطلاعاتی: بندها و شکلهای این پیوست از بخش هشتم 1991 : NZS 6101 : part3  آورده شده است . خواننده بایستس مطمئن شود که اسن استاندارد اصلاح نشده باشد. [

ج ـ 1 گازهای مشتعل شوندة سبکتر از هوا

ج‌ ـ 1ـ1 بدلیل شرایط مختلفی که در مورد گازهای مشتعل شوندة سبکتر از هوا ممکن است وجود داشته باشد، بایستی در تشریح مناطق خطرناک در مورد آنها دقت بیشتری به خرج داد، بخصوص وقتی با گازهایی کار می‌شود که دارای چگالی های نزدیک به هوا بوده و ممکن است در زیر دمای محیط به طور قابل توجهی سرد شوند . در این مورد باید به استاندارد          1998:NZS 6101 :Part3  رجوع کرد .

] یادآوری اطلاعاتی : راهنمایی بیشتر را می‌توان از ادارة دولتی مربوطه دریافت کرد. [

ج ـ 1ـ2 تشریح مناطق خطرناک -گاز طبیعی فشرده ( CNG )

الف ) در مجاورت ساختمان ( رجوع شود به شکل ج ـ 1 )

1) کمپرسور CNG

امتداد عمودی ساختمان تا سقف محفظه و امتداد افقی در فاصله                 

 5/1 متری از کمپرسور                                                                 ناحیه 1

امتداد عمودی و افقی 3 متر آن سوی ناحیه 1                        ناحیه2

2) واحد ذخیره گاز

امتداد عمودی و افقی 3 متر فاصله از واحد ذخیره گاز                  ناحیه 1

ب ) کمپرسور در محوطه بسته ( ر.ک شکل ج ـ 3 )

 

1) کمپرسور CNG

درون اتاقک کمپرسور                            ناحیه 1

امتداد عمودی و افقی 3 متر فاصله از هر دریچه اتاقک کمپرسور          ناحیه 2

2) واحد ذخیره گاز

امتداد عمودی و افقی 3 متر فاصله از واحد ذخیره گاز              ناحیه 1

ج ) تأسیسات فضای باز ( ر.ک شکل  ج ـ3 )

1) کمپرسور CNG

در امتداد عمودی و افقی 5/1 متر از کمپرسور                                           ناحیه 1

در امتداد 5/5 متر آن سوی ناحیه 1                       ناحیه 2               

2) واحد ذخیره گاز

در امتداد عمودی و افقی 3 متری از واحد ذخیره گاز                       ناحیه 1                 

د ) با مانع منحرف کننده بخار ( ر.ک شکل ج ـ4 )

1) واحد ذخیره گاز

در امتداد عمودی و افقی 3 متر از واحد ذخیره گاز                             ناحیه 1                       

 

 

 

 

 

 

 

 

تشریح منطقه خطرناک ـ توزیع کننده ها

]یادآوری اطلاعاتی: بندها و شکلهای این پیوست از بخش ششم استاندارد NZS 6101 : part3 : 1991 برداشت شده و خواننده بایستی اطمینان پیدا کند که این استاندارد اصلاح نشده باشد[   

د ـ1 وسایل توزیع CNG در مواضع فضای باز

د ـ1ـ1 وسایل توزیع CNG که با الزامات توزیع کننده در NZS 5425 : Part1  منطبق هستند باید به صورت زیر طبقه بندی شوند ( ر.ک. تصویر دـ1 ).

الف ـ منطقه 5/0 متری ( در همه جهات ) از کابینت توزیع کننده                     ناحیه 1

ب ـ منطقه ( شامل اتاقها و ساختمانهایی که به طور مناسب جدا نشده اند )

خارج از ناحیه 1، اما در فاصله 3 متری ( در همه جهات ) از خط مرکزی پایة‌

کابینت توزیع کننده .                                ناحیه 2

ج ـ منطقه در محدوده 3 متری از سطح زمین ( در همه جهات ) از نقطه توزیع    ناحیه 2

یادآوری : فاصله 3 متری مشخص شده در مورد ( ب ) از انتهای نازل شیلنگ در حداکثر فاصله عرضی از کابینت توزیع کننده،‌ در هر جهت ( اگر توسط د ـ1ـ3 محدود نشده باشد ) اندازه گرفته شده است.

د ـ1ـ2 مناطق ویژه توزیع در ایستگاههای توزیع

وقتی یک منطقه ویژه برای توزیع سوختهای بنزین، مایه و CNG بطور خاص و واضح در محوطه سوختگیری ایستگاه توزیع نشانه گذاری شده باشد، مناطق خطرناک از نظر تعریف از مرزهای منطقه نشانه گذاری شده و نه از دامنه قوس شیلنگ اندازه گرفته می‌شود .

د ـ1ـ3 مناطق ویژه توزیع در ایستگاه های سوختگیری با مانع بخار

وقتی یک منطقه ویژه برای توزیع سوخت بنزین، گاز مایع و CNG بطور خاص تعیین و به وضوح در محوطه ایستگاه سوختگیری نشانه گذاری شود و یک مانع بخار وجود داشته باشد، شرایط مشخص شده در بند د ـ1ـ2 کاربرد دارند ولی ناحیه در قسمت مانع بخار خاتمه می‌یابد .                          ( بشرط آن که مانع ارتفاع و طول کافی باشد )

محاسبه کل ذخیره گاز مورد نیاز

هـ ـ 1   اعدادی که در این پیوست ارائه شده‌اند تنها برای راهنمایی آمده‌اند و فقط اصول یک محاسبة مقدماتی مورد کاربرد در تقریب اولیه نیاز به ذخیره گاز را نشان می‌دهد. این محاسبات ملاحظات خاص را در بر ندارد.

هـ ـ 2   تعداد خودروهایی(x)که در روز در ایستگاه، امکان سوختگیری با CNG را دارند تخمین زده می‌شود.

هـ ـ3    مقدار(y) متر مکعب*  CNG که برای سوختگیری هر خودرو مورد نیاز است تخمین زده می‌شود (متوسط حد بالا برای هر خودرو).

1- از حاصلضرب (x) در (‎‎y) میزان کل متر مکعب مورد نیاز ایستگاه برروز برای به‌دست آوردن تقاضای تخمینی محاسبه می‌شود.

2- پاسخ (1) بر تعداد ساعات روز که ایستگاه کار می‌کند تقسیم می‌شود.

3- از (2) مقدار متر مکعب گاز مورد نیاز در ساعت محاسبه می‌شود. این تنها میانگین خواهد بود.

4- حداکثرتقاضای (پیک) (5) با فرض آنکه هر خودرو برای سوختگیری نیاز به 6 دقیقه وقت خواهد داشت، تخمین زده می‌شود.

5- با داشتن اینکه در هر ساعت حداکثر 10 خودرو از هر نقطه سوختگیری می‌توانند سوخت‌گیری کنند، از (4) تعداد نقاط سوختگیری مورد نیاز هر ایستگاه محاسبه می‌گردد.

6- پاسخ (3) در 5/1 ضرب می‌شود، در این صورت 5/1 برابر تقاضای میانگین متر مکعب بر ساعت برای ایستگاه بدست می‌آید.

 

 

7- پاسخ (6) با پاسخ حداکثر تقاضای مقایسه می‌گردد.

8- از (7) تصمیم گرفته می‌شود که ایستگاه از نظر اقتصادی در هر ساعت به چند متر مکعب گاز نیاز دارد و سپس مخازن ذخیره گاز مورد نیاز با فرض آنکه تنها 40% از CNG مخازن مرتبط را می‌توان بازیافت کرد، محاسبه می‌شود.

9- اگر بین واحد مخزن ذخیره و نقطه سوختگیری یک کمپرسور کمکی نصب شود، در این صورت می‌توان از 40% قابل پس‌گیری از واحد چشم‌پوشی کرد و محاسبه را با این فرض انجام داد که همه (%100) سوخت قابل بازپس‌گیری است.

هـ ـ 4   یادداشتی درباره روشهای استفاده از ذخیره

هـ ـ 4-1 از آن جایی که فشار پر کردن گاز به خودروها حدود 20 مگا پاسگال و حداکثر فشار سیستم ذخیره 8/24 مگا پاسگال است، این باعث می‌شود که در هر لحظة سوخت‌گیری حداقل فشار ذخیرة 20 مگا پاسگال قابل دسترسی باشد. هر افتی از این عدد در مخزن تحویل شده برای ارائه خدمت رضایتبخش غیرقابل قبول خواهد بود، مگر آن که یک پمپ کمکی بین آن و نقطه توزیع نصب شود.

هـ ـ 4-2 برای ایجاد کارآمدترین استفاده از ذخیره گاز، بسته به اندازه و حداکثر تقاضای سیستم، ممکن است تعدادی مخزن فشار بالا (به مقدار کافی بالای20 مگا پاسگال) لازم باشد در حالی که سایر گروههای مخازن زیر حداکثر فشار تحویل خودرو باشد.

با وصل کردن این گروه‌ها به چندراهه، فشار گاز گروه با کمترین فشار چند راهه، ابتدا به نقطه سوختگیری تغذیه می‌شود تا اینکه مخزن خودرو تا نقطه انطباق با این فشار پر شود، سپس اپراتور به چند راهه گروه بعدی که فشار متوسط دارد کلید می‌زند و سپس در مرحله سوم به فشار بالا در 20 مگا پاسگال کلید می‌زند.

هـ-4-3چنین سیستمی ممکن است سه یا چند مرحله فشار داشته باشد ولی اپراتور درگیر افزایش زمان سوخت‌گیری خواهد شد مگر آنکه یک وسیله خودکار کلیدزنی وجود داشته باشد.

 

 

گروه مخازن 1              گروه 2                  گروه3

 

MPa 9                         MPa15                       MPa 20

 

چندراهه1                  چندراهه 2             چند راهه3

 

 

 

 

شیر انتخاب

به طرف نقطه سوخت‌گیری

 

سیستم ذخیره ـ نقطه به صورت دیاگرامی

اعداد تنها برای توضیح سیستم ارائه شده‌اند و ممکن است بیانگر وضعیت متداول واحد ذخیره گاز در طی عملیات باشند. این اعداد به عنوان الزامات در نظر گرفته نمی‌شوند.

هـ-4-4 می‌توان یک کمپرسور کوچک و یک واحد بزرگ ذخیره گاز یا یک کمپرسور بزرگتر و یک ذخیره گاز کوچکتر را ترتیب داد. این تصمیم به الگوی تقاضای مورد انتخاب سوختگیری و زمان و تناوب شرایط حد اکثر مصرف بستگی دارد.

هـ-4-5 کمپرسور باید قادر به تأمین کل مصرف حد بالا به روز با در نظر گرفتن مقداری ذخیره بوده و خروجی آن باید قادر به پوشش شرایط حداکثر مصرف از طریق انعطاف پذیری میزان ذخیره باشد.

هـ-4-6  اطمینان از مشخصات (حجم تحویلی بر ساعت )کمپرسور در فشار مورد نیاز برای گاز طبیعی فشرده در ضریب ویژه تراکم آن، پیش از تصمیم‌گیری در مورد انتخاب اندازه ابعادی اهمیت اساسی دارد.

 

 

 

 

و-1 دستورالعملهای سوختگیری

و-1-1    دستورالعملهای پر کردن باید برای دیدن عموم در یک مکان قابل رویت نصب شود:

اطمینان حاصل کنید که:

الف ـ برچسب‌های شناسایی تصویب شده و در محل خود باشند.

ب‌ ـ در فاصله 6 متری از خودرو کسی سیگار نکشد.

ج ـ ترمزدستی خودرو محکم کشیده شده باشد و در صورت دنده اتوماتیک بودن خودرو دنده آن در وضعیت «Park» قرار داشته باشد.

هـ ـ مخزن در محدوده آزمون تناوبی عمر خود بوده و سیستم با این استاندارد و همه الزامات قانونی انطباق داشته و دارای گواهی بازرسی باشد.

و ـ هیچگونه نشت فابل مشاهده در تجهیزات CNG خودرو وجود نداشته باشد.

ز ـ اتصال سوخت در شرایط خوبی بوده و با نازل پرکن توزیع‌کننده هماهنگ باشد.

و-2 روش سوختگیری

و-2-1

الف ـ درپوش غبار را از اتصال سوختگیری خودرو بردارید.

ب ـ شیلنگ سوختگیری را به نقطه سوختگیری متصل کنید.

ج ـ بهتر است بجز در مورد سوختگیری تدریجی (Trickle) خودرو را در حین عملیات سوختگیری ترک نکنید.

د‌ ـ شیر سوخت‌گیری را آرام باز کرده و اجازه دهید CNG از مخازن ذخیره به مخازن خودرو منتقل شود. CNGباید به آرامی وارد خودرو شود تا از وارد شدن شوک جلوگیری شود و در صورت وجود مشکلاتی مانند فرسودگی اورینگ‌ها سریعا مشاهده شود.

هـ ـ در پایان شیر سوختگیری را از وضعیت تخلیه (Vent) به وضعیت خاموش (Off) ببرید و هنگام کاهش فشار شیلنگ، مقدار کمی گاز آزاد خواهد شد.

وـ شیلنگ سوخت‌گیری را بدقت جدا کرده و درپوش غبار را سرجای خود قرار دهید.

ز ـ شیلنگ را به وضعیت صحیح روی توزیع کننده قرار دهید.

و-2-2

اگر در حین تخلیه، مقدار غیرطبیعی گاز آزاد شد:

الف ـ شیر سوخت‌گیری را باز کنید.

ب ـ شیر اصلی قطع خودرو را ببندید.

ج ـ شیر سوخت‌گیری را ببندید.

و-2-3

در صورت بروز وضعیت اضطراری:

الف ـ خود را از گاز آزاد شده دور نگهدارید.

ب ـ‌ از طریق نزدیکترین شیر دور از منطقه گاز آزاد شده، گاز را قطع کنند.

و-2-4       

پیش از خارج کردن خودرو از نقطه توزیع، لازم است که در مواضع زیرنشت وجود نداشته باشد:

الف ـ خودرو، یا

ب ـ نقطه توزیع، که ممکن است بدلیل پرکردن غلط یا هرگونه نشت ناشی از جابجا کردن و برداشتن اتصالات، مقداری نشت گاز وجود داشته باشد.

و-3 فشارهای سوختگیری

الف ـ وقتی مخزن CNG بوسیله سوختگیری سریع پرشود، دمای مخزن و به همراه آن فشار آن بالا می‌رود.

ب ـ پس از سوختگیری ،CNG سرد شده و فشار مخزن نیز کاهش می‌یابد. این کاهش فشار معمولاً  در محدوده 2 تا 3 مگا پاسکال است.

ج ـ مقدار واقعی CNG پر شده در داخل مخزن به عوامل متعددی بستگی دارد. این عوامل شامل دمای CNG ذخیره شده، مخزن، دمای محیط و نیز فشار CNG ذخیره شده می باشند.

د ـ حداکثر فشار پرکردن 20 مگا پاسکال است که از فشار آزمون مخزن پائین‌تر بوده ولی برای این قرارداده شده که ایجاد اطمینان کند که تنش‌های دوره‌ای ناشی از پرکردن موجب خرابی ناشی از خستگی در مخزن CNG نشوند.

هـ - در سوختگیری تدریجی (قسمت چهارم) آثار گرمایی ناشی از پرکردن سریع وجود ندارد و در نتیجه کاهش دما و فشار ناشی از آن بوجود نخواهد آمد. پس حداکثر فشار در سوختگیر آرام 5/16 مگا پاسکال خواهد بود.

و-4 یادآوری‌هایی در مورد اجتناب از سرگذری (Topping up)

باید از پدیدة از سرگذری اجتناب کرد این پدیده به این ترتیب رخ می‌دهد که هنگام کاهش فشار مخزن، CNG بیشتری به خودرو اضافه می‌شود بدون آن که فاصله بیشتری راه برود. از سرگذری ممکن است موجب آن شود که مخزن خودرو و سیستم سوخت‌ در معرض فشارهایی بیش از فشارهای طراحی قرار بگیرند.

انتهای پروب (نازل) سوختگیری CNG

( همه ابعاد به میلیمتر مگر آنکه خلاف آن ذکر شود)

ابعاد اورینگ‌ها :      مقطع  

             قطر داخلی

             کد 011N90

             ماده ؛ لاستیک بوتیل N90

اتصال با رزوه لوله ( NTP)

(که بصورت اتصال ماده نشان داده شده)

 

011 اورینگ‌های شکاف‌دار

 

 

 

 

 

 

آزمون نمونه‌ای برای لوله‌ها و اجزا

ح-1 با بدست آوردن مدارکی که نشان دهد این قطعات الزامات یک استاندارد مناسب شناخته شده را برآورده می‌سازد، انطباق با حداقل ضریب اطمیتان4 قابل دستیابی است.

ح-2 از طرفی تجهیزات باید با داشتن گواهینامه‌ای از یک آزمایشگاه مورد قبول قرار گرفته باشند که این آزمایشگاه خود باید توسط یک موسسه گواهی دهندة شناخته شده گواهی گرفته باشد. گواهی تجهیزات مبنی بر این است که یک نمونه نماینده از هر قطعه در معرض آزمونهای زیر پذیرفته شده است:

ح-3 آزمون آبندی (لازم نیست در مورد لوله‌ها انجام شود)

ح-3-1    قطعه تحت فشار دو برابر حداکثر فشار کاری قرار می‌گیرد.

ح-3-2 معیار ردی در آزمون آبندی

در موارد زیر قطعه مردود محسوب می‌گردد:

الف ) اگر در خارج قطعه سیالی ظاهر شود و یا از طریق درزبندهایی که برای ممانعت از ورود سیال طراحی شده‌اند، سیال به حفره شیر وارد شود.

ب ) اگر هرگونه تغییر شکل دائمی قابل اندازه‌گیری رخ دهد.

ج) اگر قطعه مدتی را که برای آن در نظر گرفته شده کار نکند.

ح-4 آزمون ترکیدن

ح-4-1    قطعه تحت فشار چهار برابر حداکثر فشار کاری قرار می‌گیرد.

ح-4-2 معیار مردودی در آزمون ترکیدن

در صورت بروز هر یک از موارد زیر در فشار آزمون ترکیدن یا کمتر از آن، قطعه مردود محسوب می‌گردد:

الف‌ ) در مورد ترکیدن قطعه‌ای که ابتدا لوله‌ای بوده است.

ب) در مورد اجزایی که شامل دو یا چند قطعه باشند که توسط رزوه، پیچ یا جوش به هم وصل شده‌اند، یا این که در هر یک از رزوه‌ها، پیچ یا جوش‌ها گسیختگی رخ دهد.

ح-4-3 قطعه ترکیده شده در موارد زیر مردود تلقی نمی‌شود (به شرط آن که فشار آزمون ترکیدن وارد شده باشد):

الف ) نشت از وسیله فقط از درزبندها یا مواد درزبندی ناشی می‌شود که در اثر تغییر شکل، سایر قطعات آن جابجا شده‌اند یا در اثر درزبندهایی است که از فواصل کاری بیرون زده‌اند.

ب ) هر قطعه‌ای که به طور قابل ملاحظه تغییر شکل داده ولی نشت ندارد (بجز درزبندهای بیان شده در زیر بند «الف»).

ایستگاههای سوخت‌گیری بدون ناظر از نوع کارتی

ط-1 این پیوست به منظور تحت پوشش قراردادن ایستگاههایی که بدون ناظر کار می‌کنند و دسترسی به توزیع‌کننده‌های آن از طریق یک کلید، کارت مغناطیسی یا وسایل مشابه ممکن است، ارائه گردیده است، از آنجایی که این ایستگاه‌ها از نظر تعریف دارای کادر آموزشی دیده‌ای نیستند که در صورت وقوع وضعیت اضطراری وارد عمل شوند، در مورد آنها به الزامات ایمنی بیشتر نیاز است.این الزامات، افزون بر الزامات ایمنی و عملیاتی این استاندارد بوده جایگزین آنها نیستند.

ط-2 دستورالعمل‌های عملیاتی باید بطور واضحی نمایش داده شده باشند و از هر نقطه پرکردن قابل مشاهده باشند و حداقل گامهایی که مراحل پر کردن را تحت پوشش قرار می‌دهند را در برداشته باشند.

یادآوری ـ به منظور اجتناب از هرگونه ابهام، تعداد مراحل نبایستی بیش از شش گام باشد.

ط-3 دستورالعملهای مربوط به روش مقابله با اتفاقات باید بوضوح نمایش داده شود. این دستورالعمل‌ها باید ساده، دقیق و دربرگیرنده وضعیت‌های اتفاقات احتمالی نظیر: رهاسازی گاز از یک شیلنگ پر کردن یا نقطه پرکردن، خرابی شیر یک طرفه نقطه پرکردن خودرو و غیره باشد.

ط-4 باید روشهایی برای تماس با خدمات اضطراری نظیر زنگ خطر دستی برای ارتباط مستقیم با آتش‌نشانی یا یک سرویس پاسخگویی تلفنی (نظیر آنچه در آسانسورها وجود دارد) موجود باشد.

ط-5 هر توزیع کننده باید دارای خصوصیات ایمنی زیر باشد:

الف) باید توسط یک وسیله کنترل که تحت تأثیر سیستم عمل کننده است یا پروبی که تنها در صورت اتصال به نقطه پر کردن خودرو قابل انتقال راه‌اندازی است، از عملکرد غیر مجاز پروب پرکننده جلوگیری کرد.

ب) به منظور حفاظت از حرکت خودرو در حالی که شیلنگ سوخت‌گیری هنوز به آن متصل است که خود می‌تواند موجب خرابی ساختاری یا شکستن لوله‌کشی پرکننده و احتمال نشت شدید گاز شود، باید یک کوپلینگ جدایش خود درزبند در هر شیلنگ سوخت‌گیری وجود داشته باشد. ایجاد کششی به اندازه   0-9+ kg40 در شیلنگ سوخت‌گیری، باید قادر باشد، عمل جدایش را بکار بیاندازد.

ط-6 به منظور جلوگیری از رهاسازی کنترل نشده گاز، هر توزیع کننده می‌تواند دارای یک شیر جلوگیری از جریان بیش از حد باشد که در پایین دست شیرقطع اضطراری توزیع کننده واقع شده است.

شیر جلوگیری از جریان بیش از حد در شرایط افزایش سریع جریان که ممکن است در اثر پارگی شیلنگ رخ دهد بایستی بطور سریع و خودکار بسته شود.

ط-7منطق سیستم کنترل باید چنان باشد که امکان فعال ماندن توزیع کننده در پایان پرکردن وجود نداشته باشد. یعنی برای توزیع کننده، امکان توزیع گاز پس از پرکردن بدون آنکه ابتدا سیستم به وضعیت اولیه برگردد وجود نداشته باشد.

ط-8 در مورد استفاده بدون ناظر از کمپرسور باید ویژگیهای اضافی ایمنی مورد نیاز را مورد بررسی قرار داد. ممکن است علاوه بر شرایط تأیید معمولی، الزامات باید شامل وجود یک کلید فشار پشتیبان ثانویه در خروجی کمپرسور، برنامه آزمون برای شیرهای فشار بالا و غیره باشد.

ط-9 دکمه اضطراری توقف کمپرسور، باید روی توزیع کننده قابل مشاهده باشد و باید به طور برجسته‌ای نشان داده شود.

 

 

 

 

 

---

1  CNG trickle fill stations: در این نوع ایستگاه‌ها، معمولا ‌پرکردن به دلیل زمان طولانی در طول شب انجام می شود. بطور کلی این نوع سوختگیری در زمانی بیش از 30 دقیقه انجام شود. (ر.ک.تعاریف در قسمت 4).م

2  Bulk storage tank: البته خود لغت «بالک» نیز در صنعت ذخیره گاز مصطلح است.م

3  Dispenser

 

 

1 Lifting device

1 ( Fresh water sand ) : ماسه با ماسه آب شیرین باPH  خنثی . م

4  درجه بندی سیمی: اینج در سیستم واحدهای انگلیسی برای لوله های سایز پایین و ضخامت ورق ها مثال: 065/0 معادل 065/0 اینج است.م

1Jarring

2Settling

 

1 Sealing

2 Stamping

1 Dead Weight tester

 

• عدد تبدیل متداول برای وزن گاز برحسب کیلوگرم برابر است 2/1با: کیلوگرم 1 = متر مکعب گاز 2/1

برای اطمینان از دقت ضریب تخمین، بایستی با شرکت گاز تأمین کننده محلی تماس گرفت.

 

 

 

- شناخت گاز

الف- خصوصیات گازها

کلیه گازها سیال هستند برعکس جامدات که شکل خاصی دارند، گازها شکل خاصی ندارند واجبارا به شکل مظروف خود درمی آیند.

گازها اکثرا مانند هوا بی رنگ وبی بو وبی طعم هستند. کلیه گازها قابل تراکم شدن وفشرده شدن می باشند. درصورتی که مایعات وجامدات قابل متراکم شدن نیستند.

گازها با یکدیگر به راحتی و آسانی مخلوط می شوند و به همین علت که هیچ گاز خالصی درطبیعیت یافت نمی شود درصورتی که مایعات وجامدات به آسانی مخلوط نشده تحت شرایط خاصی مخلوط می شوند.

به علت مخلوط پذیری شدید تفکیک گازها از یکدیگر معمولا به مراتب مشکل تر و پرخرج تر از تفکیک مایعات وجامدات از یکدیگر هستند.

بعضی از گازها قابلیت سوختن دارند درصورتی که اکثریت گازها متاسفانه از این خاصیت انرژی زا محرومند.

گازهائی که قابلیت سوختن دارند بنام گازهای سوختنی معروفند که عبارتند از :

هیدروژن H2 . هیدروسولفاید H2S اما عمده ترین وفراوان ترین گازهای سوختنی موجود در طبیعت گازهای هیدروکربنی از گروه آلکانها  می باشند . این گازها ماده اصلی ومورد بحث منابع امروزی گاز را تشکیل می دهند.

ب - گازهای سوختی ومزیت آن برسوخت های جامد ومایع

گازهای سوختنی به طوری که ازنامشان معلوم است آن دسته از گازها هستند که قابلیت سوختن ونتیجتاً تولید انرژی دارند.

گازهای سوختنی برخلاف جامدات ومایعات سوختی با سرعت فوق العاده ای آتش می گیرند و در طول سوختن برخلاف جامدات سوختی (مثلا زغال سنگ یا چوب) نه تنها تولید بوهای زننده نمی کنند، بلکه نه دوده ایجاد می کنند که باعث سیاه شده محل سوخت شود ونه پس از سوختن خاکستر وسایر مواد زاید باقی می گذارند.

گازهای سوختی به سهولت درجه حرارتی بالاتر از 3500 درجه فارنهایت (1927 درجه سانتی گراد) ایجاد می کنند. تولید چنین درجه حرارتی ازعهده سوخت های مایع وجامد به این سهولت ساخته نیست.

گازهای سوختی درفضای کوچکی (مثلا یک مشعل کوچک اجاق گاز) مقدار فوق العاده زیادی از آنرا می توان درهر ثانیه سوزاند، مایعات وجامدات به فضای سوختی به مراتب بیش ازاین احتیاج دارند که بتوانند همان میزان انرژی حرارتی را تولید می کنند.

گازهای سوختی نیازی به محل انبار ویا اشغال مکان به اندازه ای که مایعات وجامدات نیازمند آن هستند نیست.

حمل ونقل گازهای سوختی به راحتی انجام می گیرند، با هزینه ای به مراتب کمتر از حمل ونقل جامدات ومایعات حتی در پاره ای مواقع بدون نیاز به پمپاژ وصرف هزینه ای ازاین بابت درلوله ها جریان می یابد وازمرکز تولید بدون وقفه و دخالت دست تا مراکز مصرف منتقل می شود در صورتیکه جامدات و مایعات با صرف هزینه بیشتر و چندین بار باید دست به دست شود تا بدست مصرف کننده برسد.

ج - گاز طبیعی درایران و مختصری ازتاریخ آن

گازطبیعی برای مردم آسیا پدیده ای ناشناخته و تازه نبوده است. چینی ها از ادوار بسیار قدیم با تعبیه کانال های زیرزمینی ازمراکز سطحی گاز به معابد استفاده نموده و موجب اعجاب وتحسین مردمی عادی  می شده اند.

استفاده از گازطبیعی درایران به ادوار بسیار کهن و قدیم برمیگردد. ایرانیان نه تنها از آن استفاده می کرده اند بلکه از خاصیت های آن نیز با اطلاع بوده اند. نمونه هائی از آن را در اتشکده های زرتشتیان می توان مشاهده نمود وحتی شاعر عارف ایران مولوی نیز دراشعارش از گاز طبیعی بنام نفخ شررزا نام برده است. و در تاریخ بارها مشاهده شده است که ایرانیان درجنگ ها از ماده ای به نام بیتوم که از مشتقات نفت بوده است برعلیه دشمنان ومهاجمان استفاده کرده اند بعنوان نمونه هائی چند در زیرذ کر می گردد.

داریوش درمحل گلدوان زیر دیوار ضخیم شهر دالانی احداث کرده بود که بطور منظم از چوپ اندوه به بیتوم پر شده و به صورتی ساخته شده که پی دیوار را ازاین چوب ها تشکیل می دادند تا در موقع بروز خطر چوب هارا آتش زده وبه این ترتیب سدی درمقابل مهاجم قرار دهد. در زمان شاهپور دوم در نبرد با رومیان برگ های گیاه مخصوصی را به روغن آغشته کرده ومایه دیگری به نام نفتا به آن اضافه می کردند. آنگاه تیرهای خود را به آن آلوده کرده وپس از آتش زدن بسوی دشمن رها می کردند. این تیرها به هرکجا که می رسید آتش می گرفت ومی سوزاند. هم چنین ایرانیان درموقع دفاع از قلعه پترا در قفقاز به کمک نفت سوزان رومی ها را راندند.

- منشا گاز

زمین شناسان ودانشمندان معتقدند که گازطبیعی مانند نفت خام بوجود آمده است بدین ترتیب که سنگ های متشکله پوسته زمین را دو دسته بزرگ تشکیل می دهند.

الف - سنگ های آذرین که به صورت گداخته از اعماق زمین خارج شده و پس از سرد شدن به صورت فعلی باقی مانده اند.

ب - سنگ های رسوبی که توسط باران و جریان رودخانه ها بداخل دریاها رانده شده وطی سال های متمادی طبقه طبقه روی هم انباشته شده و براثر فشار طبقات متراکم گشته اند.

امروزه اکثر دانشمندان معتقدند که نفت ، باقی مانده حیوانات و نباتاتی ذره بینی به نام پلانکتون است که اجساد آنها درلابلای رسوبات گفته شده دربالا باقی مانده و سپس براثر فشار و حرارت و فعل وانفعالات شیمیائی به نفت و گاز بدل شده ومیان خلل و فرج برخی از لایه های زمین محبوس مانده اند.

دراین لایه های منفذ دار آب و نفت و گاز با هم جای گرفته است. منتها به ترتیب وزن مخصوص آنها آب که از همه سنگین تر است در زیر و نفت وگاز در بالای آن.

مهمترین ترکیب گاز طبیعی متان است که بیش از 80 درصد و در بعضی منابع تا 97 درصد کلی گاز را تشکیل می دهد.

متان ساده ترین ترکیب آلی است که ازیک اتم هیدروژن تشکیل شده است . (CH4) این ترکیب سر دسته هیدروکربورهای  اشباع شده است.

مواد نفتی اصولا از دو عنصر کربن وهیدروژن ترکیب شده وبه همین دلیل مواد هیدروکربوری نامیده می شوند که بنا به نسبت ترکیب کربن وهیدروژن دارای خواص متفاوت هستند بعضی خیلی سبک بوده وبه صورت گاز می باشند و برخی مایع و پاره ای کاملا جامد هستند مانند آسفالت وقیر.

 

 

انواع گاز

گازهای سوختی برحسب مبدا تولید ونوع آن به گروههای زیر تقسیم    می شوند.

الف - گاز طبیعی

گازی است که به طور طبیعی وجود دارد، گاز مذکور درعمق 300 تا 1000 متری از سطح زمین درلابه لای خلل وفرج های عمق زمین وجود دارد. که دارای فشاری برابر PSI 5000 می باشد.

گاز با همین فشار از پالایشگاه های تصفیه گاز عبور کرده و پس از طی کردن لوله های گاز به طول چند صد کیلومتر به مراکز مصرف درداخل اجاق گاز می رسد بدون صرف هزینه های برای انتقال و پمپاژ آن .

گاز طبیعی معمولا دارای ناخالصی های است که عمده ترین آنها عبارتند از : آب هیدروژن سولفاید - دی اکسید کربن - ازت - نفت وغیره که این ناخالصی ها در پالایشگاه گاز تصفیه می شوند.

ب - گاز همراه یا وابسته

این نوع گاز وابسته و یا همراه نفت خام است. واین گازی است که همراه نفت خام ازچاه نفت خارج شده واز نفت خام تفکیک می گردد، مانند گازهای حوزه آغاجاری درجنوب.

ج- گاز مایع

ترکیب شده از پروپان و بوتان و ایزو بوتان که مایع است و توسط تانکر حمل در کپسول های کوچک تر جهت مصارف خانگی مورد استفاده قرار می گیرند و توسط کشتی نیز صادر می گردد. گاز مایع را از جدا کردن پروپان وبوتان موجود در گاز طبیعی بدست می آید وهم چنین به عنوان یکی از محصولات جنبی پالایشگاه نفت نیز تولید می گردد.

د- گاز ساخته شده

گازی است که از زغال سنگ مواد نفتی سوخت های مایع، یا جامد حیوانی یا گیاهی تولید می گردد . درایران تاسیساتی جهت ساختن این نوع گاز وجود ندارد. این نوع گاز معمولا درکشورهائی که دارای معادن ذغال سنگ  فراوان باشند ومعادن نفت و گاز کافی ندارند تولید وتوزیع   می گردد.

ه- گاز ترش

گازی است که همراه آن گازهای اسید مانند Co2 , H2S وجود دارد. به علت ایجاد خورندگی درلوله ها و تاسیسات گازی ومراکز مصرف توسط اسیدهای فوق درپالایشگاه های گاز ترش تصفیه می گردد.

گازهای اسیدی فوق الذکر مهم ترین ضایعات یا فضولات یا محصولات جنبی پالایشگاه گاز است که از نظر محیط زیست نمی توان آن را به هوا یا دریا وارد کرد، که آنرا در پالایشگاه طی فرایندی پرهزینه تبدیل به گوگرد می نمایند.

گازی است که همراه آن گازهای اسیدی Co2 , H2S وجود ندارد و نیازی به پالایشگاه ندارد. واگر مایعات دیگری همراه آن باشد پس ازجدا سازی آنها جهت مصرف به خطوط لوله انتقال می یابد.

- موارد استفاده از گازطبیعی

الف - استفاده از گازجهت مرغوبیت فرآورده های نفتی

مواد نفتی موجود در طبیعت دارای ناخالصی هائی چند است مانند ترکیبات ازته گوگردی واکسیژن می باشد که باعث پائین آمدن کیفیت فرآورده های نفتی می گردد.

گاز طبیعی را با بخار آب مخلوط نموده دراثرحرارت ودرمجاورت کاتالیزور شکل آنرا تبدیل به گاز کربنیک وهیدروژن می نماید، سپس ترکیبات اکسیژنه - ازت وگوگردی موجود در نفت خام را درمجاورت کاتالیست وهیدروژن حاصله از گاز طبیعی تبدیل به آب و آمونیاک وهیدروژن سولفوره نموده از نفت خام جدا می نمایند و به این ترتیب اولا به مرغوبیت ودر نتیجه بهای نفت خام افزوده می گردد. ثانیا ازهیدروژن سولفوره حاصله برای تهیه گوگرد به مقدار وسیعی استفاده می نمایند.

ب - استفاده در تامین انرژی صنایع

گاز به صورت تامین کننده عمده انرژی در صنایع درآمده است درایران انرژی غالب صنایع با گاز تامین می شود که این خود بیش از 75% تولید پالایشگاههای گاز می باشد.

ج- استفاده درسوخت واحدهای خانگی وتجاری

این ماده انرژی زا رفته رفته جایگزین انواع مواد نفتی مورد مصرف و سایر سوخت ها خواهد شد که در ضمن سهولت عمل برای مصرف کننده مرغوبیت آن نسبت به سایر مواد انرژی زا آلودگی هوا را به مراتب کمتر و به حداقل ممکن خواهند رساند.

د- سوزاندن

فرآورده مفیدی که درحال حاضر از سوزاندن گاز طبیعی می توان به دست آورد دوده است که از طریق احتراق ناقص حاصل می شود که در ساختن مرکب رنگ و به ویژه لاستیک اتومبیل بکار می رود که ارزش اقتصادی چندانی ندارد.

ه- استفاده درصنعت وصنایع پتروشیمی

درصنعت می توان با استفاده از فرآیندهایی از قبیل تجزیه حرارتی یا کاتا لیستی ، پلی مریزاسیون، الکیلاسیون هیدروژناسیون ، سولفوراسیون وغیره گاز طبیعی را درمواد خام برای ساختن الیاف مصنوعی ، لاستیک مصنوعی ، مواد پلاستیکی رنگ های پلاستیکی کوره های ازته وبسیاری مواد شیمیائی دیگر تبدیل کرد.

   درحقیقت تکنولوژی امروزی با جابه جا کردن اتم های اصلی کربن و هیدروژن و حذف واضافه کردن عناصری از قبیل اکسیژن ازت ،    هالوژن ها وگوگرد قادر است هزاران گونه ماده شیمیایی که دارای خاصیت های فیزیکی وشیمائی گوناگون اند بسازد.

بطورکلی می توان گفت که قسمت عمده نیازهای فراوان صنایع به وسیله مواد ومصالح بدست آمده از گاز طبیعی که پایه اصلی صنعت پتروشیمی ست تامین خواهد شد.

و - استفاده در صنایع کشاورزی

1- کودهای شیمیائی : مخلوط گاز طبیعی وبخارآب درمجاورت کاتالیزور نیکل هیدروژن تولید می کند که ماده اولیه برای تهیه کودهای شیمیائی است .

2- جلوگیری از سرما زدگی: با استفاده از اشعه مادون قرمز ناشی از شعله های کوتاه گاز در باغات ومزارع به راحتی می توان درختان را از سرما زدگی نجات داد.

3- تولید انرژی : از گاز طبیعی می توان انرژی تولید کرد واز انرژی تولید شده برای راه انداختن پمپ ها استفاده نمود واز آبهای زیرزمینی جهت آبیاری مزارع استفاده نمود.

شناخت گاز طبیعی

الف - ترکیبات گاز طبیعی

گاز طبیعی که عمدتا از گاز متان CH4 تشکیل می شود مانند هر ماده دیگری دارای ده ها خصوصیت فیزیکی و شیمیایی می باشد اما از آنجا که بحث ما در زمینه ایمنی است لذا دراینجا صرفا به آن دسته ازخواص گاز طبیعی می پردازیم که از نظر ایمنی اهمیت بیشتری دارند.

سایر اجزاء تشکیل دهنده گاز طبیعی، گازهای اتان، پروپان وبوتان و ئیدروکربورهای سنگین تر می باشند. دراین میان گاز اتان در گاز برخی از میادین درصد قابل ملاحظه ای ( تا حدود 10 درصد یا کمی بالاتر ) را تشکیل می دهد حال آنکه گازهای سنگین تر اجزای بسیار کوچکی را در ترکیب گاز طبیعی شامل می گردند. هم چنین عناصری از قبیل N2 , Co2 , H2 S نیز همراه گازطبیعی یافت می شوند و بالاخره آب همیشه با گاز طبیعی که از مخازن استخراج میگردد همراه است.

در پالایشگاه ها و واحدهای نم زدایی، ترکیبات مزاحم که سبب پائین آوردن ارزش حرارتی گاز شده، و مشکلاتی درانتقال ومصرف گاز بوجود می آورند را از گاز طبیعی تفکیک وگازشیرین وخشک به خطوط انتقال تحویل می شود.

ب - خصوصیات مهم گاز طبیعی

دریک تعریف جامع می توان گفت که گازطبیعی ماده ای است بیرنگ ، بی بو، سبکتر از هوا که با شعله آبی می سوزد.

البته وقتی می گوئیم گازطبیعی بی رنگ است منظور غلظتهای پائین آن بوده وهنگامی است که گاز طبیعی از محل نشت درهوا پراکنده  می شود ولی تحت فشار وهنگامیکه درحجم زیاد از لوله های تخلیه خارج می شود. رنگ آبی ملایمی را در گاز فشرده می توان تشخیص داد .درمورد بوی گاز نیز باید دانست که گاز در غلظت های پائین فاقد بوی مشخص است ولی در غلظت های بالای 5 درصد بوی کامل خانواده ئیدروکربورها درمورد گاز طبیعی نیز قابل تشخیص می باشد.

ج- چگالی گازطبیعی

چگالی گاز متان 55/0 است ولی با توجه به ترکیبات سنگین تر همراه گاز طبیعی چگالی آن می تواند به حدود 65/0- 6/0 نیز برسد. بنابراین گازطبیعی از هوا سبکتر بوده ودرصورت نشت از خطوط لوله یا سایر اجزا شبکه های گاز ویا لوله کشی وسایل گاز سوز درمنازل به سمت بالا حرکت می کند ودرمکانهای مسقف قسمت اعظم گاز نشت شده در زیر سقف تجمع می کند، اما سبکتر بودن گازطبیعی باعث نمی گردد که همه گاز نشت یافته از یک محل به سمت بالا برود بلکه بخشی از گاز نیز به خصوص درصورتیکه عناصر تشکیل دهنده هوا با آن اختلاط کامل پیدا کنند همراه هوا به اطراف نیز پراکنده می شود وچون غلظت های پائین گاز درهوا خطرناکتر است قابلیت انفجار دراطراف محل نشت نیز وجود دارد.

د- سوختن گاز طبیعی

گاز طبیعی در صورتیکه کاملا خشک وفاقد مواد زائد باشد وهوای کافی به آن برسد با شعله آبی می سوزد ودرغیر این صورت شعله های قرمز، نارنجی، زرد ویا سبز حاصل خواهد شد.

ه- ارزش حرارتی گازطبیعی

هر متر مکعب گازطبیعی 10000 کیلوکالری ارزش حرارتی دارد اما این مقدار اسمی است وارزش حرارتی دقیق گاز طبیعی هر میدان گازی تابع ترکیبات آن بوده وبه طورکلی هرچه درصد متان درگاز طبیعی بیشتر باشد ارزش حرارتی آن پائین ترمی باشد.

و - قابلیت اشتعال گاز طبیعی

گازهای قابل اشتعال وهوا در نسبتهای معینی ازاختلاط قابلیت سوختن دارند ودرسایر نسبتهای اختلاط نمی توانند با یکدیگر ترکیب شده وایجاد اشتعال ویا انفجار بنمایند.

قابلیت اشتعال گاز طبیعی نیز فقط درمحدوده خاصی از نسبتهای اختلاط با هوا اتفاق می افتد که این محدوده قابلیت اشتعال می نامند. مرز پایین این محدوده را حد پایین اشتعال یا LEL ومقدار بالای این محدوده را حد بالای اشتعال یا U.E.L می نامند.

حد پایین اشتعال گاز طبیعی 5% وحد بالای آن 15% می باشد. بهترین حالت برای اشتعال گازطبیعی نسبت به 10% گاز درهوا می باشد. که همان نسبتی است که در فرمول ترکیب متان واکسیژن هوا دیده می شود.

CH4 + 2O2               Co2 + 2H2O + 10000 kcal /m3  

همان طور که واکنش فوق نشان می دهد یک حجم متان برای سوخت کامل نیاز به دو حجم اکسیژن دارد وبا توجه به اینکه یک حجم اکسیژن تقریبا در 5 حجم هوا موجود است. بنابراین می توان گفت که یک حجم متان نیاز به 10 حجم هوا دارد که تقریبا  همان نسبت یک به 10 یا ده درصد است. البته برای سوختن کامل معمولا نیاز به 20 الی 30 درصد هوای اضافی داریم ولی در انفجارات هرچه به نسبت 10 درصد گاز در هوا نزدیکتر باشیم انرژی حاصل انفجار بیشتر است .

 

گاز	فرمول ملکولی	چگالی نسبت به هوا	چگالی مایع	حدود اشتعال(%)		دمای احتراق درجه (C)	دمای شعله(C)
				پائین	بالا
متان اتان پروپان بوتان	CH4 C2H6 C3H8 C4H10	55/0 04/1 56/1 05/2	25/0 4/0 51/0 58/0	5 3 2 9/1	15 5/12 5/9 4/8	595 515 470 365	1875 1895 1925 1950

 

هیدروکربنها ترکیبات شیمیایی هستند که از اتمهای هیدروژن و کربن (H و C) تشکیل شده است و تعداد بسیار زیادی از انواع ترکیبات آنها وجود دارد. هریک از این ترکیبات از به هم پیوستن تعداد معینی اتم کربن و اتم هیدروژن ساخته می شود که تشکیل یک گاز سوختی معین را می دهد. برای نمونه بخش اعظم طبیعی را متان CH₄ تشکیل می دهد. متان دارای یک اتم کربن می باشد که به چهار اتم هیدروژن پیوسته است.

وجود تعداد بیشتر اتم کربن و هیدروژن در یک سوخت باعث می گردد که آن گاز سوخت به هنگام سوختن گرمای بیشتری ایجاد کند.

گاز طبیعی گازی است بی رنگ و بی بو تشکیل شده از مواد زیر که قبل از توزیع آن به نقاط مصرف مواد بودار کننده ای به آن می افزایند تا به کمک آن بتوان نشت گاز را تشخیص داد این مواد دارای بوئی شبیه به بوی سیر می باشد که بیشتر مردم این بو را به عنوان بوی گاز شناخته اند.

نام این ماده بودار کننده اتیل مرکپتان می باشد با فرمول شیمیایی CH₂-SH (مواد تشکیل دهنده گاز طبیعی)

پالایش گاز

هنگام استخراج گاز ممکن است مایعاتی از قبیل نفت، آب، آب نمک و... با آن همراه باشد در بعضی از مخازن علاوه بر مایعات مقداری هیدروژن سولفوره H₂ S و گاز کربنیک نیز همراه گاز طبیعی می باشد که این نوع گاز را اصطلاحا گاز ترش می نامند لذا گاز را پس از استخراج به پالایشگاه هدایت می کنند و در طی مراحلی عمل نم زدایی و جدا کردن هیدروکربنهای سنگین را انجام می دهند سپس در واحد شیرین سازی مقدار مواد اسیدی موجود در آن را تا حد مجاز پایین می آورند و جهت نم زدایی یا رطوبت زدائی آن از مواد جاذب الرطوبه مانند دی اتیلن گلیکول و تری اتیلن گلیکول و.... استفاده می شود.

شیرین سازی

همانطور که قبلا ذکر شد شیرین سازی گاز نیز عملی است که در پالایشگاه انجام می گیرد برای شیرین سازی گاز از موادی که جاذب هیدروژن سولفوره H₂ S و گاز کربنیک CO₂ هستند استفاده می شود متداولترین مواد مورد استفاده عبارتند از انواع آمین ها که به صورت مایع مورد استفاده قرار می گیرند.

(ارزش حرارتی)

ارزش حرارتی (گرمایی) یک گاز مقدار حرارتی است که در اثر سوختن کامل یک متر مکعب آن گاز ایجاد می گردد ارزش حرارتی گاز طبیعی بین 8400 تا 10200 کیلو کالری در متر مکعب می باشد.

شبکه های گازرسانی

گاز از اعماق زمین با فشاری نزدیک به  خارج می گردد و پس از کنترل فشار وارد پالایشگاه شده و پس از تصفیه و عملیات بر روی آن با فشاری حدود  وارد شبکه تغذیه می گردد و چون این مقدار فشار جهت مصرف بسیار زیاد می باشد تا به مرحله مصرف کننده برسد توسط ایستگاههای ذیل فشار را تقلیل می دهند.

CGS

ایستگاه تقلیل فشار اصلی شهر فشار ورودی  

فشار خروجی

پس از این کاهش گاز وارده شبکه توزیع شده

TBS

ایستگاه تقلیل فشار مرز شهری فشار ورودی

فشار خروجی

پس از این کاهش کار وارد خطوط شبکه توزیع می گردد سپس جهت مصارف خانگی از طریق انشعابات فرعی وارد R رگلاتور گردیده که فشار را به  تقلیل می دهد و در اختیار مصرف کننده می گذارد که جهت واحدهای صنعتی ایستگاه RS ایستگاه تقلیل فشار صنعتی این وظیفه کاهش را با فشار مورد نیاز واحد به عهده دارد.

انواع شبکه های سیستم گازرسانی

هر سیستم گازرسانی شامل یک یا چند شبکه لوله کشی است که در نهایت گاز را به مصرف کننده نهایی (خانگی، تجاری، صنعتی) می رساند و میتوان این شبکه را به سه دسته      تقسیم بندی کرد:

1-   شبکه های شاخه ای در این شبکه که مانند درخت است و ساده ترین نوع شبکه را تشکیل می دهد جریان گاز همیشه یک طرفه بوده و از سوی شاخه بزرگتر به سوی شاخه کوچکتر برقرار است.

2-   شبکه های حلقوی اگر انتهای شاخه های شبکه شاخه ای را به همدیگر وصل کنیم شبکه حلقوی بدست می آید در این شبکه ها گاز در لوله های بسته به محل مصرف تغییر جهت می دهد.

3-   شبکه های مختلف از آنجا که ساختمان شبکه های حلقوی خیلی گران تمام می شوند و معایب دیگری نیز دارند همیشه باصرفه نیستند لذا در عمل برای شبکه های گازرسانی شهرها از ادغام هر دو نوع شبکه استفاده می شود.

4-    رگلاتور

5-   رگلاتور دستگاهی است که باعث کاهش فشار به میزان دلخواه و ثابت می شود و اگر تا 48 ساعت هیچ مصرف کننده ای گاز مصرف ننماید بطور اتوماتیک گاز را قطع خواهد نمود و در ضمن اگر فشار ورودی آن کمتر از باشد باز هم گاز را قطع می نماید.

6-   انشعاب از لوله اصلی بوسیله شیر تی سرویس گرفته شده و بوسیله لوله کشی زیر کار (1) تا پای علمک ادامه یافته و به علمک گاز متصل شده و از آنجا به رگلاتور و سپس به داخل واحد جهت مصرف می گردد.

فشار شکن

وسیله ای که توسط آن فشار شبکه اصلی گاز را در یک مرحله کاهش می دهد و آن را به حد مجاز جهت مصارف (خانگی - تجاری - صنعتی) ثابت نگه می دارد فشار شکن نام دارد.

نام دیگر فشار شکن، رگولاتور می باشد.

رگولاتور فشار شبکه لوله های شهر را به فشار 178 میلیمتر بر ستون آب تقلیل می دهد و سپس آن را ثابت نگه می دارد.

واحدهای اندازه گیری فشار عبارتند از:

1-               psi (یک پوند بر اینچ مربع)

2-               اتمسفر (10 متر ستون آب در شرایط متعارفی یا به عبارتی یک کیلوگرم بر سانتیمتر مربع)

عبور لوله های گاز از کف حیاط و زمین

جهت عبور لوله گاز از کف زمین باید مراحل زیر را انجام دهید:

الف- اگر لوله غیر قابل دسترسی باشد باید حدود 10 سانتی متر بالای لوله 10 سانتی متر زیر لوله را خاک سرندی بریزید.

ب - اگر لوله قابل دسترسی باشد کانالی به ارتفاع 40 سانتی متر حفر نمایید و بعد داخل کانال را قیر گونی و سپس روی قیرگونی را سیمان کاری نمایید (این لوله باید در هر چهار یا پنج متر یک دریچه مشبک داشته باشد.)

تذکر: باید لوله های بزرگتر 2 اینچ را آزمایش جوش (پرتونگاری) کرد.

نکات قابل توجه

1-     اگر لوله استفاده شده در زدار باشد نباید به هیچ وجه روی درز لوله رنگ بزنید.

2-     از فلزاتی که جریان برق را از خود عبور می دهند و یا باعث خوردگی فلزات می گردد و استفاده نکنید.

3-     لوله نباید با هیچکدام از اعضاء ساختمان تماس و برخورد داشته باشد.

4-     بستهای نگهدارنده مخصوص را به فاصله 1 متر از یکدیگر بگذارید و خوب محکم کنید.

5-     بین لوله و بست نگهدارنده لوله باید د لایه نوار مخصوص عایقکاری ببندید.

6-     لوله را باید حداقل 1 سانتی متر از دیوار فاصله بدهید.

7-   دور لوله هایی که از دیوار و یا پنجره عبور می کنند باید غلاف پولیکا گذاشته و باید حداقل 5 سانتی متر از طرفین بیرون آمده باشد (اگر احتمال فشارآمدن به لوله گاز می باشد باید از غلاف فلزی استفاده شود)

8-     لوله گاز نباید از سردرها و یا ستونها (جاهائیکه مقاومت ساختمان را کم می نماید) عبور داد

9-     قطر غلافها باید از قطر لوله بیشتر باشد.

10-  فاصله لوله های گاز روکار باید حداقل 5 سانتی متر از لوله های آبگرم و سیمهای برق فاصله داشته باشد.

11-  لوله های روی دیواری که به صورت افقی عبور می کنند باید حداقل 5/2 متر از کف زمین فاصله داشته باشد.

12-  به جز در مواقع لزوم و خاص و آنها با رعایت کردن موارد لزوم و شرایط، لوله های گاز را از حمام عبور ندهید.

13-  استفاده از وسایل مستقل در لوله کشی باید به تایید بازرس شرکت گاز برسد.

14-  استفاده از اتصالات دست ساز که توسط جوشکاری و خم کاری تهیه شده ممنوع است.

15-  اتصال لوله های غیر هم جنس به هر شکل در لوله کشی گاز اکیدا ممنوع است.

16-  خمکاری لوله های گاز اکیدا ممنوع است.

17-  برای ضربه زدن به لوله های گاز باید از چکش برنجی استفاده نمود تا شبکه کریستالی آن دست نخورد.

18-  جوش دادن دو تبدیل پشت سر هم ممنوع است مگر موارد استثنایی و با نظارت بازرسی ولی بیشتر از 2 عدد مطلقا ممنوع است.

19-  هر شیر در لوله کشی گاز حدود 5/7 متر لوله افت فشار پیدا می کند.

20-  هر زانو حدود 5 متر لوله افت فشار پیدا می کند.

21-  وصل انشعاب جدید به سیستم لوله کشی خانگی بدون اجازه شرکت ملی گاز ممنوع می باشد.

22-  به مغازه های نفت فروشی رنگ فروشی و کلا مغازه هایی که با مواد آتش زا و آتش گیر سرو کار دارند انشعاب گاز تعلق نمی گیرد.

23-آشنایی با مقررات و آیین نامه های شرکت ملی گاز

24- وقتی شیر بخاری و روشنایی را در یک محل نصب می کنیم، جهت هر دو نباید به یک سو باشد بعد از اتمام کار لوله کشی با فشار هوای 30 پوندی باید کل کار را به مدت 48 ساعت تست نمود (نشت یابی)

25-  هیچ شیر مصرفی نباید در جریان باد کولر قرار گیرد.

26-  به زیرزمین منزل، آشپزخانه، انباری، حمام و (به جزء اتاق ها) روشنایی تعلق نمی گیرد.

27-  به تک اتاقهای طبقه آخر (نیم طبقه) فقط بخاری تعلق می گیرد.

28-  به هر طبقه فقط یک روشنایی تعلق می گیرد. (به استثناء منازلی که دارای مساحت زیادی می باشد) 200 متر به بالا

29-  در صورت نبود حمام در زیرزمین، وجود آبگرمکن در زیرزمین ایرادی ندارد.

30-  برای استفاده از اجاق گاز به علت افت فشار نسبت به کپسول، ژیگلورهای آن را باید به اندازه لازم گشاد نمود.

31-  سایز لوله آبگرمکن زمینی تحت هر شرایطی باید  باشد.

32-  وقتی از روبرو به جای نصب آبگرمکن زمینی و دیواری نگاه می کنیم باید شیرآن سمت چپ قرار گیرد.

33-  شیر آبگرمکنهای دیواری را زیر محل نصب آبگرمکن هم می توان قرار داد.

34-  لوله کشی از پشت بامها مجاز نمی باشد.

35-  استفاده از اتصالات U شکل مجاز نمی باشد.

36-  کلیه شیرهای مصرفی شبکه در موقع بازرسی بایستی نصب شده باشند.

37-  محل نصب شیرهای مصرف کننده بایستی متناسب با مصرف کننده در ارتفاع بوده و جهت آن به طرف مصرف کننده باشد.

38-  نصب روشنایی برای اتاقهایی که دارای سقف چوبی هستند با فاصله ^CM 80 از سقف ایرادی ندارد.

 

انواع شیر

الف - شیر پیاده رو (تی سرویس)

این شیر فقط توسط کارکنان شرکت ملی گاز نصب می شود و بر روی لوله زیرزمینی انشعاب گاز و نزدیک به جدول پیاده رو نصب می گردد که توسط اهرمی باز و بسته می گردد.

ب - شیر قبل از رگولاتور (میتراستاپ)

این شیر قبل از رگولاتور نصب می شود و مانند یک شیر سماوری فنردار است که توسط دسته اهرمی باز و بسته می گردد که این شیر در حالت بسته قابل قفل کردن می باشد. (این شیر جهت کار تا فشار 8/8 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع طراحی شده است)

ج - شیر مصرفی

این شیر به مصرف کننده متصل می شود و از نوع توپی یا سماوری و ربع گرد می باشد.

آشنایی با وسایل روشنایی گاز

دستگاه روشنایی گاز وسیله ای است جهت ایجاد روشنایی بوسیله سوختن گاز که هدف استفاده از انرژی نوری گاز می باشد.

گاز از طریق لوله های مسی رابط به دستگاه روشنایی گازسوز رسیده و از طریق توری مخصوص مشتعل گردیده و ایجاد نور و مقداری حرارت می نماید و مقدار مصرف آن نیز متر مکعب در ساعت می باشد که باتوجه به مصرف کم آن در صورتی که افت فشاری در سیستم گازرسانی صورت بگیرد اولین مصرف کننده ای که خاموش شود روشنایی خواهد بود که با توجه به برون سوز بودن این دستگاه این امر خطراتی بدنبال دارد و به همین دلیل است که برای بناهای زیر 200 متر مربع بیش از یک انشعاب نمی دهند و بیشتر از 200 متر مربع نیز فقط 2 انشعاب آن هم فقط در حال و پذیرائی باید باشد.

شناسایی اصول نصب وسایل روشنایی گازسوز

در نصب این وسایل باید دقت نمود که فاصله کافی با لوله گاز - مواد آتش گیرنده مانند پرده، دربهای چوبی را رعایت نمود در جهت مسیرباد نیز نباشد.

نصب این دستگاه بوسیله لوله های رابط مسی انجام می گیرد که بوسیله دستگاه پرچ لاله ای انجام می گردد. لازم به ذکر است که این وسیله در ارتفاع 170 سانتی متری از کف نصب می گردد.

آشنایی با بخاری گازسوز، انواع و کاربرد آنها

جهت آشنایی با بخاری گازسوز، انواع و کاربرد مبحث کلی آشنایی با وسایل گازسوز را توضیح داده که بخاری های گازسوز نیز می توانند جزء این گروه وسایل گازسوز قرار گیرند.

آشنایی با وسایل گازسوز

تعریف: دستگاه گازسوز وسیله ای است که مشتمل بر یک چند مشعل است و گاز برای منظورهای مختلف در این مشعلها می سوزد.

احتراق: در صورتی که برای تولید سریع حرارت یا روشنایی اکسیژن با یک ماده سوختنی ترکیب گردد این عمل را احتراق می نامند.

چنانچه هریک از اضلاع این مثلث حذف گردد احتراق دیگر نخواهیم داشت.

انواع احتراق

احتراق کنترل شده: وقتی اتفاق می افتد که گاز و هوا (اکسیژن) به میزان لازم برای سوختن کامل گاز و ایجاد شعله پایدار  تامین گردد. میزان جریان گاز را می توان با تغییر اندازه روزنه گاز و فشار در قبل از روزنه کنترل کرد. (روزنه: اوریفیس)

احتراق انفجاری: به بیان ساده احتراق بسیار سریع و کنترل نشده را احتراق انفجاری می نامند.

بنابر مسایل مطرح شده فوق برای ایجاد احتراق کامل باید هوای کافی به محفظه احتراق داده شود که محصولات سوخت یعنی گاز کربنیک co₂ و بخار آب H₂O تولید گردد اگر اکسیژن کافی برای احتراق گاز به آن نرسد محصولات دیگری مخصوصا منواکسید کربن CO که یک گازسمی و خطرناک است تشکیل خواهد شد. به همین جهت شناخت نحوه تنظیم جریان هوا و گازداری اهمیت بسیار زیادی است.

هوای اولیه و هوای ثانویه

در دستگاه گازسوز به دو طریق هوای مورد نیاز سوخت در مشعل تامین می گردد. هوای اولیه و ثانویه هوایی که قبل از خارج شدن گاز از سوراخ سر مشعل گاز با آن ترکیب می گردد هوای اولیه نامیده می شود.

هوایی که برای احتراق کامل گاز ضروری است و از اطراف شعله های مشعل گرفته می شود هوای ثانویه نامیده می شود.

در بیشتر مشعلهای گازسوز فقط بخشی از هوایی که برای سوختن کامل گاز لازم است به صورت هوای اولیه تامین می گردد و مابقی از هوای ثانویه تامین می شود.

 

 

مشعلهای گازسوز

مشعل گازسوز وسیله ای است که گاز را با مخلوط گاز و هوای کنترل شده را به محفظه احتراق هدایت کرده و در آن محفظه ایجاد حرارت و روشنایی می نماید.

مشعلهای زرد سوز

این نوع مشعلها شامل یک معبر گاز رسان (لوله) می باشد که گاز را به سوراخهای سرمشعل می رساند

گاز خارج شده از سوراخها با شعله ای زرد رنگ در محل سوراخها می سوزد.

در این مشعلها قبل از خروج گاز از سوراخهای نامبرده هوا با گاز مخلوط نمی شود.

این نوع مشعلها قبل از احتراق مشعلهای آبی سوز مورد استفاده قرار می گرفت.

مشعلهای آبی سوز

این مشعلها بخوبی با گازهای سوخت مختلف و همچنین در فشارهای متفاوت به کار می رود و می توان جریان گاز ورودی این نوع مشعلها را بدون اینکه تاثیر نامطلوبی بر روی کار آنها بگذارد در دامنه وسیعی تغییر  داد.

طرز کار

از لحاظ رسیدن هوای اولیه به مشعل دو نوع مشعل وجود دارد.

1- مشعلهای اتمسفری: در یک مشعل اتمسفری جهت گاز از داخل روزنه، هوای اولیه را به داخل مشعل تزریق می کند.

ملکولهای موجود گاز در جهت حرکت خود ملکولهای هوا را نیز به حرکت درآورده و با هم دیگر مخلوط گردیده وارد سرسوراخهای مشعل شده و می سوزند. (بخاری - اجاق گاز - آبگرمکن)

2- مشعلهای اجباری: در این نوع مشعلها فشار گاز یا هوا یا هر دو به وسیله یک نیروی مکانیکی نظیر دمنده تقویت می شود. (مشعلهای برقی شوفاژ)

شناسایی اصول نصب بخاری گازسوز

در نصب وسایل گازسوز به طور کلی باید موادی را رعایت نمود که شامل نصب بخاری گازسوز نیز می گردد که عبارتند از:

1-     مسایل و موارد لازمی که باید درباره دودکشها رعایت گردد که قبلا توضیح داده شد.

2-     فواصل جانبی لازم تا مواد و مصالح قابل اشتعال که این فواصل عبارتند از:

فاصله بدنه اجاق گاز تا دیوار 15 سانتی متر و از سقف یا قفسه های فلزی قابل اشتعال 75 سانتی متر فاصله جانبی آبگرمکنهای مخزن دار و بخاری تا دیوار و مواد قابل اشتعال 15 سانتی متر

3-     رعایت طول شیلنگ های رابط که بیش از 5/1 متر نباشد

4-    بخاری گازسوز:

5-   برای گرم کردن فضای داخلی ساختمانها در زمستان، ارزانترین وسیله، بخاری است که در انواع نفتی، برقی، گازی مورد مصرف قرار می گیرد. در شکل زیر یک نوع بخاری گازی نشان داده شده است.

6-     قدرت حرارتی حداقل 1500 کیلوکالری معادل 7/1 کیلووات

7-     قدرت حرارتی حداکثر 10000 کیلوکالری معادل 6/11 کیلووات

8-     مصرف گازطبیعی (شهری) با چگالی 65/0 برابر 2/1 متر مکعب در ساعت

9-     مصرف گاز مایع (کپسول) با چگالی 7/1 برابر 95/0 کیلوگرم در ساعت

10-  فشار گاز مایع 28 میلی بار فشار گاز طبیعی 8/17 میلی بار

11-اصول نصب آبگرمکن گازی

12- آبگرمکن گازی را می توان روی کف پوشهای قابل اشتعال قرار داد، ولی باید فاصله آزاد تا دیوارهای مجاور را مطابق شکل زیر در نظر گرفت. آبگرمکن که روی کف پوش قابل اشتعال نصب می شود باید بر روی یک بلوک سیمانی توخالی به ضخامت 20 تا 30 سانتیمتر قرار داد و از همه طرف حداقل cm 30 امتداد یابد. بلوکهای بتونی باید سطح بدون ترک یا شکستگی زیر آبگرمکن ایجاد کنند بطوریکه سوراخ بلوکها مجرایی افقی ایجاد کنند. اگر مسیرهای سیم برق دور اتاق و نزدیک کف است.

13-وسایل و اصول تست لوله های گاز

14- برای لوله ها علاوه بر دو روشی که در اینجا ذکر خواهیم کرد در کتاب لوله کشی آب سرد و گرم و فاضلاب نویسنده سه روش زیر توضیح مفصل داده شده است:

15-  1- آزمایش شبکه لوله کشی با استفاده از آب

16-  2- آزمایش شبکه لوله کشی با استفاده از هوا

17-  3- آزمایش شبکه لوله کشی با استفاده از دود

18- الف - بررسی نشت با استفاده از کنتور: قبل از انجام این کار باید اطمینان حاصل کرد که شبکه لوله کشی فقط از طریق کنتور به شبکه شهری متصل است. برای انجام این آزمایش تمامی مجاری خروجی گاز را در شبکه لوله کشی گاز بسته، شیر اصلی ورود گاز را باز می کنیم. سپس با دقت نشان دهنده شماره انداز آزمایشی را به مدت 15 دقیقه تحت نظر می گیریم. برای اطمینان از صحت کار کنتور، باید پیلوت یکی از وسایل گازسوز را روشن کرد. مجدداً نشان دهنده آزمایشی را تحت نظر گرفت. در این حالت مشخص می شود که اولاً کنتور سالم است و در ثانی سیستم لوله کشی کاملاً آب بندی می باشد، ولی اگر در حالت اخیر هم عقربه حرکت نکند دلیل خرابی کنتور می باشد و باید شیر اصلی را بسته، به رفع نقص اقدام نمود.

19- ب-  بررسی نشتی بدون استفاده از کنتور: برای این عمل یک فشار سنج را که برای اندازه گیری فشار حداکثر تا 5/2 میلیمتر ستون آب مدرج شده باشد، به یکی از نقاط مصرف وصل می کنیم سپس شیر اصلی گاز را باز نموده و بعد از اینکه فشار به حد ثابتی رسید آن را می بندیم.

اقدامات لازم در صورت وجود نشتی

1  - اگر بوسیله هریک از دو روش بالا وجود نشت در سیستم مشاهده می گردد باید تمام دستگاههای گازسوز مجاری خروجی مربوط به این سیستم را آزمایش کرد. در صورتی که مطمئن شدید که شیرها بسته است و هیچ کدام از وسایل نشتی ندارد معلوم خواهد شد که نشت در سیستم لوله کشی می باشد. در این حالت شیر اصلی گاز را بسته و پس از پیدا کردن محل نشتی، تعمیرات لازم برای رفع نشتی را انجام داد. سپس آزمایشهای مذکور را مجدداً تکرار کرد.

حفاظت و ایمنی در ساختمانها

 

اقدامات ایمنی در لوله کشی

1- بستن جریان گاز

2     برای پیشگیری از خطرات حاصل از انتشار گاز، باید هنگام نصب وسایل گازسوز یا تعمیر، تعویض و بازرسی لوله کشی، شیر اصلی مصرف کننده بسته باشد.

 

 

3        اطلاع دادن قطع جریان گاز

4     سازمان نصب کننده وسایل گازسوز یا تعمیر و بازرسی کننده لوله کشی، قبل از بستن شیر اصلی مصرف کنند موظف است مصرف کنندگان مربوط را از موضوع آگاه سازد.

 

اقدامات احتیاطی قبل از بستن جریان گاز

1     - قبل از قطع جریان گاز باید شیر کلیه وسایل گازسوز بسته شود. در هنگام استفاده چند مصرف کننده گاز باید دقت کرد که فقط شیرگاز مصرف کننده مورد نظر بسته شود. برای نصب، تعمیر یا بازرسی یک وسیله گازسوز می توان فقط شیر مصرف آن وسیله گازسوز را بست و از قطع جریان گاز اصلی خودداری کرد.

2        بازرسی نشتی گاز

3     برای پیدا کردن محل نشت گاز، باید از کف صابون و یا مواد مشابه آن از قبیل روغن با چگالی کم استفاده نمود. نباید به هیچ وجه برای این منظور از کبریت و شمع، شعله و سایر منابع احتراق استفاده شود.

حوادث ناشی از گاز

حوادث ناشی از گاز به دو دسته عمده تقسیم می شوند.

الف ) آتش سوزی وانفجار

دراین دسته ازحوادث، ابتدا به علل مختلف گاز نشت نموده ودرفضای آشپزخانه یا منزل منتشر می شود. سپس عاملی مانند جرقه و یا شعله، گاز را مشتعل نموده وسبب انفجار و آتش سوزی می گردد. علل نشت گاز عبارتند از :

1. محکم نبودن شیلنگ دستگاه گاز سوز در دو سر اتصال آن توسط بست فلزی

2. استفاده از شیلنگ های طولانی ودرمعرض برخورد بودن ویا حرارت دیدن آنها

3 . فرسوده ویا غیر استاندارد بودن شیلنگ ها

4. در پوش نداشتن شیرهای مصرفی که مورد استفاده نیستند.

5. دخالت افراد ناوارد در تعمیر ودستکاری دستگاههای گاز سوز

6. استفاده از دستگاههای گاز سوز غیر استاندارد وغیر مجاز

ب) گاز زدگی

این دسته از حوادث معمولا در اثر نداشتن دودکش مناسب برای دستگاههای گاز سوز، به خصوص بخاری و آب گرم کن ، یا عدم تهویه کافی فضای اتاق روی می دهند. سوختن ناقص گاز وتجمع گاز های مسموم کننده ویا کمبود اکسیژن سبب مسمومیت افرادی که در چنین فضایی تنفس می کنند شده وبه گاز زدگی آنها می انجامد.

ازجمله این مسمومیت ها نصب بخاریهای بدون دودکش درمحلها ویا اتاقهایی که کوچک بوده وهیچگونه تهویه مناسب وجود ندارد. که گاز coد جایگزین اکسیژن محیط شده وسبب مسمومیت افرادی گردد ولی نصب این بخاریها در محیطهائی که تهویه مناسب وجود دارد مانند سوله ومغازه هاکه رفت و آمد در آنها جریان دارد بلا مانع است.

درجه حرارت بحرانی گازها

گاز متان دارای نقطه جوش 160- ودرجه حرارت بحرانی C 5/82 - می باشد حد پایین اشتعال این گاز 3/5 درصد وحد بالای اشتعال آن 14 درصد بوده وحدود یا بهینه اشتعال گاز متان که قسمت اعظم گاز طبیعی را تشکیل میدهد 8/7 درصد می باشد.

انفجارهای غیر متراکم :

تمامی انفجارهای غیر متراکم نیاز به یک منبع آتشزنه دارند. الکتریسته ساکن،  جرقه ها، شعله ها، وسطوح داغ الکتریکی، مکانیکی و شیمیایی همه می توانند بعنوان منبع آتشزنه مخلوطهای غیر متراکم باشند.

در شرایطی که گاز دریک ساختمان نشت کرده باشد منابع آتشزنه احتمالی می تواند چراغهای شمعی وسایل حرارتی وجرقه های الکتریکی ناشی از تجهیزات کلیدهای قطع و وصل یا موتورهای الکتریکی وغیره باشد. لازم نیست که منبع آتشزنه درمحلی قرار داشته باشد که بیشترین صدمات بوجود آمده است زیرا شعله اولیه و فشار موج انفجار تمایل زیادی دارد که به سرعت از نقطه شروع احتراق دور شود.

انفجارهای غیرمتراکم نسبت به انفجارهای حالت متراکم تولید امواج فشاری با شدت بسیار کمی می نماید اما اندکی افزایش فشار می تواندجهت تخریب دیوارها وبلند کردن سقفها کافی باشد. این نوع صدمات ساختمانی باعث خروج وانتشار انفجار می شود وبه همین دلیل فشارهای بالاتر توسعه پیدا نمی کنند.

اثر انفجار غیر متراکم ممکن است بصورت هل دادن کامل یک دیوار باشد که دیوار سالم ودست نخورده باقی بماند. درصورتی که اگر دیوار بیفتد تمایل دارد که از قسمت میانی شکسته شود. انفجارهای غیر متراکم با ویرانی کم امکان دارد از طریق قسمت های ضعیف تر مانند پنجره ها خارج شوند.

 

 

خطرات گاز طبیعی

اگرچه درتاسیسات پالایش، انتقال وتوزیع گاز طبیعی، گاه حوادثی روی می دهد که منجر به بروز انفجار یا آتش سوزی ناشی از نشت یا فوران گاز می گردد اما سابقه سی ساله مصرف گاز درکشور ما نشان می دهد که متاسفانه حوادثی که برای مصرف کنندگان گاز روی می دهد از نظر تلفات انسانی و حتی میزان خسارات مالی به مراتب بیشتر از حوادث درتاسیسات صنعت گاز است درحالی که در تاسیسات گاز حجم بسیار زیادی از گاز تحت فشارهای بسیار بالا جریان داشته و فرایندهای متعددی اتفاق می افتد و بالعکس در مورد مصرف کنندگان حجم گاز وفشارها پائین وبسیار پائین می باشد، می بینیم که هر سال دهها نفرجان خود را بر سر بی احتیاطی وسهل انگاری دراستفاده از وسایل گاز سوز می گذارند.

خطرات و آتش سوزیهای گاز برای مصرف کنندگان

حوادثی که برای مصرف کنندگان گاز طبیعی اتفاق می افتد اغلب و شاید قریب به اتفاق دراثر سهل انگاری بی احتیاطی ویا کم دانشی مصرف کنندگان روی می دهد.

بطور مثال :

دراثر مجاورت وسایل واشیا قابل اشتغال با وسایل گاز سوز، اینگونه اشیا مشتعل شده وسپس آتش سوزی گسترش می یابد. ازجمله این موارد نزدیکی پرده ها، رختخواب ، البسه واشیا چوبی و غیره با اجاق گاز ، بخاری و آبگرمکن را می توان نام برد.

هم چنین بعلت استفاده از شیلنگ های غیر استاندارد لاستیکی ، بعضا این شیلنگ ها درنزدیکی محل اتصال به بخاری یا آبگرمکن به تدریج فرسوده شده و به نشت افتاده که در اثر نزدیک بودن به منبع دچار آتش سوزی می گردد.

مواردی چون شل بودن اتصالات وسایل گاز سوز وعدم رعایت استاندارد وسیله گاز سوز و یا مسدود شدن لوله دودکش وسایل گاز سوز سالانه باعث بوجود آمدن آتش سوزی ها واز بین بردن جان ومال  مردم می گردد که بعنوان علل پیشین از آن نام می برند.

علل فاعلی ازقبیل نشت گازهای قابل اشتعال ، بازبودن شیر گاز، انفجار گاز ، پرنمودن کپسول گاز، واژگون شدن منبع حرارتی گاز سوز، امتحان نشتی گاز با شعله، تعویض سیلندر گاز خانگی ، روشن کردن وسایل گاز سوز ، تعمیر و دستکاری در وسایل گاز توسط افراد غیر ماهر که در اثر سهل انگاری وبی احتیاطی ویا کم دانشی باعث بروز آتش سوزی وحوادث ناشی از گاز بوده است.

لذا با توجه به آثار علل آتش سوزی از نظر منابع حرارتی گاز سوز که هر سال نسبت به سال گذشته رو به افزایش است موارد ایمنی وپیشگیری الزامی بوده که بعدا به ان اشاره می گردد.

حوادث درخطوط انتقال گاز وایستگاههای تقویت فشار

الف - خطوط اصلی انتقال گاز

این خطوط که گاز شیرین خروجی از پالایشگاهها را به محل مصرف کنندگان عمده در شهرها و کارخانجات صنعتی ارسال می دارند علیرغم کلیه تمهیدات پیش بینی شده در طراحی واجرای ان ها و هم چنین کنترل های مستمری    ( شامل نشت یابی ، اندازه گیری ولتاژ دوره ای وغیره ) که در طول بهره برداری آنها اعمال می گردد. باتوجه به گستردگی و پراکندگی زیادی که دارند نمی توان احتمال وقوع نشتی در آنها را منتفی دانست. طبعا بدلیل فشار بالای عملیاتی خطوط لوله هر گونه نشتی جزیی می تواند سریعا محیط اطراف  خود را فرا گرفته وانفجار و آتش سوزی درپی داشته باشد.

یکی از علل اصلی ایجاد نشت در خطوط لوله، خوردگی سطوح خارجی   لوله ها می باشد. اگر چه کلیه خطوط انتقال گاز تحت پوشش حفاظت کاتدی قرار دارند، ولی مشاهده شده که بعضا به دلیل مختلفی از قبیل نامناسب بودن کیفیت پوشش خارجی لوله، نقص دراجرای پوشش و یا سیستم حفاظت کاتدی ترک خوردگی  تنشی وغیره سطح خارجی لوله بطور موضعی دچار خوردگی وترک خوردگی گردیده است . این نوع خوردگی ها درصورتی که با کنترل های مستمر به موقع شناسایی ورفع نقص نگردند می توانند زمینه ساز بروز نشتی وحوادث ناشی از آن گردند .

مواردی که آتش نشانان درحوادث نشت گاز باید انجام دهند

1- استفاده از حداقل نیرو عملیاتی

2-  قطع شیر گاز اصلی ساختمان

3- پیدا کردن محل دقیق نشت گاز

4- استفاده از یک رشته لوله آبدهی تا محل نشت گاز همراه با آب

5- قطع برق اصلی ساختمان

6- استفاده از تجهیزات انفرادی بطور کامل

7- استفاده از گاز سنج

8- استفاده از دستگاه تنفسی

9- استفاده از تجهیزات ضد جرقه (چراغ قوه، استفاده از تجهیزات برنجی و آلومینیومی و.)

10- رعایت اصول ایمنی وحفاظتی درمحل از جمله الکتریسته ساکن - منابع جرقه زنه و..

11- استفاده  از خاموش کننده پودری درمحل نشت گاز وبه هم زدن واکنش های انفجاری محیط

12- رعایت بازنمودن درب ها ازجهت رسیدن ناگهان اکسیژن به محیط و بوجودنیامدن محیط انفجاری

13- استفاده از تهویه طبیعی (باز نمودن دربها، پنجره ها وغیره )

14- استفاده از تهویه غیر طبیعی (استفاده از دستگاه تهویه یافن  ) با رعایت اصول ایمنی

15- در صورتی که نشت گاز همراه با شعله باشد نباید شعله را با آب خاموش نمود وباید گاز را قطع کرد .

16- استعمال دخانیات ، استفاده از موبایل وبی سیم، روشن وخاموش کردن لامپها، راه رفتن بی مورد درمحل اکیدا ممنوع می باشد.

17- خیس نمودن افرادی که می خواهند وارد محیط های گازی شوند (جهت جلوگیری از جرقه احتمالی)

18- اگر نشتی گاز در اثر شکستگی علمک گاز باشد باید شیر قطع کن علمک را ببندیم.

19- اگر نشتی گاز از لوله اصلی باشد با ایمن کردن محل تا رسیدن عوامل شرکت گاز برای قطع شیر اصلی در محل حضورداشته باشیم.

20- حتی الامکان افراد عادی را از محل های نشت گاز شدید دور نمائیم.

موارد ایمنی درارتباط با شیرهای گاز و وسایل گاز سوز

1-هر دستگاه گاز سوز باید به یک شیر مصرف مستقل مرتبط باشد.

2- از اتصال دو یا چند دستگاه گاز سوز به یک شیر مصرف خودداری شود.

3- انتهای شیرهای مصرفی را به دستگاه گاز سوزی مرتبط نیست ومورد استفاده قرار نمی گیرد. حتما در پوش مسدود شود.

4- درصورتی که برای مدت طولانی از دستگاه گاز سوز استفاده نمی شود. شیر مصرف آن بسته نگه داشته شود.

5- در صورت ترک منزل برای مدت طولانی ، کلیه شیرهای مصرف     دستگاه های گاز سوز بسته شوند.

6- در شیرهای استاندارد، دسته شیر درحالت باز بودن و در امتداد جریان گاز و در حالت بسته بودن عمود برجریان گاز می باشد.

7- دراجاق گازهایی که فاقد پیلوت می باشند، از باز کردن شیر اجاق گاز قبل از افروختن کبریت خودداری شود.

8- در دستگاه های گازسوزی که مجهز به پیلوت می باشند، اگر بعد از باز کردن شیر گاز شعله روشن نشود معلوم است که پیلوت یا تنظیم نیست ویا خاموش شده است. درهرحال باید فورا شیر گاز را بست و به بررسی و رفع علت پرداخت.

9- سعی شود از دستگاههای گازسوزی استفاده گردد که شیرهای آن دارای ترموکوپل باشد.

10- به منظور جلوگیری از بازی کردن کودکان با دستگاه های گاز سوز، در مواقع عدم استفاده از این وسایل ، حتما شیر اصلی مصرف آنها بسته شوند.

11- از وارد آوردن ضربه بر روی اجاق گاز باید خودداری شود،زیرا این عمل باعث سست شدن اتصالات ونشت گازخواهد شد.

12- از سر رفتن غذا، روی اجاق گاز جلوگیری شود.

13- ازقرار دادن دستگاه گاز سوز درمعرض کوران هوا وجریان باد خودداری شود.

14- قرار گرفتن اشیا قابل اشتعال درمجاورت بخاری ممکن است سبب آتش سوزی گردد.

موارد ایمنی شیلنگ های گاز

1-شیلنگ های لاستیکی معمولی در برابر مواد نفتی وگازی به سرعت فاسد می شوند. لذا برای اتصال اجاق وسایر دستگاه ها که استفاده از شیلنگ برای آن ها مجاز شناخته شده به سیستم لوله کشی باید از شیلنگ های لاستیکی تقویت شده که مخصوص گاز ساخته شده است استفاده شود. طول شیلنگ های گاز نباید  حداکثر از 120 سانتیمتر بیشتر باشد. استفاده از شیلنگ های طویل برای رساندن گاز به نقاط مختلف منزل بسیار خطرناک است وباید از این کار احتراز نمود.

2- شیلنگ های گاز نباید به هیچ وجه درمعرض حرارت اجاق گاز وسایر دستگاههای گاز سوز قرار گیرند.

3- برای محکم کردن شیلنگ های گاز در انتهای لوله گاز واجاق گاز، باید از بست های فلزی استفاده شود. بدون این بست ها امکان جدا شدن شیلنگ از لوله وخروج گاز وجود دارد.

4- پیچاندن سیم بجای بست باعث بریده شدن وجدا شدن شیلنگ وانتشار گاز خواهد شد.

5- شیلنگ های لاستیکی را باید هر چند وقت یکبار مورد بازدید قرار داد تااطمینان حاصل شود که سوراخ نشده یا ترک برنداشته باشد از محل بست بریده ویا سست نشده باشد.

6- لوله های فلزی لوله کشی گاز در منزل نیز باید هر چند وقت یکبار بازدید گردد تا در صورت زخمی شدن یا کنده شدن رنگ آنها مجددا رنگ آمیزی شوند.

موارد ایمنی نشت گاز واستشمام بوی گاز:

درصورت نشت گاز ویا استشمام بوی آن، قبل ازهر کاری باید دقت کرد که در آن محل هیچگونه جرقه ای زده نشود، از روشن کردن کبریت ، فندک و امثال آن وهمچنین از روشن ویا خاموش کردن وسایل برقی خودداری ودستورات زیر اجرا شوند

1- فورا شیر اصلی گاز بسته شود

2- افراد خانواده ازمحل آلوده به گاز خارج شوند

3- در و پنجره ها باز شوند

4- با تکان دادن حوله پنبه ای مرطوب جریان خروج هوای آلوده به گاز تسریع شود

5- چنانچه محل آلوده به گاز تاریک باشد، برای روشنایی محل از چراغ قوه که درخارج از فضای الوده به گاز روشن شده استفاده شود.

6- درصورت بروز هرنوع آتش سوزی درساختمان چون وجود گاز در لوله احتمالا باعث تشدید آتش سوزی خواهد شد. فورا شیر اصلی به ساختمان که بعد از کنتور قرار داده بسته شود تاجریان گاز به داخل ساختمان قطع گردد.

7- در صورت بروز هرگونه حادثه منجر به نشت گاز بدون فوت وقت و با خونسردی کامل با شماره تلفن های پست امداد شرکت گاز و سازمان آتش نشانی تماس گرفته شود.

ضمنا نصب واستفاده از خاموش کننده های استاندارد در آشپزخانه از ضایعات ناشی از آتش سوزی ها به موقع جلوگیری می کند.

 

 

 

 

 

رویه‌های به کارگیری

IGE / UP / 5    Part 1

COMMUNICATION 1558

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

 

 

 

 

 

 

خودروهای گاز طبیعی

طراحی و نصب ایستگاه‌های سوختگیری

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست عناوین

صفحه		بخش
	مقدمه	1
	محدودة کاربر	2
	ملاحظات قانونی و وابسته	3
	شرح کلی	4
	اصول طراحی و نصب	5
	محل و جانمایی تجهیزات	6
	تأمین گاز و اندازه‌گیری	7
	کمپرسورگاز ( شامل ضمایم )	8
	تجهیزات ذخیره ( شامل ضمایم )	9
	شیرها، رویه‌های خاموش کردن، لوله‌کشی ایستگاه ( ضمایم )	10
	توزیع کننده سوختگیری خودرو	11
	تجهیزات برقی و سیم‌کشی	12
	آزمون، گازشویی و راه‌اندازی	13
	تذکرات عملی و دستورالعمل‌ها	14
پیوستها
	لغتنامه	1
	دستورالعمل‌های سوختگیری	2
	تجدید اعتبار مخزن	3
	اتاقکها ـ رویه‌های اضطراری برای تهویة مکانیکی	4
	آزمون هیدروستاتیک و نیوماتیک	5
	گازشویی	6
	طراحی نازل سوختگیری	7
	مدارک مرتبط	8

بخش 1: مقدمه

1ـ1. این رویه‌ها مشخصات طراحی و نصب ایستگاه‌های سوختگیری گاز طبیعی به خودرو را ارایه می‌دهند.

1ـ2. این مدرک هنگام ارایة رویه‌های خاص، از عبارات " بایست "1  ، " باید " 2 و " می باید "3 استفاده می‌کند( بدون مقابله با بند 1ـ4 ).

الف ـ عبارت " می باید " ، الزامی را که در قانون انگلستان در زمان انتشار این متن وجود دارد، مشخص می‌کند.

ب ـ عبارت " باید " ، رویه‌ای  را ارایه می‌دهد که انطباق کامل و بدون انحراف از آن مورد نظر است.

ج ـ عبارت " بایست " ، رویه‌ای را ارایه می‌دهد که انطباق با آن مورد نظر است و انحراف از آن پس از بررسی اولیة مورد قبول در نظر گرفته خواهد شد.

1ـ3 . اکنون کاملاً پذیرفته شده که بیشتر حوادث در صنعت،‌ از برخی دیدگاه‌ها همانگونه که به عوامل فنّی بستگی دارد، به انسان نیز وابسته است؛ چرا که اقدامات افراد، موجب آغاز یا نقش داشتن آنها در حوادث می‌شود یا افراد می‌توانند با اقدامات بهتر، از بروز آنها جلوگیری کنند.

    بنابراین در نظر داشتن مدیریت مناسب این عوامل انسانی و کنترل ریسک، ضروری است. برای انجام این کار، توصیه می‌شود که بررسی مناسبی از نشریه "اداره سلامت و ایمنـی"4 (HS) G48 در مورد " عوامل انسانی در ایمنی صنعتی " صورت گیرد.

1ـ4 . این رویه‌ها در جستجوی استفاده از روش یا مقررات اجباری در برابر قضاوت مهندس مسؤول نیست. هر گاه روشهای بهتر و جدیدتری به وجود آمده و ثابت شود، بدون هرگونه تأخیر، باید از آنها در اصلاح این رویه‌ها استفاده کرد. اصلاحیه‌های این رویه‌ها بنابر نیاز منتشر خواهد شد و انتشار آنها در مجلة مؤسسه و سایر نشریات مربوطه اعلام خواهد شد.

1ـ5 . درخواستهای تفسیر رویه‌های مربوط به موضوعهایی که در محدودة کاربرد خود، بطور کامل تحت پوشش این متن نیستند، باید برای دبیرخانة " مؤسسة مهندسان گاز " ارسال شود، که برای بررسی و اظهار نظر به کمینة فرعی مربوطه، ارائه خواهد شد. ولی در هر صورت مسؤولیت نهایی  به عهدة مهندس مسؤول انجام کار خواهد بود و هر گونه اظهار نظری که توسط " مؤسسة مهندسان گاز " ارایه شود مسؤولیتی را از وظایف مهندس مسؤول نمی‌کاهد.

بخش 2: محدودة کاربرد

2ـ1. این رویه‌ها، طراحی و نصب ایستگاه‌های سوختگیری گاز طبیعی فشرده (CNG) به خودرو را که در فشارهای کمتر از 250 بار کار می‌کنند، پوشش می‌دهد در صورت توجه کافی به ایمنی عمل کرد اجزا، فواصل مجاورت، استقامت مکانیکی و آزمون سلامت تأسیسات، ممکن است بتوان این رویه‌ها را در فشارهای کاری بالاتر هم به کار گرفت.

2ـ2. این رویه‌ها در مورد ایستگاه‌های سوختگیری که با گاز طبیعی توزیع شدة معمولی تغذیه می‌شوند ( گاز خانوادة دوم طبق تعریف BS1179 ) کاربرد دارند و همچنین برای سایر گازهای سوختی شامل آنهایی که از محل های دفن زباله ( بیوگاز ) به دست می‌آیند نیز مناسب خواهند بود. ولی ترکیبات متفاوت و بخصوص تأثیر احتمالی آنها بر مواد و عملیات و نحوة ارتباطشان با خودرویی که از آنها استفاده خواهد کرد، باید شناسایی شوند.

    ایستگاه‌های سوختگیری گاز طبیعی مایع (LNG) در محدودة کاربرد این رویه‌ها قرار ندارند.

2ـ3. این رویه‌ها به ایستگاه‌هایی که توزیع کننده‌های سوختگیری سریع یا آرام دارد، مربوط نمی‌شوند. در صورت تناسب، این رویه‌ها را می‌توان در مورد واحدهای سوختگیری خود کنترل شدة یکپارچه1 و واحدهای سیار نیز به کار برد. در این شرایط، ملاحظات ویژه ای را باید مد نظر داشت.

2ـ4. کتابچة دیگری از رویه‌ها که طراحی و نصب اجزای سیستم سوخت خودروی گاز طبیعی را در بردارد، تحت عنوان IGE/UP/5 pt 22  قابل دسترسی است.

 

بخش 3: ملاحظات قانونی و وابسته

    این رویه‌ها براساس پیش زمینه‌های قانونی اجباری در انگلستان، در زمان انتشار خود تنظیم شده‌اند. ممکن است در سایر کشورها، ملاحظات مشابهی کاربرد داشته باشند که در این صورت، ارجاع به این مقررات ملی مرتبط، ضروری خواهد بود. ملاحظات قانونی و وابسته‌ای که در این بخش مشخص شده‌اند، به طور خاص به ایستگاه‌های سوختگیری گاز طبیعی مربوط است.

    در پیوست (8) مقررات، یادداشتهای راهنما، استانداردها و... که در این کتابچة رویه‌ها معرفی شده و نیز سایر مقرراتی که ممکن است به کار گرفته شوند، فهرست شده‌اند. هر جا که استانداردها و سایر مقررات انگلیسی ارایه شده‌اند، ممکن است استانداردها یا مقررات ملی یا بین المللی معادلی نیز به همان صورت مناسب باشد.

3ـ1. ملاحظات قانونی

3ـ1ـ1.   مشاوره

3ـ1ـ1ـ1.کسب مجوز طراحی و ساخت از مرجع صاحب صلاحیت مربوطه، ضروری خواهد بود.

3ـ1ـ1ـ2. ادارة سلامت و ایمنی، ادارة گمرک و مالیات، سازمان آتش نشانی محلی و بیمه‌گران نیز باید آگاه شوند.

3ـ1ـ2. مقررات

      قانون سلامت و ایمنی در محل کار

      قانون حفاظت محیط زیست

      مقررات کیفیت گاز

      قانون گاز (1986) ـ برخی الزامات قانونی، تحت این قانون قرار دارند،  (برنامة 5 قسمت دوم) که تأمین گاز به کمپرسور را مد نظر قرار می‌دهد. علاوه بر آن، استفاده کننده باید با ارسال یک برگ اعلام چهارده روزه، سازمان انتقال گاز را از قصد خود برای نصب کمپرسور گاز آگاه کند.

مقررات برق در محل کار

مقررات سیستمهای تحت فشار و مخازن قابل حمل گاز

3ـ2. ملاحظات مرتبط

3ـ2ـ1. کدهای عملی

HSE Guidance HS(G)41 petrol filling stations: construction and operation.

HSE Gvidance HS(G)48 Hvman factor in indvstrialsafety.

3ـ2ـ2. صلاحیت

    هر شخصی که در طراحی، نصب یا آزمون یک ایستگاه سوختگیری گاز طبیعی درگیر است، باید صلاحیت انجام این کار را داشته باشد. این صلاحیت با ترکیب متناسبی از تحصیل، آموزش و تجربة عملی به دست می‌آید.

بخش 4: شرح کلی

4ـ1. تأمین گاز و اندازه‌گیری

    الزامات تغذیة گاز ورودی و نصب وسیلة اندازه‌گیری گاز، ابتدا به میزان تقاضای فشار و جریان از کمپرسور گاز بستگی دارد.

4ـ2. کمپرسور گاز

    به طور کلی، کمپرسورهای گازی که در ایستگاه‌های سوختگیری گاز طبیعی به کار         می‌روند، دارای دبی های نسبتاً کم هستند، ولی افزایش فشارهای بالا ( معمولاً تا 250 بار ) تولید می‌کنند. یک کمپرسور ممکن است یک مخزن ذخیرة مادر ( بالک ) با به طور مستقیم تجهیزات سوختگیری را تغذیه کند و معمولاً یک ماشین رفت و برگشتی1 چند مرحله‌ای است که ممکن است با موتور برقی یا یک موتور احتراق داخلی به حرکت درآید.

4ـ3. ذخیرة گاز

    ممکن است برای تسهیل در سوختگیری پیوستة خودروها، حجم از گاز، ذخیره شود. معمولاً ذخیره در انباره‌هایی از مخازن چندگانه انجام می‌شود تا سوختگیری تسریع شده و اندازة‌ کمپرسور کاهش یافته و تعداد چرخه‌های روشن ـ خاموش محدود شود. معمولاً مخازن از طریق چند راهه به یکدیگر متصل می‌شوند تا در نقطة سوختگیری، یک " ذخیرة توزیع آبشاری "2 را ایجاد کنند.

    مخازن در دوره‌های مشخص شده‌ای، نیاز به تجدید اعتبار خواهند داشت. این کار نیاز به برنامه‌ریزی دقیقی دارد تا میزان تحویل ایستگاه طی مرحلة تجدید اعتبار، تحت تأثیر قرار نگیرد.

4ـ4. توزیع کنندة سوختگیری خودرو

4ـ4ـ1. اجزا

    معمولاً یک توزیع کنندة‌ سوختگیری خودرو، از اجزای زیر تشکیل شده است:

ـ واحد توزیع ـ انداره گیری

ـ شیلنگ سوختگیری

ـ نازل سوختگیری

گازی که باید توزیع شود یا به طور مستقیم از کمپرسور کشیده و یا از ذخیره در محل، و سپس به خودرو منتقل می‌شود، این رویه، مشابه تجهیزات سوختگیری مایع، نیاز به مقداری عملیات دستی دارد.

4ـ4ـ2. روشهای سوختگیری

    برای سوختگیری خودرو، از دو روش می‌توان استفاده کرد:

الف ـ سوختگیری سریع

عملیات سوختگیریی است که معمولاً چند ساعت یا برای مثال در طول شب انجام می‌شود.

معمولاً در تجهیزات سوختگیری آرام، عملیات سوختگیری بدون حضور متصدی انجام می‌گیرد و در نتیجه، ممکن است وجود سیستمهای ایمن و حفاظتی در مورد آن ضروری باشد.

تجهیزاتی که در عملیات سوختگیری سریع و آرام به کار می‌روند، تا حدودی با یکدیگر تفاوت دارند؛ ولی اجزای اصلی سیستم مشابه‌اند.

4ـ4ـ3. عملیات

توزیع کننده می‌تواند به یکی از دو روش زیر باشد:

الف ـ توزیع کنندة‌ دستی یا برقی سه خط ( انباره ).

ب ـ یک پایة سوختگیری که در ایستگاه‌های سوختگیری آرام استفاده می‌شود.

در یک ایستگاه سوختگیری سریع، از توزیع کننده برای مرتبط کردن خودرو به سیستم ذخیرة‌ آبشاری و کنترل حداکثر فشار سوختگیری مخزن ( های ) خودرو استفاده می‌شود.

در یک ایستگاه سوختگیری آرام، پایة سوختگیری به طور مستقیم به خط تخلیة کمپرسور متصل است، در این مورد، فشار سوختگیری، معادل فشار تخلیة کمپرسور است.

    یک واحد توزیع کننده، ممکن است دارای یک وسیلة اندازه‌گیری برای اندازه‌گیری مقدار و محاسبة بهای گاز توزیع شده باشد.

4ـ5. سیستمهای کنترل

یک سیستم کنترل با توجه به درخواستهای توزیع کنندة سوختگیری خودرو، کمپرسور و دیگر تجهیزات ذخیره را به کار می اندازد.

بخش 5: اصول کلی طراحی و نصب

5ـ1. ساختار کلی

5ـ1ـ1. همة تجهیزات، اجزا، لوله‌کشها و اتصالات، باید از نوع و ساختار مناسب برای استفادة مورد نظر خود، شامل دامنة کامل فشارها، دماها و بارهایی باشند که ممکن است تحت شرایط عادی و بروز عیب رخ دهد و باید بتوان آنها را طبق دستورالعمل هر سازنده نیز به کار برد.

5ـ1ـ2. هر کمپرسور، تجهیزات ذخیره یا توزیع کنندة سوختگیری خودرو، باید در یک بستر یا سکوی محکم، تخت و افقی نصب شود.

5ـ2. کیفیت گاز

5ـ2ـ1. گاز تحویل شده به وسیلة ایستگاه سوختگیری

5ـ2ـ1ـ1. الزامات قانونی برای کیفیت گازی که در انگلستان تأمین می‌شود، در " مقررات کیفیت گاز "1 آورده شده است.

5ـ2ـ1ـ2. هر مشخصاتی که برای کیفیت گاز تأمین شود، باید الزامات سازندة هر گونه تجهیزات خاص موجود در ایستگاه را برآورده کند.

5ـ2ـ1ـ3. بایست افت و خیزهای دوره‌ای موجود در ترکیب گاز سیستم انتقال گاز را مد نظر قرار داد و در این مورد، نظرات " شرکت انتقال گاز " را جویا شد.

5ـ2ـ2. گاز تأمین شده از کمپرسور

5ـ2ـ2ـ1. گازی که از کمپرسور یا خشک کن پایین دست همراه آن ( درصورت وجود ) عبور       می‌کند، باید دارای میزان رطوبتی باشد که تحت شرایط مورد انتظار کاری، موجب تشکیل هیدرات ـ آب در هیچ یک از تجهیزات پایین دست یا سیستم سوخت خودرو نشود.

ممکن است برای دستیابی به میزان رطوبت قابل قبول، لازم باشد یک سیستم خشک کن نصب شود، که خود ممکن است سطح مواد بودار گاز طبیعی را کاهش دهد. گازی که از هر سیستم خشک کن عبور می‌کند، می باید از نظر میزان مواد بودار، با " مقررات کیفیت گاز "‌ انطباق داشته باشد.

5ـ2ـ2ـ2. بایست  آب چگالیدة شده را که ممکن است درمخازن ذخیره پدید آید، مد نظر قرارداد.

محدود کردن نقطة شبنم در مخازن ذخیره، کار مطلوبی است؛ چون در این صورت، می‌توان فواصل آزمونهای مخزن را افزایش داد( ر.ک.پیوست 3 ).

5ـ2ـ2ـ3. مقدار ذرات معلق گازی که به توزیع کننده تغذیه می‌شود، باید در حدی باشد که باعث خرابی تجهیزات توزیع کننده یا سیستم سوخت خودرو نشود. بایست در مسیر گاز، یک فیلتر نصب شود که ذرّات با ابعاد بزرگتر از 5 میکرون را از خود عبور ندهد.

5ـ2ـ3. نگهداری و سرویس

هرگونه عملیات نگهداری وسرویسی که طی کار ایستگاه سوختگیری پیش بینی        می‌شود، نباید تأثیر نامطلوبی برکیفیت گاز تأمین شده از ایستگاه داشته باشد.    

بخش 6 : محل و جانمایی تجهیزات

6ـ1. کلیات

6ـ1ـ1. ایستگاه سوختگیری بایست درفضای باز قرار گیرد؛ ولی برخی موارد تجهیزات  می‌توانند با رعایت کردن این رویه‌ها در محیط بسته قرار گیرند.

6ـ1ـ2. موقعیت محل و جانمایی آن باید بدقت برنامه‌ریزی شود؛ چون بیشتر اجزای محل سوختگیری از نظر قرارگیری و حد اقل فواصل جداسازی، دارای محدودیتهایی هستند که ممکن است تحت تأثیر الزامات " منطقة خطرناک " قرار بگیرند.

 

 

 

6ـ2. مناطق خطرناک

6ـ2ـ1. ممکن است درمراحل اولیة پروژه، لازم باشد مناطق خطرناک تقریباُ مشخص شوند تا امکان تعیین تجهیزات برقی و موقعیت سایر چشمه‌های بالقوة اشتعال به وجود آید. ولی پیش از به کاراندازی ایستگاه سوختگیری و با استفاده از استاندارد BS5345:pt2 یا یک استاندارد معادل مناسب، باید یک نقشة کامل تهیه شود.

6ـ2ـ2. برای تعیین موقعیت تجهیزات برقی و سایر چشمه‌های اشتعال، باید یک تحلیل      رده‌بندی منطقة خطرناک انجام شود. رده‌بندی باید براساس یک کد مناسب انجام شود. اصول مشخصات نشریة گاز انگلستان1 BGC/PS/SHA1 را می‌توان برای این منظور برد.

6ـ2ـ3. در عملیات عادی یک ایستگاه سوختگیری NGV 2 انتظار به وجود آمدن یک مخلوط قابل اشتعال هوا ـ گاز نمی‌رود. هر گونه رهاسازی گاز به عنوان " درجه دوم "  رده‌بندی می‌شود. در نتیجه، معمولاً باید رده‌بندی منطقة خطرناک " ناحیة (2) " را به کار برد.

ناحیه‌بندی را می‌توان در موقعیتهای زیر در رهاسازیهای درجه دوم به کار برد:

- درون ساختمانها، خانه‌ها و اتاقکهای اختصاصی دارای تهویة خاص که در آنها میزان تهویه، به قدری باشد که احتمال رسیدن پتانسیل گاز رها شده ( ر.ک بند 6ـ4ـ2 ) درهر جای آنها بجز در مجاورت محل رهاسازی، به غلظت 25 درصد حد پایین3 قابل اشتعال (LFT ) برسد.

ـ در فضای باز

رهاسازیهای درجه دوم می‌توانند در محل اتصال فلانجها، اتصالات فشاری،  اتصالات پیچی لوله‌ها، درزبند (gland) شیرها، دیافراگمهاتی رگولاتور و... رخ دهد.

 معمولاً هر ساختمان یا اتاقکی که شامل یک چشمة رهاسازی گاز نباشد، ولی درون یک منطقة خطرناک قرار گیرد، باید دارای همان رده‌بندی آن ناحیه فرض شود؛ مگر آن که هیچ گونه گشودگی به منطقة خطرناک وجود نداشته باشد و بتوان نشان داد که ساختار آن نسبت به نفوذ احتمالی یک فضای قابل اشتعال گاز، نفوذ ناپذیر است.

6ـ3. محدودیتها و فواصل جداسازی ( ر.ک. تصویر 1 )

6ـ3ـ1. کمپرسور ( شامل تجهیزات ضمیمه )

6ـ3ـ1ـ1. رده‌بندی منطقة خطرناک باید اعمال شود ( ر.ک. بند 6ـ2 )

6ـ3ـ1ـ2. نصب باید در یک موقعیت با تهویة خوب و به طور ایده آل در فضای باز قرار گیرد.

6ـ3ـ1ـ3. باید برای عملیات نگهداری، فضای دسترسی کافی وجود داشته باشد. باید در همة‌ اطراف و بالای کمپرسور، فاصله ای طبق دستورالعمل‌های سازنده وجود داشته باشد.

6ـ3ـ2. تجهیزات ذخیره ( شامل تجهیزات ضمیمه )

6ـ3ـ2ـ1. رده‌بندی منطقة خطرناک باید اعمال شود ( ر.ک. بند 6ـ2 )

6ـ3ـ2ـ2. نصب باید در یک موقعیت با تهویه خوب و به طور ایده آل در فضای باز قرار گیرد. علاوه بر آن، کف تجهیزات باید طوری طراحی شده باشد که از تجمع مایعاتی مثل آب، سوختهای مایع و... در زیر مخازن ذخیره جلوگیری کند.

6ـ3ـ2ـ3. تجهیزات باید نسبت به هر ساختمان ( بجز اتاقک کمپرسور که برای این منظور طراحی شده ـ با توجه به بند 6ـ4 )، مرز محوطه سوختگیری یا هر چشمه ثابت اشتعال، دست کم در حداقل فاصلة جداسازی نشان داده شده در جدول (1) قرار گیرد.

 

 

 

 

حجم ذخیره ( حجم آبی ) ( لیتر )	حداقل فاصلة جداسازی
	(m)	با دیوار مقاوم به آتش (m)
کمتر و برابر 10000 بیشتر از     10000	0/4 0/10	0/1 0/4

 

جدول (1)ـ حداقل فاصلة جداسازی تجهیزات ذخیره از ساختمانها و...

6ـ3ـ2ـ4. اگر یک دیوار مقاوم به آتش ساخته شود، در نتیجة آن، حداقل فاصلة ایزولاسیون کاهش می یابد. ساختار این دیوار، باید حداقل دارای یک ساعت مقاومت در برابر آتش، بدون سوراخ و از جنس مصالح ساختمانی صلب یا بتونی باشد.ارتفاع دیوار باید برابر بلندترین مخزن انبار و حداقل ارتفاع 2 متر باشد. این دیوار باید دارای طول کافی باشد تا اطمینان حاصل شود که فاصلة آن از نزدیکترین مخزن موجود در انبار، با حداقل فواصل ارایه شده در جدول (1) هماهنگ است . دیوار مقاوم به آتش از هر مخزن ذخیره، باید حداقل یک متر دور باشد. دیوار مقاوم به آتش ممکن است محدودة هر ناحیة خطرناک را تحت تأثیر قرار دهد یا ندهد. اگر کاهش محدودة ناحیة خطرناک مورد نظر باشد، ممکن است نیاز به اصلاح ابعاد دیوار مقاوم به آتش باشد.

6ـ3ـ2ـ5. هر دو انبارة مخزن، باید حداقل یک متر با هم فاصله داشته باشند.

6ـ3ـ2ـ6. بسته به طراحی، بایست فضای دسترسی کافی، شامل دسترسی هوایی ( درصورت تناسب ) در نظر گرفته شود تا بتوان هر یک از انباره های مخازن را برای تجدید اعتبار برداشت . برای حفاظت چند راهه، هنگامی که مخازن برداشته می‌شوند، باید دقت لازم را در نظر گرفت.

 6ـ3ـ2ـ7. این تجهیزات باید از هر گونه تجهیزات ذخیره، نقطة سوختگیری با توزیع سوخت مایع، حداقل 5 متر فاصله داشته باشد.

6ـ3ـ2ـ8. اگر تجهیزات درهوای باز واقع شده باشند، باید توسط حصاری که از هر مخزن حداقل یک متر فاصله دارد، محصور شوند.

چنین حصاری حداقل باید 2 متر ارتفاع داشته باشد و از آسیب رسانی فیزیکی به تجهیزات و نیز دسترسی بدون مجوّز جلوگیری کند.

6ـ3ـ2ـ9. تجهیزات ذخیره نباید زیر کابلهای ولتاژ بالا نصب شوند.

6ـ3ـ2ـ10. باید توسط یک زنجیر، مانع یا ... از نزدیکتر شدن خودروها به تجهیزات به فاصلة کمتر از 2 متری ممانعت کرد.

6ـ3ـ2ـ11. مخازن باید درون یک نگهدارندة دندانه ای(rack)   قرار گرفته ومحکم شوند.

هر کدام از مخازن بایست درون نگهدارندة دندانة ای، از هم مجزّا باشند تا حرکت جزئی آنها ممکن باشد.

  مخازن چند گانه بایست در انباره هایی با اندازة قابل اداره، گروه بندی شوند.

6ـ3ـ2ـ12. هر انباره عمودی مخزن، بایست از نظر اندازه به ابعاد  5/1متر عرض × 5/5  مترطول × ارتفاعی برابر با ارتفاع  یک مخزن ( با حداکثر ارتفاع 2 متر ) محدود باشد.

6ـ3ـ2ـ13. هر انباره افقی مخزن، از نظر اندازه باید به ابعاد  5/5 متر عرض × 0/2 متر ارتفاع × طولی برابر با طول یک مخزن محدود شود.

6ـ3ـ3. توزیع کنندة سوختگیری خودرو

6ـ3ـ3ـ1. رده‌بندی نواحی خطرناک باید انجام شود ( ر.ک. بند 6 ـ 2 ) ولی برای خودروهایی که برای سوختگیری وارد منطقة خطرناک دور توزیع کننده می‌شوند، این وضعیت به شرط رعایت رویه‌های ایمن سوختگیری، قابل قبول است. چنین رویه‌هایی در پیوست (2) پیشنهاد شده‌اند.

6ـ3ـ3ـ2. محلّ قرار گرفتن توزیع کننده، بایست در هوای باز یا یک محلّ خوب تهویه شده باشد.

6ـ3ـ3ـ3. توزیع کننده‌ها باید در حداقل فواصل زیر واقع شوند:

  الف ـ 0/4 متر از مرز محوطه سوختگیری

  ب ـ 0/2 متر از هر گونه تجهیزات ذخیره

  ج ـ 0/4 متر از هر گونه گشودگی به یک ساختمان

6ـ3ـ3ـ4. توزیع کننده‌ها بایست طوری قرار گیرند که خودروها فضای کافی برای مانور وارد و خارج شدن از محل سوختگیری خود را داشته باشند. علاوه بر آن، توزیع کننده‌ها باید از آسیب ناشی از خودروها در امان باشند.

6ـ3ـ3ـ5. وقتی تجهیزات سوختگیری آرام وجود داشته باشد، برای ممانعت از دخالت غیره مجاز، بخصوص طی دوره‌های عملیات پر کردن بدون نظارت، بایست حفاظت کافی مبذول شود.

6ـ3ـ3ـ6. هنگامی که یک توزیع کنندة سوخت مایع در مجاورت یک توزیع کننده گاز قرار دارد، بایست در مورد رده‌بندی مناطق خطرناک برای تجهیزات برقی، به نشریة HSE(G)41, HSE مراجعه کرد.

6ـ4. اتاقکها

6ـ4ـ1. کلیات

نصب کمپرسور و تجهیزات ذخیره، در هوای باز ترجیح داده می‌شود. اما وقتی این کار موجب جنبه‌های غیر قابل قبولی ـ فرضاً در خصوص ایمنی، حفاظت، سطح سر و صدا، محافظت آب و هوایی و... ـ می‌شود، می‌توان استفاده از یک اتاقک با طراحی سیستم تهویة مناسب را مورد بررسی قرار داد

( ر.ک. بند 6ـ4ـ2 ).

6ـ4ـ2ـ1. تجهیزات کمپرسور و تجهیزات ذخیره شامل ضمایم آنها، نباید در اتاقک مشابه قرار گیرند؛ مگر آن که هر یک در محفظه‌های مجزایی قرار گیرند که هر کدام جداگانه و طبق بند 6ـ4ـ2ـ تهویه می‌شوند.

6ـ4ـ1ـ2. هر اتاقکی که برای قرار دادن یک کمپرسور یا تجهیزات ذخیره و ضمایم آنها به کار می‌رود، نباید برای منظور دیگری به کار رود.

6ـ4ـ1ـ3. هر اتاقک باید دارای روش مناسبی برای تخلیه موج انفجار باشد که تضمین کند در صورت وقوع انفجار درون آن، سلامت ساختار حفظ می‌شود. راهنمایی‌ای که برای تخلیة موج انفجار مورد استفاده قرار می‌گیرد، بایست از یک کد مناسب نظیر قسمت دوم مشخصات BG/PS/E25 از نشریات شرکت گاز انگلستان استفاده شده باشد.

6ـ4ـ2. تهویه

  برای مقاصد این بند، " رهاسازی بالقوة گاز " باید طبق یک کد مناسب محاسبه شود. برای این منظور، می‌توان از اصول مشخصات BGC/PS/SHA1 از نشریات شرکت گاز انگلستان استفاده کرد. در مورد کمپرسورها، محاسبات براساس فشارهای حداکثر ورودی و خروجی خواهد بود.

6ـ4ـ2ـ1. باید یک سیستم تهویه وجود داشته باشد که تحت شرایط عادی کاری:

الف ـ از رقیق سازی مداوم هوای محیط اطمینان حاصل کند؛ به طوری که رهاسازی بالقوة گاز، نتواند غلظت گاز قابل اشتعال 25 درصد بیش از  LFL داشته باشد.

ب ـ اطمینان یابد فضاهای مرده ای وجود نخواهد داشت که در آنها نشت گاز قابل اشتعال بتواند تجمع کند.

ج ـ تهویة مناسبی را ایجاد کند که شرایط خنک کردن هوای تجهیزات در محیط بسته را برآورده سازد.

6ـ4ـ2ـ2. هوای تهویه باید غیرآلوده بوده و از یک منطقة غیرخطرناک وارد شده باشد. ورودیهای تهویه باید چنان قرار گرفته باشند که درون سیستم تهویه، فضای قابل اشتعالی تشکیل نشود.

6ـ4ـ2ـ3. هر مجرای تهویه که برای این منظور در نظر گرفته شده، نباید در معرض مسدودشدگی غیر عمدی قرار گیرد.

6ـ4ـ2ـ4. آکوستیک کردن، نباید تأثیر مجراهای تهویه را کاهش دهد.

6ـ4ـ2ـ5. برای هر گونه تهویة مکانیکی، باید احتمال خرابی در نظر گرفته شود و در این صورت، باید اقدامات حفاظتی مذکور در بند 6ـ4ـ3 را به کار برد.

6ـ4ـ2ـ6. هر اتاقکی که تجهیزات ذخیره و ضمایم آن را در خود جا می‌دهد، باید دارای یک سیستم تهویة کاملاً طبیعی باشد و نباید در آن از اجزای تهویة مکانیکی استفادة کرد.

6ـ4ـ2ـ7. هر اتاقکی که یک کمپرسور و ضمایم آن را در خود جا داده باشد، می‌تواند ترکیبی از تهویة طبیعی و مکانیکی به هر نسبتی دارا باشد.

مثالی از تهویة نوع ترکیبی، تهویة طبیعی کافی برای سازگاری با "رهاسازی بالقوة گاز"  در حداکثر فشار ورودی کمپرسور، همراه با تهویة مکانیکی برای سازگاری با  "رهاسازی بالقوة گاز" در حداکثر فشار خروجی کمپرسور است.

6ـ4ـ3. محافظت در برابر خرابی تهویة مکانیکی

6ـ4ـ3ـ1. طراحی سیستم تهویه، باید شامل یک رویة اضطراری باشد که تضمین کند که در صورت خرابی سیستم تهویه:

الف ـ هر گونه نشت بعدی گاز، در مقابل سرچشمه‌های اشتعال محافظت خواهد شد.

ب ـ از تجمع هرگونه رهاسازی بالقوة گاز و تشکیل یک فضای قابل اشتعال جلوگیری می‌شود

 ( ر.ک. بند 6ـ4ـ2 ).

  در پیوست (4) راهنمایی برای رویه‌های مناسب اضطراری آورده شده است.

6ـ5. سایه بان ها

  یک سایه بان نباید از تهویة طبیعی ممانعت کند وباید طوری طراحی شده باشد که از تجمع رهاسازی بالقوة گاز جلوگیری کند ( ر.ک. بند 6ـ4ـ2 ). 

 

 

 

 

بخش 7: تأمین گاز و اندازه‌گیری

7ـ1. یک ایستگاه سوختگیری ( در انگلستان ) می باید دارای تغذیة گاز قابل اندازه‌گیری باشد که با نشان اختصاص شرکت گاز نشانه گذاری شده باشد و براساس مقررات ادارة گمرک و مالیات ( سلطنتی )، گاز را تنها به کمپرسور ( ها ) تغذیه کند.

7ـ2. تأثیرات کمپرسور گاز بر تأمین گاز و نصب کنتور، باید کاملاً ارزیابی شود. تأمین گاز و کنتور باید در برابر چنین آثاری محافظت شوند. بایست به رویه‌های IGE/UP/2* مراجعه کرد.

باید آثار کار کمپرسور بر شبکة تأمین گاز محلی، مورد بررسی قرار گیرد. " شرکت انتقال گاز " باید از وجود این تأسیسات کلی تأمین ـ اندازه‌گیری موجود در محوطة سوختگیری بررسی کرد.

7ـ3. وقتی از اتصالات انعطاف پذیر استفاده می‌شود، باید از لوله‌های قابل انعطاف فولاد ضدّ زنگ منطبق بر استاندارد BS6501 باشد.

7ـ4. یک وسیله شامل شیر یک طرفه، می باید بلافاصله در پایین دست وسیله اندازه‌گیری نصب شود که از نوع قابل قبول برای شرکت انتقال گاز باشد. در یک تأسیسات با فشار ورودی کم، احتمال یافتن یک شیر یک طرفة مناسب که دارای افت فشار ( به اندازة کافی) کم و میرایی مناسب در برابر نوسانات باشد و نیز فشار معکوس بالا را در سطحی که ممکن است رخ دهد، تحمل کند، غیر متحمل است. بنابراین در خروجی وسیلة اندازه‌گیری، باید یک شیر محکم بسته شونده (Slam-Shut)

با بازگشت به وضعیت اولیه دستی (manual_reset) همراه با یک شیر اطمینان محافظ قرار گیرد که هر دوی آنها باید براساس استانداردها و رویه‌های الزامی " شرکت انتقال گاز " توسط مشتری، نصب و نگهداری شوند. ممکن است نیاز باشد که شیر محکم بسته شونده در جهت معکوس نصب شود تا سیستم تغذیه را در مقابل فشار معکوس بالا محافظت کند. شیر اطمینان باید طوری تنظیم شود که پیش از عمل کردن شیر محکم بسته شونده، تخلیه کند تا از بسته شدن پر سر و صدا و مکرر شیر اجتناب شود.

  در صورت عمل کردن مداوم شیر اطمینان، باید امکانی برای نمایش از راه دور در نظر گرفت.

  شیر محکم بسته شونده (Slam-Shut_valve)، حفاظت سیستم انتقال گاز و  دبی سنج گاز را در برابر فشار معکوس ناگهانی بالایی که ممکن است تحت شرایط خرابی رخ دهد، به عهده دارد. ولی در صورتی که یک کنترل کنندة تخلیة کمپرسور به اتمسفر تخلیه شود، وقوع چنین فشار معکوسی غیره متحمل است.

   درتطابق با این بند، باید حفاظت الزامی " شرکت انتقال گاز " را برای برآوردن برنامة (5)، قسمت دوم پاراگراف (8) قانون گاز ( 1986 ) تأمین کند.

7ـ5. یک کلید حساس به فشار کم گاز، می باید طوری قرار گیرد که افت فشار گاز ورودی کمپرسور را به میزان کمتر از یک حد قابل قبول حس کند. درصورت بروز عیب در فشار گاز ورودی، کمپرسور باید خاموش شده و روشن شدن مجدد خودکار آن مقدور نباشد. چنین کلیدی بایست مورد قبول " شرکت انتقال گاز " باشد. درمورد مشخصات کلیدهای حساس به فشار، به رویه‌های IGE/UP/2  رجوع کنید.

  تطابق با این بند، بایست حفاظت مورد نیاز " شرکت انتقال گاز " رابرای برآوردن برنامة (5)، قسمت دوم، پاراگراف (8) قانون گاز ( 1986 ) تأمین کند.

7ـ6. سیستم باید طوری طراحی شده باشد که هر قطعه فیلتر را بتوان به طور ایمن و سهل تعویض کرد. علاوه برآن، بایست نقاط هواگیری و شیرهای بسیار کوچک تجدید فشار وجود داشته باشند.

  ممکن است تأمین تجهیزات تغییر حالت دهندة گاز برای کاهش مقدار بخار آب موجود در گاز، بیش از فشردة کردن ضروری باشد ( ر.ک. بند 5ـ2ـ2 ). در این صورت، برای تعیین مشخصات  چنین تجهیزاتی، باید با سازنده کمپرسور مشورت کرد.

 

بخش 8: کمپرسور گاز ( شامل ضمایم )

8ـ1. کلیات

8ـ1ـ1. هر کمپرسور باید برای عملکرد ایمن طراحی شود وبایست قادر به انجام وظیفة مداوم با بار کامل باشد.

8ـ1ـ2. هر کمپرسور باید مجهز به وسایل کافی برای نگهداری یا نصب باشد تا بتوان انتقال سر و صدا و ارتعاش به سازه را به حداقل رساند.

یک کمپرسور رفت و برگشتی را می‌توان روی یک بستر بتونی صلب نصب و محکم کرد یا روی یک تکیه‌گاه ضد ارتعاش1 نصب کرد. وقتی از یک تکیه‌گاه  ضد ارتعاش استفاده می‌شود، معمولا اطمینان از انعطاف پذیر بودن کلیة اتصالات سرویس ضروری خواهد بود. بسیاری از کمپرسورها به طور خاص برای نصب روی تکیه‌گاه ضد ارتعاش (AVM) طراحی شده‌اند و معمولا کمپرسورهایی را که برای نصب روی  تکیه‌گاه صلب طراحی شده‌اند، نمی‌توان بدون ایجاد تغییرات قابل ملاحظه روی تکیه‌گاه ضد ارتعاش نصب کرد.

لوله‌کش ورودی و خروجی کمپرسور، نباید در معرض ارتعاشاتی بالاتر از mm/s 1

 RMS قرار گیرند.

8ـ1ـ3. در کمپرسوری که برای تأسیسات فضای باز در نظر گفته شده، بایست همة‌ کنترل کننده‌ها و تجهیزات برقی به طور مناسب محافظت شده باشند تا عملکرد ایمن و قابل اعتماد را تضمین کند. صفحة کنترل بایست از کمپرسور دور باشد.

8ـ1ـ4. مواد و روکشها، شامل هر نوع پوشش و روانساز که در ساختار به کار می‌رود، بایست مناسب شرایط استفاده‌ای که توسط سازنده کمپرسور مشخص شده، باشد.

8ـ1ـ5. اجزا، قطعات یکپارچه و کنترل کننده‌های مربوط به استفاده کننده که ممکن است طی دورة سرویس، کار و نگهداری، نیاز به تنظیم یا تعویض داشته باشند، باید به سهولت قابل دسترسی باشند.

8ـ1ـ6. هر کمپرسور بایست طوری آکوستیک شود که با بخش‌های مربوط در توصیه‌های IGE/ER/2* منطبق باشد.

8ـ2. جدا کننده‌ها1

در پایین دست هر خنک کنندة نهایی، باید یک جدا کننده قرار گیرد تا هر گونه روغن، آب یا چگالیده را از گاز جدا کند. جدا کننده‌های بین مراحل نیز می‌توانند با صلاحدید سازندة کمپرسور نصب شوند.

8ـ3. سیستم‌های بی‌بار کننده2

8ـ3-1. هر کمپرسور باید مجهز به یک سیستم بی‌بار کننده باشد تا بارگذاری حین دورة شروع به کار را به حداقل برساند. هر گاز بی‌بار شده، باید چنان به سمت مکش کمپرسور برگردانده شود که سمت مکش تحت فشار بیش از حد قرار نگیرد.

8ـ3ـ2. یک شیر یک طرفة مناسب باید در خط تأمین گاز در بالا دست نقطة بازگشت گاز بی‌بار شده، نصب شود.

8ـ4. گردآوری چگالیده

  چگالیده‌های موجود در جدا کننده و سیستم بی‌بار کننده، باید برای دور ریختن گردآوری شوند.

8ـ5. بازیافت گاز

8ـ5ـ1. برای گردآوری هر گازی که طی کار کمپرسور از جدا کننده، سیستم بی‌بار کننده یا گردآورندة چگالیده، آزاد شده، باید یک ظرف بازیافت گاز منطبق با استاندارد BS5500 طراحی و ساخته شود.

8ـ5ـ2. ظرف بازیافت باید مجهز به یک شیر اطمینان اضطراری باشد که در یک نقطة تخلیة ایمن به اتمسفر تخلیه کند.

8ـ6. تخلیه و دور ریز چگالیده

8ـ6ـ1. برای تسهیل در جدا کردن مایع از نقطة گردآوری چگالیده، باید یک سیستم ایمن و کنترل شده را به کار گرفت سیستم باید در هوای باز قرار گرفته و به طور مناسب از      یخ‌زدگی محافظت شود.

8ـ6ـ2. چگالیدة مایع نباید به یک فاضلاب عمومی، آب ریز باران یا مجاریی که برای مایعات قابل اشتعال طراحی نشده، تخلیه شود.

8ـ7. تخلیة فشار مرحله‌ای

8ـ7ـ1. هر مرحلة فشارده سازی،‌ باید دارای یک شیر اطمینان فنری با ظرفیت مناسب باشد که در یک نقطة تخلیة ایمن به اتمسفر تخلیه کند.

8ـ7ـ2. فشار تنظیم هر شیر اطمینان،‌ حداقل باید 10 درصد بالاتر از فشار کاری آن مرحله باشد و نباید از فشار طراحی تجاوز کند.

8ـ7ـ3. فشار تنظیم شیر اطمینان مرحلة نهایی، نباید از 10 درصد بالاتر از حداکثر فشار کاری تجاوز کند.

8ـ8. شیر یک طرفة خط تحویل ( خروجی )

8ـ8ـ1. برای جلوگیری از افت فشار پایین ولت، در هنگام بی‌بار شدن کمپرسور و تخلیة جدا کننده، باید یک شیر یک طرفة مناسب در هر خط تخلیة کمپرسور نصب شود.

8ـ8ـ2. شیر باید دارای ظرفیتی باشد که فشاری را که کمتر از فشار تنظیم شیر اطمینان نهایی نیست، تحمل کند(ر.ک. بند 8ـ7ـ3 ).

8ـ9. تغییر حالت دادن گاز1  

  برای دست یابی به الزامات کیفی گاز، باید از تجهیزات تغییر حالت دهندة گاز استفاده شود

 ( ر.ک. بند 5ـ2ـ2 ).

8ـ10. اجزای خط مکش

رویه‌هایی که در این بند مطرح می‌شوند، برموارد مذکور در بخش (7) اضافه می‌شوند.

8ـ10ـ1. اگر شیرهای اطمینان مراحل کمپرسور، تحت شرایط بروز خرابی، بتوانند موجب افزایش فشار بین شیر یک طرفه و کمپرسور به بیش از فشار طراحی اجزا شوند، و باید یک شیر اطمینان سریع عمل کننده با گشودگی کامل بین شیر یک طرفه ( ر.ک. بند 8ـ3ـ2 ) و ورودی کمپرسور نصب شود.

8ـ10ـ2. برای قطع تغذیة گاز بة کمپرسور در هنگامی که کمپرسور در حال کار نیست، باید یک شیر مناسب قطع خودکار نصب شده باشد.

8ـ10ـ3. اگر افت فشار تغذیه کمپرسور به یک حد مناسب  ضروری باشد، باید یک شیر فشار شکن نیز نصب شود.

8ـ10ـ4. برای محافظت از کمپرسور در برابر فشارهای تغذیة زیاد و کم گاز، باید محافظهایی  نصب شود.

8ـ11. تهویه

8ـ11ـ1. وقتی مجراهای تخلیة شیرهای اطمینان به یکدیگر راه داشته باشند، از عمل هیچ شیر اطمینانی نباید جلوگیری شود.

8ـ11ـ2. مجرای تخلیة هر شیر اطمینان باید به اتمسفر تخلیه کند و لولة تخلیه باید دارای شرایط زیر باشد :

  ـ روبه بالا باشد و جلوی آن گرفته نشود.

  ـ تخلیه در ارتفاعی که نسبت به زمین کمتر از 3 متر نباشد، در یک محل تشدید کاملاً باز انجام شود .

  ـ در برابر آسیب مکانیکی حفاظت شود.

  ـ طوری طراحی شده باشد که آثار نامطلوب باران، چگالش، اجرام خارجی و زنگ‌زدگی در آن در نظر گرفته شده باشد ( نباید از کلاهکها و درپوشهای مجرای تخلیه استفاده شود).

  ـ به صورتی ایمن تخلیه کند.

  ـ دارای رده‌بندی مشخص شده‌ای برای ناحیة خطرناک باشد.

8ـ12. لوله کش و اتصالات لوله

8ـ12ـ1. لوله‌کشی و اتصالات لوله باید به طور محکم قرار گیرند و طوری حفاظت شوند که از جدا شدن آنها در حین استفاده ـ که ممکن است در اثر ارتعاش، چرخش و حرکت رخ دهد ـ ممانعت شود.

8ـ12ـ2. هر اتصال ورودی گاز، باید دارای رزوه های مخروطی منطبق با استاندارد BS21

یا فلانجهای منطبق با استاندارد BS4504 باشد ( بجز مواردی که سطح فلنج بتواند تخت باشد) واین اتصال ورودی گاز، باید در یک محل قابل دسترسی واقع شود.

8ـ13. فیلترها و صافیها

8ـ13ـ1. در ورودی کمپرسور، باید یک فیلتر یا صافی طبق مشخصات سازندة کمپرسور نصب شود تا کمپرسور و هر یک از شیرهای یک طرفه را محافظت کند. فیلترها معمولا دارای ابعاد سوراخ 10 تا 50 میکرون خواهند بود. بایست  افتهای زیاد فشار را که در اثر وجود فیلترهای ریز رخ می‌دهند، مد نظر قرار داده و از نمایش تفاضلی ( دیفرانسیلی ) استفاده کرد. پس از تکمیل راه‌اندازی، اجزا و بدنه‌های فیلترها بایست طبق مشخصات سازندة کمپرسور، مورد وارسی یا تعویض قرار گیرند.

8ـ14. ابزار اندازه‌گیری

8ـ14ـ1. بایست یک کنتور اندازه‌گیری  وجود داشته باشد.

8ـ14ـ2. سیستم کمپرسور باید مجهز به وسایلی نظیر کلیدهای قطع و... باشدکه عملکرد ایمن کمپرسور را تحت شرایط زیر تضمین کنند:

  ـ فشار کم گاز ورودی ( ر.ک. بند 7ـ5 )

  ـ فشار زیاد گاز ورودی

  ـ فشار زیاد گاز خروجی

  ـ دمای خروجی زیاد در مرحلة نهایی

  ـ فشار کم روغن

  ـ دمای زیاد روغن هیدرولیک (‌ در صورت کاربرد )

  ـ سطح پایین روغن هیدرولیک ( در صورت کاربرد )

  ممکن است نیاز باشد دیگر شرایط نامطلوب نظیر دمای زیاد بین مراحل و... نیز در نظر گرفته شوند.

8ـ14ـ3. صحّت کار کلیدهای قطع ایمن، بایست حین مراحل شروع به کار، توسط منطق کنترل وارسی شود. تنها کلید حساس به فشار کم روغن می‌تواند حین شروع به کار و سپس به مدتی که از 30 ثانیه تجاوز نکند، مورد توجه قرار نگیرد.

  برای تشخیص این که کدام عیب موجب قطع شده، باید نمایشگر بروز اولین عیب در مدار کنترل منطقی وجود داشته باشد.

8ـ14ـ4. به حالت اول برگرداندن سیستم کنترل، باید به طور دستی انجام شود.

  اجزای برقی هر سیستم ایمن، باید حین یک رویة خاموش شدن اضطراری، آماده به کار باقی بمانند و باید در خارج از اتاقک کمپرسور نصب شوند.

8ـ14ـ5. برای نشان دادن برقرار ی تأمین برق و در حال کار بودن موتور، باید نمایشگرهایی وجود داشته باشد.

8ـ14ـ6. کمپرسور باید در صورت قطع برق یا توان هیدرولیک، به طور ایمن خاموش شود. افتهای گذرا ( لحظه‌ای ) نباید موجب بازگشت به وضعیت اولیه و ایجاد شرایط خاموشی شود.

8ـ14ـ7. همة تجهیزات برقی و سیم‌کشیهای کمپرسور، باید براساس یکی از انواع حفاظتهای مشخص شده در استاندارد BS5345 برای ناحیة (1) یا ناحیة (2) گواهی گرفته باشند.

8ـ14ـ8. صفحة کنترل برقی کمپرسور، نباید در ناحیة خطرناک قرار گیرد.

8ـ14ـ9. باید با رویه‌هایی که در بخش (12) مشخص شده‌اند، انطباق حاصل شود.

8ـ15. نشانه گذاریها

  هر واحد کمپرسور باید با درج واقع و دائمی همة اطلاعات مربوطه روی یک پلاک شناسایی نشانه گذاری شده باشد.

8ـ16. دستورالعمل‌ها

8ـ16ـ1. هر کمپرسور باید مجهز به دستورالعمل‌های جامع نصب، سرویس و استفاده باشد.

8ـ16ـ2. هر کمپرسور باید مجهز به دستورالعمل‌های راه‌اندازی باشد که در آن بایست راهنمایی برای وارسی همة‌ قفلهای داخلی ایمن، درزبندهای گاز و روانسازها ارایه شده باشد.

 

بخش 9: تجهیزات ذخیره ( شامل ضمایم )

9ـ1. مخازن ذخیره

9ـ1ـ1. هر مخزن باید با استاندارد BS5045:pt1 منطبق بوده و در فواصل زمانی تأیید شده یا در صورت وجود تردید به آسیب دیدگی، توسط یک سازمان گواهی دهنده، طبق استاندارد BS4530:pt1 تحت آزمون ( تجدید اعتبار ) قرار گیرد( ر.ک. پیوست 2 ).

9ـ1ـ2. برای ممانعت از جدا شدن یک مخزن تحت فشار از وسیلة اطمینان تخلیة فشار مربوطه، باید روشهایی وجود داشته باشد. این کار را می‌توان با برداشتن دستة هر شیرجدا کننده و به کار بستن رویه‌های معین برای خارج از سرویس کردن هر یک از مخزن‌ها انجام داد.

9ـ2. وسایل اطمینان تخلیة فشار

9ـ2ـ1. برای هر گروه مخازن که با چند راهه به هم وصلند، حداقل باید یک شیر اطمینان فشار با ظرفیت مناسب نصب شده باشد.

9ـ2ـ2. برای ایجاد امکان تخلیة کنترل شده در هنگام بروز آتش سوزی، حداقل باید یک درپوش ذوب شوندة مناسب روی هر گروه مخزن که با چند راهه به هم وصلند، نصب شود.

9ـ2ـ3. هر شیر اطمینان فشار، باید دارای طراحی ای باشد که:

    ـ در بالاتر از حداکثر فشار طراحی سیستم به کار نیفتد.

    ـ میزان تخلیة کافی باشد تا کاهش کنترل شدة‌ فشار سیستم را تضمین کند.

    ـ عملکرد آن، میزان تخلیه را کاهش ندهد.

    ـ در صورت قابل تنظیم بودن، برای جلوگیری از تنظیم غیرمجاز، بتوان آن را در

       وضعیت تنظیم قفل کرد.

    ـ فشار تنظیم و در صورت تناسب، جهت جریان روی آن نشانه گذاری شود.

9ـ2ـ4. یک شیر اطمینان نبایست مجهز به یک وسیلة بالا رونده1 باشد.

9ـ2ـ5. اگر بروز عیب در پایین دست هر رگولاتور فشار، باعث تجاوز فشار سیستم پایین دست از حداکثر فشار طراحی گردد، یک شیر اطمینان باید در خروجی هر رگولاتور فشار نصب شود.

9ـ2ـ6. درهرخط تخلیة باید تعیین اندازه یک وسیلة اطمینان طوری تعیین شود که از کاهش میزان تخلیه جلوگیری شود.

بخش 10: شیرها، رویه‌های خاموش کردن، لوله‌کشی ایستگاه و ضمایم

10ـ1. جداسازی اضطراری

10ـ1ـ1. شرایط شیرها

10ـ1ـ1ـ1. در خروجی هر یک از تجهیزات ذخیره و در هر خروجی کمپرسور به یک توزیع کنندة سوختگیری آرام، باید یک شیر جداسازی اضطراری نصب شده باشد.

10ـ1ـ1ـ2. هر شیر جداسازی اضطراری، باید از نوع سریع عمل کننده باشد.

10ـ1ـ1ـ3. ترجیح داده می‌شود به کار افتادن این شیرها خودکار باشد. ولی اگر برای شیر جداسازی اضطراری، از نوع دستی استفاده می‌شود، این شیر باید دارای، ویژگیهای زیر باشد:

    ـ از نوع سریع بسته شونده باشد.

    ـ به سهولت قابل به کار اندازی باشد.

    ـ در خارج از منطقة تجهیزات ذخیره و در محلی به سهولت قابل دسترسی قرار گرفته

       باشد.

    ـ محل قرارگیری و نحوة کار با آن، بوضوح قابل تشخیص باشد.

10ـ1ـ1ـ4. بخصوص وقتی از شیر جداسازی اضطراری استفاده می‌شود، باید استفاده از شیر مانع از جریان بیش از حد را در خروجی های مربوطه مد نظر قرار داد.

10ـ1ـ2. رویة خاموش کردن اضطراری

10ـ1ـ2ـ1. باید یک رویة خاموش کردن اضطراری تهیه کرد که در آن در صورت وقوع شرایط اضطراری، ایستگاه سوختگیری به طور ایمن خاموش و گاز آن قطع شود.

10ـ1ـ2ـ2. این رویه با به کار اندازی خودکار یا دستی شیرهای مذکور در بند 10ـ1ـ1 ، باید موجب خاموشی کمپرسور و جداسازی خروجیهای هر گونه تجهیزات ذخیره و هرخروجی کمپرسور به تجهیزات سوختگیری آرام شود.

10ـ1ـ2ـ3. این رویه باید شامل فعال سازی کلیدهای اضطراریی باشد که به طور خودکار کمپرسور را خاموش کرده و هرگونه شیر خودکار جداسازی اضطراری را به کار اندازد. این رویه درصورت وجود شیرهای جداسازی اضطراری دستی، شامل به کار انداختن آنها نیز خواهد شد.

10ـ1ـ2ـ4. کلیدهای اضطراری ایستگاه سوختگیری، باید در جای مناسبی قرار داده شده و برای استفاده در مواقع اضطراری، به سهولت قابل شناسایی باشند.

10ـ1ـ2ـ5. در صورت عملکرد سیستم خاموش کردن اضطراری، سیستم تنها باید توسط یک فرد واجد شرایط، به حالت اوّل برگردانده شده یا هر شیر جداسازی اضطراری دستی آن دوباره باز شود.

10ـ1ـ2ـ6. رویه خاموش کردن اضطراری باید بوضوح تعریف شده و در جاهای مناسبی درون ایستگاه سوختگیری به نمایش گذاشته شود.

10ـ2. جداسازی معمول

10ـ2ـ1. در مواضع زیر باید یک شیر جدا کننده نصب شود:

    الف ـ در لولة تغذیه ورودی کمپرسور

    ب ـ در ورود ـ خروج هر گروه یا انبارة مخازن ذخیره

    ج ـ در ورودی تغذیة گاز هر توزیع کنندة سوختگیری خودرو

10ـ2ـ2. هر شیری که برای برآوردن بند 10ـ2ـ1 ( ب ) نصب می‌شود باید قادر به قفل شدن یا برای قرار دادن مجدد آن در وضعیت باز، نیاز به ابزار داشته باشد.

10ـ2ـ3. هر شیری که برای برآورده کردن 10ـ2ـ1 ( الف ) تا  (ج ) نصب می‌شود، باید        بروشنی ( باحروف مشکی روی ضمینة زرد ) قابل شناسایی باشد.

10ـ2ـ4. هر شیر باید برای شرایط کاری پر فشار مورد نیاز خود انتخاب شود.

10ـ2ـ5. اثر سرمایش ناشی از کاهش فشار سیستم، باید به نحوه شایسته ای جبران شود.

10ـ2ـ6. شرایط کاری هر شیر باید با در نظر گرفتن حداکثر دمای گاز در خروجی کمپرسور تعیین شود .

10ـ2ـ7. در صورت بسته شدن هر شیر، تأکید برآن است که سیستم باید طوری طراحی شده باشد که لوله‌کشی پایین دست را بتوان دوباره به آرامی تحت فشار قرار داد.

10ـ2ـ8. هر شیری که جزئی از نازل سوختگیری خودرو باشد، باید هنگام بسته شدن، فشار پایین دست را به طور خودکار به یک مکان ایمن تخلیه کند.

10ـ3. لوله کش پرفشار و ضمایم

موارد زیر در مورد لوله‌های پایین دست کمپرسور کاربرد دارند.

10ـ3ـ1. همة لوله‌ها

10ـ3ـ1ـ1. هر اتصال کمپرسور باید از فولاد ضدّ زنگ بوده وبدون ایجاد هرگونه ضعف قابل توجه، نگهداری اجباری لوله را درون اتصال لوله‌کشی تأمین کند.

10ـ3ـ1ـ2. تعداد فلانجها و اتصال دهنده های فشاری، باید در حداقل ممکن نگه داشته شود. استفاده از سایر روشهای اتصال لوله‌های به قطر 25 میلیمتر و کمتر، در جایی که سازندة اتصالات لوله، مناسب بودن آنها را برای شرایط کاری مورد نظر اعلام کند، قابل قبول است .

10ـ3ـ1ـ3. لوله‌ها باید در مواضعی قرار گیرند که توسط خودرو های در حال حرکت، به آنها آسیبی وارد نشود یا باید بهد طور مناسب حفاظت شوند.

10ـ3ـ1ـ4. همة لوله‌ها باید به طرز مناسب، در برابر خوردگی محافظت شوند ( ر.ک. رویه‌های IGE/UP/2 ) و مجهز به نقاط آزمون و گاز شویی دارای شیر باشند.

10ـ3ـ2. لوله‌کشی بالای سطح زمین ( روکار )

10ـ3ـ2ـ1. همة لوله‌کشیهای بالای سطح زمین، باید از فولاد ضدّ زنگ بدون درز منطبق با ASTM A269 از نوع 316L, 316,304L یا 321 ویا هر استاندارد معادل دیگر باشند.

10ـ3ـ2ـ2. لوله‌ها و نگهدارنده‌های آنها باید طوری طراحی شوند که با هر گونه حرکت لوله سازگار باشند.

10ـ3ـ2ـ3. وقتی لوله‌کشی هوایی از محل دسترسی خودروها عبور می‌کند، باید حداقل در ارتفاع 5/4 متری بالای سطح زمین قرار گیرد و در برابر آسیب خودردهای بزرگ حفاظت شود.

10ـ3ـ2ـ4. لوله‌ها باید بر مبنای یک برنامة مرتب، متناسب با استفادة آنها و حداقل هر دوازده ماه، توسط یک فرد واجد صلاحیت ، مورد وارسی چشمی قرار گیرند.

10ـ3ـ2ـ5. لوله‌ها تنها باید وقتی در یک کانال یا فضار خالی قرار گیرند که کانال یا فضاری خالی مناسب تهویه شود ( راهنمایی‌های بیشتر در رویه‌های IGE/PU/2 آمده است ).

10ـ3ـ3. لوله‌کشی مدفون ( توکار )

10ـ3ـ3ـ1. همة لوله‌های مـدفـون، بـایـد جـوشـکار شـده و از فولاد کربن منطبق باBS3602 pt1:CFS360 یا API5L ( نوع B ) ساخته شوند که به BGC/PS/L1 ضمیمه و اصلاح شده یا باید از فولاد ضد زنگ منطبق با ASTMA269 نوع 316L یا استانداردهای متناسب باشد.    لوله‌کشی مدفون باید جوشکاری شده و طبق استانداردBS2633وBS4677 بازرسی شود. در مورد تمامی جوشکاریها باید آزمونهای غیر مخرّب انجام شود.

10ـ3ـ3ـ2. همة لوله‌های مدفون باید در برابر خوردگی و آسیبها بعدی محافظت شوند.           لوله‌های فولاد کربن بایست دارای پوشش مناسب بوده و توسط حفاظت کاتودیک منطبق با یک استاندارد مناسب نظیر مشخصات GBE/ECP1 نشریة گاز انگلستان محافظت شود.

10ـ3ـ4. اتصالات انعطاف پذیر

10ـ3ـ4ـ1. کلیة اتصالات انعطاف پذیر، باید برای هر ترکیبی از حدود نهایی شرایط سرویس مناسب باشند.

10ـ3ـ4ـ2. هر شیلنگ انعطاف پذیر باید به طور مرتب و متناسب با استفاده، ولی حداقل هر دوازده ماه، یک بار توسط یک فرد واجد شرایط بازرسی شود.

10ـ4. فشارسنجها

10ـ4ـ1. هر فشارسنج باید برای حداقل دو برابر فشار کاری درجه بندی شود؛ ولی در هیچ موردی نباید درجه بندی آن کمتر از 2/1 برابر فشاری باشد که برای عمل هر شیر اطمینان فشار قابل کاربرد تنظیم شده است ( ر.ک.بند 9ـ2 )

10ـ4ـ3. روی هر واحد ذخیرة گاز، باید یک فشارسنج نصب شود.

10ـ4ـ4. اگر ضربان و تغییرات ناگهانی دبی بتواند موجب آسیب شود، هر فشارسنج باید همراه یک ضربه گیر نصب شود.

10ـ4ـ5. فشارسنجها باید حداقل هر دو سال یکبار کالیبره مجدد شوند

10ـ5. آزمون فشار

10ـ5ـ1. لوله‌هایی که هنگام نصب در معرض جوشکاری، خم کاری، شکل دهی یا تغییر شکل قرار گرفته‌اند، باید طبق پیوست (5) از نظر هیدروستاتیک آزمایش شوند.

10ـ5ـ2. در لوله‌هایی که در تجهیزات از پیش سوار شده نصب شده‌اند یا توسط جوشکاری، خم کاری،شکل دهی و تغییر شکل ساخته شده‌اند، باید نشان داده شوند که آنها طبق           رویه‌های استاندارد سازنده، به طور هیدروستاتیک با فشاری که از 5/1 برابر حداکثر فشار کاری کمتر نیست، مورد آزمون قرار گرفته اند و شاهد این مدعا باید مهندس مسؤول قابل قبول باشد و یا باید طبق پیوست (5) از نظر هیدروستاتیک آزمایش شوند.

10ـ5ـ3. پس از تکمیل نصب، باید تأسیسات را طبق پیوست (5) به صورت نیوماتیک آزمایش کرد.

10ـ6. سیستم تشخیص گاز1   

10ـ6ـ1. وقتی کمپرسور یا تجهیزات ذخیره در یک محفظه یا اتاقک قرار گرفته باشند، باید نصب یک سیستم مناسب و مطمئن تشخیص گاز را که در صورت خرابی، ایمن باشد، مد نظر قرار داد. این سیستم برای تکمیل سیستم تهویه ( ر.ک. بند 6ـ4ـ2 ) بوده و به طرزی مناسب، با سیستم کنترل در ارتباط است و در صورت تشخیص نشت گاز، موجب خاموش و آگاه شدن افراد می‌شود.

10ـ6ـ2. یک سیستم تشخیص گاز را نباید به عنوان یک جایگزین برای تهویة خوب به حساب اورد. تهویة مناسب و کافی بایست همیشه تأمین شود.

10ـ6ـ3. وقتی از یک سیستم تشخیص گاز استفاده می‌شود، این سیستم بایست با الزامات استاندارد BS6020 منطبق باشد.

10ـ6ـ4. انتخاب و نصب تشخیص دهندة گاز، بایست طبق استاندارد BS6959 انجام شود.

بخش 11: توزیع کنندة سوختگیری خودرو

11ـ1. واحد توزیع کننده

11ـ1ـ1. بایست یک وسیلة اندازه‌گیری وجود داشته باشد که دقت قابل قبول اندازه‌گیری را تضمین کند.

11ـ1ـ2. واحد توزیع کننده باید دبی و فشار گاز تأمین شده به نازل سوختگیری را کنترل کند. در تجهیزات سوختگیری آرام، این کار را می‌توان در بالا دست توزیع کننده انجام داد.

11ـ1ـ3. فشار گازی که از واحد توزیع کننده تأمین می‌شود، نباید از حداکثر فشار سوختگیری هر خودرویی که می خواهد تغذیه شود، تجاوز کند.

11ـ1ـ4. همة تجهیزات برقی و سیم‌کشیهای واحد توزیع کننده، باید مناسب ناحیة      خطرناک (2) رده‌بندی شوند.

11ـ1ـ5. واحد توزیع کننده موجود در ایستگاه سوختگیری سریع، باید در شرایط زیر، به طور خودکار غیر فعال شود:

    الف ـ وقتی فشار به فشار سوختگیری توزیع شده برسد.

    ب ـ وقتی یک شیر دستی کنترل دبی به کار انداخته شود.

11ـ1ـ6. هر نقطة سوختگیری، باید توسط یک وسیلة جدایش1 سریع بسته شونده در برابر حرکت خودرو، در حالی که شیلنگ سوختگیری هنوز به آن متصل است، محافظت شود. این وسیلة جدایش، تغذیة گاز را به صورتی ایمن جداسازی و قطع می‌کند. حداکثر نیروی جدایش در هر جهت باید کمتر از 200 نیوتن باشد.

11ـ2. شیلنگ سوختگیری

11ـ2ـ1. طول مجموعة شیلنگ سوختگیری بایست حداقل مقداری باشد که امکان عملیات سوختگیری ایمن را به وجود آورد.

11ـ2ـ2. شیلنگ سوختگیری باید قابل انعطاف و مقاوم به خوردگی و آسیب مکانیکی باشد. این شیلنگ بایست به طور مناسب نگه داشته تا از پیچ خوردگی و سایش آن جلوگیری شود.

11ـ2ـ3. شیلنگ باید در طول خود، بوضوح دارای نشانه هایی باشد که نشان دهد حاوی گاز طبیعی است.

11ـ2ـ4. انتهای متصل به توزیع کنندة شیلنگ، باید مجهز به وسیله ای باشد که مانع از بسته شدن در صندوق عقب و کاپوت جلوی خودرو و آسیب دیدن شیلنگ شود.

11ـ2ـ5. باید در طول شیلنگ، از سمت نازل به واحد توزیع کننده، تخلیة الکتریکی مداومی به سوی زمین تأمین شود.

11ـ2ـ6. شیلنگهای سوختگیری باید در فواصل زمانی متناوب و مرتّب، از نظر آسیب دیدگی بازرسی شوند.

11ـ3. نازل سوختگیری

11ـ3ـ1. نازل سوختگیری باید با روش مناسب، موارد زیر را برآورده کند:

ـ حفظ درزبندی اجباری گاز با اتصال سوختگیری خودرو، از طریق یک مکانیزم سریع  رها شونده.

ـ برقراری قطع مؤثر جریان.

ـ ممانعت از تخلیة گاز طبیعی، بجز وقتی که یک اتصال مناسب با نقطة سوختگیری  خودرو برقرار می‌شود.

ـ کاهش یا ترجیحاً حذف رهاسازی گاز طبیعی، در جایی که نازل از نقطة سوختگیری  خودرو جدا می‌شود.

 11ـ3ـ2. نازل باید از نوع قابل قبول بوده و وضعیت کاری آن باید با اتصال ثابت سوختگیری خودرو سازگار باشد. نباید از اتصالات میانی رابط استفاده کرد ( در پیوست 7، اطلاعاتی در مورد یک نازل قابل قبول آورده شده است ).

11ـ3ـ3. وقتی شیر سوختگیری با نازل یکپارچه نباشد، در صورت عدم استفاده از نازل، باید آن را در یک پایة محافظ قرار داد. پایه باید چنان باشد که پیش از به کار اندازی شیر سوختگیری، باید نازل را برداشت.

11ـ4. سیستمهای تهویة محبوس

11ـ4ـ1. در صورت توجه به حفاظت محیط زیست، باید نصب یک سیستم تهویة محبوس برای جمع آوری حجمهای کوچک گاز رها شده (ر.ک. بند 11ـ3ـ1 ) را، وقتی که نازل از نقطه سوختگیری خودرو جدا می‌شود، مد نظر قرار داد.

چنین سیستمهایی باید گاز را به طور ایمن جمع آوری کرده و از طریق خطوط مجزّا و اضافی، برای استفادة مجدد، به کمپرسور برگشت دهد.

11ـ4ـ2. هر خط شیلنگ اضافی، باید با یک استاندارد مناسب که به فشار گاز بستگی دارد، منطبق باشد.

11ـ5. سیستم کنترل توزیع کننده

11ـ5ـ1. سیستم کنترل باید کمپرسور را به صورتی به کار اندازد که فشار کافی را در تجهیزات ذخیره برای توزیع سوخت ایستگاه سوختگیری سریع، حفظ کتد.

11ـ5ـ2. سیستم کنترل باید زنجیرة توزیع آبشاری از ذخیره گاز را کنترل کند تا میزان توزیع قابل قبول حفظ شود.

11ـ5ـ3. در تجهیزات سوختگیری آرام، سیستم کنترل باید تضمین کند فشار سوختگیری که برای هر خودرو تأمین می‌شود، از حداکثر فشار کاری سیستم سوخت خودرو تجاوز نکند. هر گاه خودروی متصل شده، به حداکثر فشار کاری خود رسید، سیستم کنترل باید واحد توزیع کننده را متوقف کند.

11ـ5ـ4. بایست نیاز به جبران تأثیر دمای محیط را که بر حجم توزع شده مؤثر است، مد نظر قرار داد.

بخش 12: تجهیزات برقی و سیم‌کشی

12ـ1. همة تجهیزات برقی باید طبق یک استاندارد متناسب نظیر BS5345,BS7671 و سایر استانداردها و کدهای عملی انگلیس طراحی، ساخته، نصب و حفظ شوند و باید با الزامات محلی یا قانونی مربوطه نیز منطبق باشند.

12ـ2. فقط از تجهیزاتی استفاده می گردد که برای یکی از انواع حفاظتهای مشخص شده در استاندارد BS5345 گواهی گرفته باشند؛ بجز صفحة کنترل برقی کمپرسور که جزئیات آنها در بند 8ـ14 ارایه شده است.

12ـ3. اجزای برقی سیستمهای ایمنی که لازم است تحت شرایط خاموش شدن اضطراری فعال باقی بمانند، باید به صورتی مناسب قرار گرفته و نصب شوند.

بخش 13: آزمون، گازشویی1 و راه‌اندازی

13ـ1. کلیات

13ـ1ـ1. همة تجهیزات باید به طور مناسب آزمون، گازشویی و راه‌اندازی شوند.

13ـ1ـ2. در مورد هر گونه آزمون، گازشویی و راه‌اندازی، باید با سازندة کمپرسور مشورت کرد.

13ـ1ـ3.رویه‌های آزمون فشار پیوست (5) باید دنبال شوند.

13ـ2. رویه‌های توصیه شده برای گازشویی

    پیش از هر گونه گازشویی با گاز خنثی یا گاز سوخت، باید تجهیزات لوله‌کشی و همة نقاط گازشویی و شعله را تحت آزمون فشار قرار داد.

    رویة گازشویی مشخص شده در پیوست (6) باید دنبال شود و توصیه‌های IGE/SR/22* راهنمای مناسبی برای گازشویی ظروف تحت فشارند.

بخش 14: تذکرهای عملی و دستورالعمل‌ها

14ـ1. باید در مجاورت نقاط توزیع سوختگیری خودرو، علائمی نصب شود که در آن استعمال دخانیات و استفاده از چراغهای بدون پوشش ممنوع شود. برای مثال:

« استفاده از دخانیات و چراغهای بدون پوشش اکیداً ممنوع! »

14ـ2. در سایر مناطق خطرناک نیز باید علائم هشدار دهنده نصب شود که توجه را به محدودیت استفاده از دخانیات و چراغ بدون پوشش جلب کند؛ مگر آن که سیستم ایمن شود.

14ـ3. دستورالعمل‌های سوختگیری باید بوضوح در واحدهای تئزیع مجاور هر شیلنگ سوختگیری به نمایش گذاشته شوند. مثالی از دستورالعمل‌ها در پیوست (2) آورده شده است. علاوه بر آن، دستورالعمل زیر باید بوضوح و در مجاورت نقطة سوختگیری  نمایش داده شود:

« بیش از سوختگیری، مطمئن شوید که موتور و چراغها خاموش باشند. »

14ـ4. رویه‌های اضطراری متناسب با شرایط خاص محل سوختگیری، بایست به صورت برجسته در مکانهای مناسب نمایش داده شوند.

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست (1): لغتنامه

برای این رویه‌ها، تعاریف زیر کاربرد دارند. این تعاریف متناسب با این دستورالعمل‌ها بوده و ضرورتاً دارای کاربرد عمومی نیستند.

سایه بان	منظور یک سقف است. به عنوان مثال، یک سر پناه یا کلاهک است که تا حدودی در برابر آب و هوا حفاظت ایجاد می‌کند.
زنجیرة توزیع آبشاری (Cascade dispensing sequence)	روشی که با استفاده از اختلاف فشارها، امکان استفادة کارآمد از تجهیزات ذخیره گاز را فراهم می‌کند. حجم کلّ ذخیرة گاز به دو انبارة مخازن چندگانه به نسبت حجم تقسیم می‌شود. به منظور تکمیل فرآیند سوختگیری در دبی مطلوب، بین انباره ها کلید زنی (Switching) انجام می‌شود.
فرد واجد صلاحیت	شخصی که دارای توانایی، آموزش مناسب، دانش و تجربة نظارت یا انجام کار مورد نظر به صورتی ایمن و صحیح باشد.
فشار طراحی	حداکثر فشاری که هر بخش خاص یک سیستم لوله‌کشی گاز برای مقاومت در برابر آن طراحی شده است.
واحد توزیع کننده	وسیله ای که گاز از طریق آن و به صورتی کنترل شده به خودرو تغذیه می‌شود.
اتاقک	سازة طراحی شده‌ای که یک ساختمان نیست و می‌تواند یک محفظه، اتاق یا کانتینر و... باشد که اجزایی از ایستگاه را در خود جای می‌دهد.
ایستگاه سوختگیری	مکانی که در آن گاز به تجهیزات ذخیره خودرو توزیع می‌شود
دیوار مقاوم به آتش	یک دیوار، پرده یا جداکننده که در هوای باز قرار گرفته تا آثار گرمای تشعشعی را کاهش داده و فاصلة پخش کافی برای نشت گاز را از یک ظرف تضمین کند.
تجهیـزات تغییر حـالـت دهندة گاز	تجهیزات خاصی که برای فیلتر کردن و حذف رطوبت گاز قبل یا بعد از تراکم
منطقة خطرناک	منطقه ای که در آن انتظار می‌رود مخلوطهای گاز قابل اشتعال و هوا به میزانی حاضر باشند یا امکان حضورشان وجود داشته باشد که برای برپایی و استفاده از وسایل برقی و سایر چشمه‌های اشتعال، لازم باشد احتیاطهای خاصی را به کار بست.
LFL	حد پایین قابل اشتعال
فشار کاری	فشار دورن لولة تحت شرایط عادی کار
مهندس مسؤول	مهندس با صلاحیت که به عنوان مسؤول به کارگیری همه یا قسمتی از این رویه‌ها معرفی شده و یا مشخص شایسته، واجد صلاحیت و با تجربه ای که تحت نظارت وی کار می‌کند.
ظرف بازیافت (recovery vessel)	ظرفی که گاز را از کمپرسور و ضمایم آن بازیافت کرده و ممکن است به عنوان میراکننده ضربان فشار در ورودی کمپرسور عمل کند.
رهاسازی درجه دوم (secondary grade release)	رهاسازی گاز که در شرایط کار عادی رخ نمی‌دهد و فقط مدت محدودی دارد.
جدا کننده (Seperator)	وسیله ای که پس از هر مرحلة فشرده سازی نصب شده و هر گونه مایع درون گاز را از آن خارج کرده و جمع آوری می‌کند.
ناحیة (2)	ناحیه ای که در آن در شرایط عادی، مخلوط گاز قابل اشتعال و هوا رخ نمی‌دهد و اگر رخ دهد، مدت آن کوتاه است.

پیوست (2): دستورالعمل‌های سوختگیری

در زیر جزئیات دستورالعمل‌های رویة سوختگیری آورده شده‌است که می‌توان آن را طبق    بخش (14) به نمایش گذاشت:

پ ـ2ـ1. رویة سوختگیری (نمونة یک ایستگاه سوختگیری سریع )

1. درپوش گرد و غبار را از اتصال سوختگیری خودرو بردارید.

2. شیلنگ سوختگیری را به نقطة سوختگیری وصل کنید.

3. در پایان سوختگیری، شیلنگ سوختگیری را بدقت جدا کنید. ممکن است در این

 هنگام، مقدار کمی گاز از نازل سوختگیری رها شود.

4. شیلنگ را در مکان صحیح خود، روی توزیع کننده قرار دهید.

5. درپوش گردوغبار را دوباره ببندید.

پ ـ2ـ2. رویة سوختگیری (نمونة یک ایستگاه سوختگیری آرام )

1. درپوش گردوغبار را از اتصال سوختگیری خودرو بردارید.

2. شیلنگ سوختگیری را به نقطة سوختگیری وصل کنید.

3. شیر سوخت روی پایة سوختگیری را باز کنید.

4. پس از طی شدن زمان پر کردن مورد انتظار و پر شدن مخزن ( های ) خودرو، شیر سوخت روی پایة سوختگیری را ببندید.

5. شیلنگ سوختگیری را بدقت جدا کنید. ممکن است در این هنگام، مقدار کمی گاز از نازل سوختگیری رها شود.

6. شیلنگ را در مکان صحیح، روی توزیع کننده قرار دهید.

7. درپوش گردوغبار را دوباره ببندید.

 

پیوست (3): تجدید اعتبار مخزن

این پیوست براساس اطلاعات موجود، در زمان انتشار آن تهیه شده است. این اطلاع وجود دارد که استانداردهای  فرا ملی و بین المللی در حال توسعه هستند که       می‌توانند پس از طی دورة مقتضی، برای استفاده مناسب باشند. همچنین استانداردهای جاری نیز در حال بازنگری هستند که ممکن است تغییرات ناگهانی در روشهای تجدید اعتبار و دوره‌های زمانی مشخص شده را ایجاد کنند.

پ ـ3ـ1. تجدید اعتبار

مخازن ذخیرة فولادی بایست طبق استاندارد BS5430:pt1 در دوره‌های مناسب یا در صورت تردید به خرابی، توسط یک سازمان گواهی دهنده، مورد آزمون و بازرسی ( تجدید اعتبار ) قرار گیرند.

فواصل زمانی آزمون مخازن حاوی گاز طبیعی در حال حاضر، سه سال است، در حال حاضر، همة مخازن چه در این مورد استفاده قرار گیرند یا خیر، باید سه سال پس از آخرین تاریخ آزمون مهر شده روی مخزن، برای تجدید اعتبار ارسال شوند. درصورتی که نقطة شبنم آب موجود در گاز در فشار مطلق mbar 1012، از c °46 ـ بیشتر نباشد، این زمان را می‌توان تا پنج سال افزایش داد. به کارگیری این افزایش زمان ( تسهیل زمان تجدید اعتبار )، مشروط به آگاه کردن " ادارة سلامت و ایمنی " است.

پ ـ3ـ2. بازرسی خارجی

ظروفی که نیاز به بازرسی خارجی دارند، بایست به طریق چشمی، از نظر وجود موارد زیر بازرسی شوند:

ـ فرو رفتگی، بریدگی، حفره دار شدن، ترک خوردگی، برآمدگی، تورق، فرسودگی یا آسیب خوردگی.

ـ عیوب دیگر نظیر نشانه گذاری ناخوانا یا بدون مجوز، آسیب دیدگی از آتش یا سوختگی ناشی از مشعل.

 

پیوست (4): اتاقکها ـ رویه‌های اضطراری برای تهویة مکانیکی

برای آن که یک اتاقک با بند 6ـ4ـ3 منطبق باشد، نیاز به سیستم تهویة مکانیکی خواهد داشت که طوری طراحی شده باشد که در صورت بروز خرابی در سیستم، مجهز به یک رویة‌ اضطراری مناسب باشد. عواملی که در انتخاب یک طراحی وجود دارند، با توجه به نصب، متفاوتند. چنین عواملی عبارتند از: فشار گاز ورودی، فشار گاز خروجی از کمپرسور، " رهاسازی بالقوة گاز " ( ر.ک. بند 6ـ4ـ2 )، حجم گاز درون اتاقک و ... تحلیل کامل رویه‌هایی که برای انطباق با بند 6ـ4ـ3 لازمند، الزامات طراحی را نشان می‌دهند. ممکن است مشخص شود که ویژکیهای اضافی نظیر سیستم تشخیص گاز، مورد نیاز است.

در یک رویة معمول در صورت خرابی سیستم، برخی یا همة موارد زیر انجام می‌شود:

ـ کمپرسور و دیگر ضمایم درون اتاقک خاموش می‌شود.

ـ تغذیة گاز به لوله‌کشی درون اتاقک و از آن را قطع می‌کند.

ـ تا زمان برطرف شـدن عیـب، مـانع از شروع به کار کمپرسور و ضمایم درون   اتاقک می‌شود.

ـ آژیر خطر برای آگاه کردن افراد مسؤول به صدا در می‌آید.

اگر وجود سیستم تشخیص گاز برای طراحی ضروری  تشخیص داده شود، در این صورت در رویة اضطراری، در صورت تشخیص نشت گاز، انجام موارد زیر لازم است:

الف ـ قطع برق همة تجهیزات درون اتاقک ( با توجه به این که اجزای برقی سیستم‌های ایمنی که لازم است فعال باقی بمانند، باید در خارج از اتاقک باشند ).

ب ـ تخلیة گاز سیستم درون اتاقک با دبی مناسب، به صورتی ایمن، تا فشار متناسب حاصل شود.

پیوست (5): آزمون هیدروستاتیک و نیوماتیک

این رویه‌ها نیاز به انجام آزمونهای هیدروستاتیک و نیوماتیک روی اجزای تأسیسات و خود تأسیسات دارد به این منظور، به کارگیری تجهیزات، احتیاط ها و مراحل آزمون زیر مناسب است. ممکن است لازم شود برای جزئیات بیشتر در مورد عملیات، به مدارک موجود دیگر نظیر IGE/UP/1، مشخصات BGC/PS/pt4 نشریه شرکت گاز انگلستان و ... رجوع کنید.

پ ـ5ـ1. احتیاطهای ایمنی

پ ـ5ـ1ـ1. ایمنی همة افراد، چه درگیر آزمونها باشند یا خیر، دارای اهمیت فراوانی است. نباید رویه‌ای را دنبال کرد که این موضوع را خدشه دار کند.

پ ـ5ـ1ـ2. در مرحلة طراحی لوله‌کشی، لازم است با مهندس مسؤول کار، در مورد کفایت احتیاطهای ایمنی پیشنهاد شده توسط پیمانکار مشورت شود. احتیاطهای ایمنی تا حد ممکن، باید تضمین کنند که در صورت مردود شدن هر بخش از  لوله‌کشی  در عملیات آزمون، هیچ فردی در معرض آسیب قرار نخواهد گرفت. پیش از انجام آزمون، احتیاطهای ایمنی باید با توجه خاص به موارد زیر، به تأیید کتبی مهندس برسد:

ـ کفایت حفاظت لوله‌کشی و تجهیزات مجاور

ـ گستره منطقه ای که برای مقاصد ایمنی آزمون قرق شده است.

- کفایت هر گونه آزمون غیر مجرّب قابل کاربرد، پیش از انجام هر آزمون، کـه

شامل آزمونهایی که قبلاً توسط دیگران انجام شده نیز می‌شود.

ـ مقاومت مواد به گسیختگی سریع

ـ رویة جلوگیری از سرمایش موضعی، حین عملیات پر کردن و خالی شدن

ـ میزان پایش از راه دور تأمین شده در هنگام آزمون

پ ـ5ـ1ـ3. به همة افرادی که در آزمون درگیر می‌شوند، باید دستورالعمل‌های کاملی در مورد خطرهای ممکن حین آزمون داده شود و برای جلوگیری از حرکت شلاّقی   لوله‌ها در صورت بروز خرابی، باید توجه خاصی به مهار کردن لوله‌ها نشان داد.

پ ـ5ـ1ـ4. باید برای حفاظت لوله‌کشیها یا تجهیزات مجاور، از آثار بروز خرابی در لوله‌کشی، اقدامات احتیاطی انجام داد.

پ ـ 5ـ1ـ5. برای آزمون هیدروستاتیک، باید از آلوده سازی آب آزمون خودداری کرد؛ مگر آن که ترتیبات خاص برای دور ریختن آن انجام شده باشد.

پ ـ5ـ1ـ6. باید یک محوّطة آزمون تعریف کرده و آن را مورد موافقت مهندس قرار داد. این محوّطة آزمون، شامل همة مناطق بسته ای خواهد بود که لوله‌کشی از آنها عبور می‌کند. و نیز شامل همة راه های دسترسی محلی خواهد بود. مرز محوّطة آزمون را باید با نوارهای نشانه تعریف کرد. در همة نقاطی که ممکن است به محوّطة آزمون دسترسی داشته باشند،باید هشدارهایی نصب کرد که روی آنها نوشته شده باشد:

پ ـ5ـ1ـ7. باید توجه را به این نکته جلب کرد که اگر فشار یک محیط آزمون مثل نیتروژن فشرده از ذخیرة پر فشار به فشار آزمون، کاهش داده شود، دمای آن افت خواهد کرد. در این صورت، لازم خواهد بود که در چیدمان آزمون دمای محیط ورودی به لوله‌کشی تحت آزمون، کمتر از دمای توافق شده نباشد. به منظور ممانعت از چگالش درون لوله‌کشی، نباید اجازه داد که دمای محیط آزمون به زیر نقطة شبنم در فشار آزمون مربوطه برسد.

پ ـ5ـ1ـ8. پیش از انجام آزمون نیوماتیک، همة مواضْ جوش باید در معرض آزمون غیر مخرب قرار گیرند.

 

 

پ ـ5ـ2. آزمون هیدروستاتیک استقامت ـ فشار اجزای سیستم

هدف از انجام این آزمون استقامت ـ فشار آن است که ثابت شود اجزای سیستم و لوله‌کشی در برابر 5/1 برابر حداکثر فشار کاری استقامت دارند.

پ ـ5ـ2ـ1. آزمون، تجهیزات زیر مورد نیازند:

ـ یک فشارسنج استاندارد منطبق بر BS1780 با قطر صفحة حداقل mm150  که پیش از آزمون، با توجه به گواهی سازندة فشارسنج، از نظر کالیبراسیون  که مورد وارسی قرار گیرد.

ـ یک شیـر اطمینـان کـه طـوری تنظیم شده است که نتوان از حداکثر فشار   آزمون تجاوز کرد.

    ـ شیرهای کنترل مناسب

    ـ یک پمپ ایجاد فشار

پ ـ5ـ2ـ2. آب

به منظور جلوگیری از امکان خرابی بعدی در سرویس لوله‌کشی فولاد ضدزنگ آستنیتی، که موجب خوردگی تنشی، ترک خوردگی یا ایجادحفره (pitting) شود، تنها از آب قابل شرب با میزان کلرید کمتر از ppm 30 استفاده می‌شود.

پ ـ 5ـ2ـ3. رویه‌ها

پ ـ5ـ2ـ3ـ1. همة احتیاطهای مشخص شده در پیوست (5ـ1) را رعایت کنید.

پ ـ5ـ2ـ3ـ2. سیستم در حال آزمون را با استفاده از شیرهای مناسب کنترل، فشارسنج استاندارد آزمون و شیر اطمینان، به تغذیة آب وصل کنید. ممکن است تأمین امکانات تخلیة آب، بخصوص در نقاط پایین سیستم، ضروری باشد.

پ ـ5ـ2ـ3ـ3. فشار آزمون را بتدریج و با افزایشهای 10 درصد حداکثر فشار آزمون تا 5/1 برابر حداکثر فشارکاری افزایش داده و سپس پمپ ایجاد فشار را متوقف کنید. طی این دوره، نمودار فشار برحسب زمان تأخیر را ترسیم کنید.

پ ـ5ـ2ـ3ـ4. پس از رسیدن به حداکثر فشار آزمون، با ثبت تغییرات فشار، به ترسیم نمودار فشار برحسب زمان تأخیر به مدت حداقل چهار ساعت ادامه دهید. فشار هرگز نباید در 5 درصد بالاتر از فشار آزمون اسمی تجاوز کند.

آزمون استقامت رضایتبخش که با آزمون نیوماتیک بعدی به اثبات می رسد، از عدم وجود افت ناگهانی فشار مشخص می‌شود.

پ ـ5ـ2ـ3ـ5. اجزای سیستم را با استفاده از رویة تهیه شده توسط نصب کنندة تجهیزات، به طور کامل از آب تخلیه کنید.

پ ـ5ـ2ـ3ـ6. اجزای سیستم را به طور کامل خشک کنید.

پ ـ5ـ3. آزمون نیوماتیک نشت سیستم کامل

پس از تکمیل هر آزمون استقامت ـ فشار هیدروستاتیک و پس از نصب مجدد هر یک از اجزای جداگانة آزمون شدة لوله‌کشی به یکدیگر و سایر تجهیزات، سیستم کامل را در معرض یک آزمون نیوماتیک نشت قرار دهید.

پ ـ5ـ3ـ1. مواد

پ ـ5ـ3ـ1ـ1. یک محلول آب صابون قابل قبول که با نوع مادة فولاد ضدّزنگ آستنیتی به کار رفته در ساختار لوله‌کشی و اتصالات لوله سازگار باشد، مورد نیاز است.

پ ـ5ـ3ـ1ـ2. اگر از هوای فشرده استفاده می‌شود، این هوای فشرده باید خنک و بدون روغن باشد و پس از تراکم و پیش از تزریق به سیستم لوله‌کشی، خشک شده باشد.

پ ـ5ـ3ـ1ـ3. حین اجرای رویه‌های پیوست (5ـ3ـ2) برای خشک کردن لوله‌کشی، از متانول استفاده نکنید. اگر لازم باشد، می‌توان برای خشک کردن، از یک روش ایمن دیگر استفاده کرد(ر.ک.پیوست 5ـ3ـ3). 

 

پ ـ5ـ3ـ2. رویه‌ها

پ ـ5ـ3ـ2ـ1. همة اقدامات احتیاطی مشخص شده در پیوست (5ـ1) را رعایت کنید.

پ ـ5ـ3ـ2ـ2. کل سیستم لوله‌کشی را با استفاده از محیط آزمون نیتروژن یا هوای خشک بدون روغن با فشار 2 بار تحت آزمون اولیة نشت قرار دهید. هدف این آزمون، تعیین نشتهای عمدة سیستم، در صورت وجود است.

پ ـ5ـ3ـ2ـ3. تأسیسات را به آرامی تا فشار آزمون نهایی 1/1 برابر حداکثر فشارکاری سیستم، تحت فشار قرار داده و به مدتی که بتوان تأسیسات را با دقت بازرسی کرد، تحت این فشار باقی نگه داشت.

پ ـ5ـ3ـ2ـ4. همة محلهای اتصال، فلانجها، درزبندهای شیر، لوله‌کشیها و اتصالات آنها با استفاده از مایع مناسب تشخیص نشت، وارسی می‌شوند. هر گونه نشت، تصحیح شده و رویة آزمون تکرار می‌شود.

پ ـ5ـ3ـ3. تکمیل

پس از تکمیل آزمون و آزاد کردن فشار، سیستم با عبور مقدار زیادی هوای خشک یا نیتروژن با نقطة شبنم زیر  c ˚40ـ ، تا وقتی که نقطة شبنم گاز موجود       c ˚40ـ شود، خشک می‌شود. در این مرحله، ورودی و خروجی به همین حالت واگذاشته می‌شوند تا گاز خشک هر گونه قطرات ریز باقیماندة آب را جذب کند و پس از آن، دوباره یک وارسی نقطة شبنم انجام می‌شود که برای قبولی باید  c ˚40ـ یا کمتر باشد.

 

 

 

پیوست (6): گازشویی

در این رویه‌ها لازم است که پس از آزمون فشار، رویة گازشویی انجام شود. استفاده از احتیاطهای ایمن و رویه‌های زیر مناسب است.

پ ـ6ـ1. کلیات

در این جا باید تأثیرات زیست محیطی متان بر اتمسفر، ملاحظه شده و در نتیجه، سوزانیدن گاز مورد استفاده در گازشویی به جای رها کردن آن به اتمسفر، ارجحیت دارد.

پ ـ6ـ2. احتیاطهای ایمنی

پ ـ6ـ2ـ1. بدون اطلاع کافی از لوله‌کشی و تجهیزات ضمیمه، گازشویی را آغاز نکنید.

پ ـ6ـ2ـ2. دبی سنجهای اولیه را تحت نظارت یک فرد با صلاحیت که توسط تأمین کنندة گاز معرفی شده، گازشویی کنید.

پ ـ6ـ2ـ3. در همه و حتی ساده ترین عملیات گازشویی، یک رویة مکتوب متناسب با تأسیسات مربوطة را آماده و دنبال کنید.

پ ـ6ـ2ـ4. برای کاهش خطرهای ممکن ناشی از تهویه، تا حد ممکن، احتیاطهای لازم را انجام دهید. برای مثال، از تهویه در نزدیکی اموال یا سرچشمه‌های بالقوة اشتعال نظیر دستگاه ها و تجهیزات برقی خودداری کنید. لازم است که اطراف منطقة گازشویی، هشدارهای خاصی مانند " استعمال دخانیات ممنوع " و " استفاده از چراغهای بدون پوشش ممنوع " به صورت واضح نشان شوند. در هیچ بخش از محوطه ای که در آن گازشویی انجام می‌شود، کار نکنید.

پ ـ6ـ2ـ5. حین عملیات گازشویی، اطفا کننده‌های حریق را درون محوطه در دسترس قرار دهید.

پ ـ6ـ2ـ6. گازشویی را به طور پیوسته انجام دهید. اگر در این کار ناپیوستگی به وجود آمد، گازشویی را متوقف کرده و عملیات کامل را تکرار کنید.

پ ـ6ـ2ـ7. هنگام گازشویی با یک گاز خنثی یا هوا، باید احتیاط کرد که از ورود گازهای گازشویی به شبکة توزیع گاز تأمین کنندة گاز جلوگیری شود.

پ ـ6ـ3. رویه‌ها

پ ـ6ـ3ـ1. پس از انجام یک آزمون رضایتبخش فشار، فشار درون لوله‌کشی مورد گازشویی، به حدی کاهش داده می‌شود که گاز مورد استفاده، معیارهای گازشویی را به طور ایمن برآورده کند.

پ ـ6ـ3ـ2. گازشویی گاز به هوا یا از هوا به گاز را به شرطی می‌توان انجام داد که بتوان حداقل سرعت درون همة لوله‌کشی مربوطه و تجهیزات را در سرعتی که از       _m/s 6/0 کمتر نیست، حفظ کرد.

پ ـ6ـ3ـ3. اگر سرعت مذکور در بالا را بتوان حفظ کرد، در این صورت، باید با گاز خنثی هواگیر را انجام داد. گاز خنثی نیتروژن خواهد بود.

پیوست (7): طراحی نازل سوختگیری

این پیوست براساس اطلاعاتی است که در زمان انتشار این متن در دسترس بوده اند. در غیاب استانداردهای انگلیسی یا اروپایی، استاندارد آمریکایی نازل پر کردن AGANGV1 به عنوان مشخصاتی برای نازلهای سوختگیری در انگلستان پیشنهاد می‌شود.

نازلهای سوختگیری را که براساس الزامات AGANGV1 ساخته شده و مناسب فشار توزیع هستند، می‌توان قابل قبول دانست و در نتیجه، بایست با وسایل اتصال خودروی موجود در انگلستان سازگار باشند.

 

 

 

 

پیوست (8): مدارک مرتبط

این پیوست، همة مقررات، استانداردها، کدهای عملی و توصیه‌های مربوطه و رویه‌های مذکور در این مدرک را و برخی که ممکن است علاوه بر آنها کاربرد داشته باشند، فهرست کرده است.

باید دقت کرد که چاپ معتبر مدارک فهرست شده، استفاده شوند. هر جا که استاندارد های انگلیسی یا بین المللی نقل شده، استاندارد معادل کشور استفاده کننده نیز مناسب خواهد بود.

 

پ ـ8ـ1. مقررات

Control of Pollution Act 1974

The Gas Act 1986

The Health and Safety at Work etc. Act 1974

The Environmental Protection Act 1990

The Factories Act 1961

New Roads and Street Works Act 1991

The Gas Safety ( installation & Use ) Regulations 1984

The Gas Quality Regulations 1983

Control of  Substances Hazardous to Health Regulations 1988

Electricity at Work Regulations 1989

The Construction Regulations

Classification of Packaging for Dangerous Substances Regulations 1989

Manual Handling Operations Regulations 1992

Noise at Work Regulations 1989

Notifications of Installations Handling Dangerous Substances Regulations 1989

Personnel Protective Equipment at Work Regulations 1992

Pressure Systems and Transportable Gas Containers Regulations 1989

Protection of Eyes Regulations 1974

Provision and Use of Work Equipment Regulations 1992

Reporting of Injuries, Diseases and Dangerous Occurences Regulations 1965

 

پ ـ8ـ2. کدهای عملی

Hse Guidance HS(G)48 Human factors in industrial safety 1989

Hse Guidance HS(G)41 Petrol filling stations: construction and operation 1990

الف ـ 8ـ3. نشریات مؤسسة مهندسان گاز

الف ـ8ـ3ـ1. توصیه‌های زیست محیطی

IGE/ER/2        Assessment and control of environmental noise leveis

الف ـ8ـ3ـ2. رویه‌های به کارگیری

IGE/UP/1        Soundness testing and purging on industrial and commercial

                        premises. Publication in 1993

IGE/UP/2        Gas installation Pipe work, boosters and compressors on industrial

                        and commercial premises. Publication anticipated in 1993

IGE/UP/5        Natural Gas vehicles Part 2: Vehicle fuel system components.

الف ـ8ـ3ـ3. توصیه‌های ایمنی

IGE/SR/22      Purging Operations for fuel gases in transmission, distribution and                                   storage. Publication anticipated in 1993.

الف ـ8ـ4. استانداردهای انگلستان ( مخفف عناوین )

BS 21             Pipe threads for tubes and fittings where pressure tight joints are

                        made on the threads.

BS 669: Part 2          Corrugated metallic flexible hoses, covers, etc.

BS 1179       Glossary of terms used in the Gas industry.

BS 1780       Bourdon tube pressure and vacuum gauges.

BS 2633       Class 1 are welding of ferritic stellb pipe work.

BS 3602:Part1          CFS 360 Steel pipes and tubes for pressure purposes.

BS 4504       Circular flanges for pipes, valves and fittings.

BS 4677       Are welding of austenitic stainless steel pipe work.

BS 5045:Part1          Seamless steel Gas containers above 0.5 litre water capacity.

BS 5345       Selection, installation and maintenance of electrical apparatus for

                        use in potentially expiosive atmospheres (Parts 1 to 8).

BS 5345:Part2          Classification of hazardous areas

BS 5430:Part1          Inspection of stainless steel containers

BS 5500       Unfired fusion welded pressure vessels

BS 6020       Instruments for the detection of combustible gases

BS6501        Flexible metallic hose assemblies

BS 6959       Apparatus for the detection and measurement of combustible gases BS 7671  IEE Wiring Regulations.

 

---

1 should

2 shall

3 must

4 Heath and Safety Execvtive publication

1 Self contained filling units

2 Utilization Procedures IGE/UP/5 Natural Gas vehicles part 2. Design and installation of vehicle Fvel system components

1 Reciprocating

2 cascade dispensing seqvence

1 Gas Quality Regvlations

1 British Gas plc

2 Natvral Gas vehicle

3 LFL: Lower flammable limit

* Utilization Procedures IGE/UP/2 Gas Installation Pipe work, Boosters and Comperssors on Industrial and Commercial premises

1 anti-vibration mounting (AVM)

* Reconnendations on Environmental Practice IGE/ER/2 Assessment and Control of  Environmental Noise Levels

1 Seperators

2 Unloading Systems

1 Gas Conditioning

1 Lifting Device

1 Gas deteection cyctem

1 breakaway

1 Purging

* Safety Recommendations IGE/SR/22 Purging Operations for Fuel Gasses in Transmission, Distribution and Storage.

 

 

                          خودرو - جایگاه سوختگیری گاز طبیعی فشرده

                                          قسمت اول : الزامات عمومی

 

 

1        هدف

 

هدف از تدوین این استاندارد ، تعیین حداقل الزامات برای مراحـــــل احداث ، تجهیز ، بازرسی،  راه اندازی و بهره برداری از

 

جایگاههای سوختگیری گاز طبیعی فشرده است .

 

2                   دامنة کاربرد

 

این استاندارد ملی برای استفاده جهت احداث جایگاههای توزیع گاز طبیعی فشرده به کار می رود وشامل سیستمهای سوختگیری خانگی گاز طبیعی فشرده نمی گردد.

 

3                   مراجع الزامی

 

مدارک الزامی زیر حاوی مقرراتی است که در متن این استاندارد به آنها ارجاع داده شده است. بدین ترتیب آن مقررات ، جزئی از

 

 این اســـــتاندارد محسوب می شود. در مورد مراجع دارای تاریخ چاپ / تجدید نظر، اصلاحیه ها و تجدید نظرهای بعدی این

 

مدارک مورد نظر نیست. معـــهذا بهتر است کاربران ذینفع این استاندارد، امکان کاربرد آخرین اصلاحیه ها و تجدید نظرهای

 

مدارک الزامی زیر را مورد بررسی قرار دهند. در مورد مراجع بدون تاریخ چاپ و/یا تجدید نظر، آخرین چاپ و/یا تجدید نظر

 

آن مدارک الزامی ارجاع شده مورد نظر است .

 

استفاده از مراجع زیر برای کاربرد این استاندارد الزامی است :

 

 

                   ISO  9809  : Gas Cylinders-Refillable Seamless Steel Gas Cylinders-Design,Construction and Testining.

ISO / IEC  52 :  Fire  Resistance Rate

ISO  11439  : 2000 High Pressure Cylinders for the on board Storge of Natural Gas as a Fuel for Automotive Vehicles.

IEC  144  :  Safety Circuits

B.S EN 287 :2004 Qualification Test of Welders-Fusion Welding 

EN  288  : Specification and Qualification of Welding Procedure for Fusion Welding.

NFPA  496 : Standard for Purged and Pressurized Enclosures for Electrical Equipment in Hazardous Locations.

NFPA  493 : Standard for intrinsically Safe Apparatus for use in ClassІ Hazardous Locations and its Associated Apparatus.

UL 698 : Standard for Safety for Industrial Control Equipment for Use in Hazardous(Classified) Locations.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

4                   اصطلاحات و تعاریف

 

در این استاندارد اصطلاحات و/یا واژه‏ها با تعاریف زیر به کار می‏رود:

 

4-1                   گاز طبیعی فشرده[1]

 

یک سوخت گازی فشرده که بطور غالب از متــان  تشکیل شده که  از گاز طبیعی به دست می آید و به عنوان سوخت خودرو بکار می رود.

 

4-2         کابین سوختگیری گاز طبیعی فشرده[2]

 

وسیله ای که گاز طبیعی فشرده را به خودرو توزیع کرده و دارای عملکرد کنترل فشار، مرحله بندی توزیع و اندازه گیری است.

 

4-3                   شیر قطع اضطراری[3]

 

شیر سریع عمل کننده برای قطع جریان گاز در مواقع اضطراری که معمولأ در ربع دور چرخش (90درجه) ، از وضعیت کاملاً باز به وضعیت کاملاً بسته در می آید.

 

4-4                   شیر جریان اضافی[4]

 

شیری که در صورت افزایش سریع جریان (در صورت پارگی یک شیلنگ) به سرعت و به طور خودکار در وضعیت بسته قرار  می گیرد.

 

4-5                   میزان مقاومت در برابر آتش[5]

 

طبق استانداردملی ایران به شماره .....[6]. عبارتست از، میزان قابلیت یک جزء ساختمانی برای آن که در یک مدت زمان مشخص، عمل تحمل بار، ایمنی و عایق بودن گرمایی الزام شده در آزمون مقاومت در برابر آتش  را برآورده کند.

 

 

 

 

 

4-6                   واحد ذخیره گاز

 

گروهی از مخازن گاز که مجموعه آنها به  صورت جنب یکدیگربطور  عمودی یا افقی قرار گرفته و  باید توسط لوله کشی، طوری به یکدیگر متصل شوند که یک واحد منفرد ذخیره گاز را تشکیل دهند.

 

 

4-7                   شیر اصلی قطع جریان

 

شیری با امکان قطع سریع  برای توقف جریان گاز که در ربع دور چرخش از وضعیت کاملاً باز  به وضعیت کاملاً بسته می‌رسد و قابلیت قفل شدن را داراست .

 

4-8                   شیر یک طرفه

 

شیری که فقط امکان جریان یافتن سیال را در یک جهت می‌دهد. 

 

4-9                   شیر خود کنترل^[7]

 

شیری است که به طور کامل جریان سیال را در مسیر نصب شده ، مسدود میکند .  این شیر توسط فرمانهای پنوماتیکی / الکتریکی از راه دور فعال میگردد .

 

4-10              سیستمهای کنترل جریان اضافی

 

سیستمهای الکتریکی ، الکترونیکی و/یا مکانیکی که به طور خودکار جریان سیال را در صورتیکه بیشتر ازمقدار جریان مشخص شده باشد ، قطع میکند .

 

4-11              شیر اطمینان تخلیه فشار

 

این شیر در زمان فعال شدن باعث تخلیه خودکار گاز از لوله یا مخزنی که بر روی آن نصب گردیده است ، میشود .تخلیه گاز از زمانیکه فشار داخل تجهیزات از حد مشخصی بالاتر رود ،‌ شروع میشود و پس از افت فشار و رسیدن مقدار آن به حد مشخص شده ، شیر به صورت خودکار بسته میشود .

 

4-12              فشــــار

 

هر جای این استاندارد که از کلمه فشار استفاده می شود ، منظور  فشار نسبی می باشد. مگر اینکه صراحتأ چیز دیگری قید شده باشد .

 

4-13              باید [8]

 

بر این دلالت دارد که انطباق با یک الزام، برای تطابق با استاندارد, اجباری است.

 

4-14              بایست [9]

 

بر این دلالت دارد که انطباق با یک الزام، برای تطابق با استاندارد, در حد توصیه بوده و  اجباری نیست.

 

 

4-15              ضربان گیر

 

قطعه ای که وظیفه جذب ضربه های گازی را بر عهده دارد و معمولاً این کار با آرایشی از روزنه[10] های گلوئی مناسب گاز صورت می‌گیرد .

 

4-16              دما و فشار استاندارد 

 

به دمای15 درجه سلسیوس و فشار اتمسفر معادل 325/101 کیلو پاسکال اطلاق می گردد .

 

 

4-17              مانع گـــاز  

 

یک دیواره یا مانع با ماده و ساختار و موقعیتی که برای منحرف کردن  گاز پخش شده  و انتشار یافته  از یک مکان به مکان دیگر موثر بوده و می تواند دیوار یک ساختمان باشد که مناسب این منظور ساخته میشود .

 

 

 

4-18              نازل سوختـــــگیری 

 

وسیله پر کننده استانداردکه در سیستم سوختگیری  در انتهای شیلنگ سوختگیری نصب شده و مناسب اتصال  به شیر پرکن خودرو است .

 

 

 

 

4-19              شیر قطع سوختگیری نازل  

 

شیری که برای متوقف کردن جریان گاز نصب می‌شود و در نصف دور چرخش ، از حالت کاملاً باز به حالت کاملاً بسته می‌رسد . بر روی این شیر برای تخلیه گاز تحت فشار موجود در شیلنگ یا نازل امکاناتی در نظر گرفته شده است .

 

4-20              ناحیه صفر

 

ناحیه ای که در آن مخلوط گاز قابل انفجار به طور دائم موجود بوده یا انتظار می‌رود که برای مدت طولانی موجود باشد و/یا چنین شرایطی به دفعات زیاد در دوره های کوتاه رخ دهد .

 

4-21              ناحیه یک

 

ناحیه ای که در طی کار عادی ، می‌توان وجود متناوب یا گهگاه مخلوط گاز قابل انفجار را انتظار داشت .

 

 

4-22              ناحیه دو

 

ناحیه ای که در طی دوره کار عادی  وجود مخلوط گاز قابل انفجار انتظار نمی‌رود و/یا چنین شرایطی به دفعات بسیار کم و در مدت کوتاه رخ ‌دهد .

 

4-23              فضای حرکت و سوختگیری

 

فضایی از جایگاه که برای تردد و سوختگیری خودروها اختصاص داده شده است . این فضا شامل مسیر ورودی ، محل سوختگیری و مسیر خروجی میباشد .

 

4-24              حدود و مرزهای مسیرها

 

به معنای مرزها و حدود فیزیکی است که مشخص کننده فضای حرکت و دور زدن خودروها میباشند . لذا مرزها میتوانند بصورت خطوط مشخصة جایگاه یا دیوار باشند .

 

 

4-25              سکوی سوختگیری

 

سکویی که کاملاً از فضای حرکت و سوختگیری جدا بوده و تردد خودرو بر روی آن ممنوع است . روی این سکو ، کابینهای توزیع کننده گاز طبیعی فشرده ، شیرهای قطع کننده جریان و در صورت لزوم ، ستون های نگهدارنده و محافظ کابینهای توزیع ، سایبانهای فضای سوختگیری قرار میگیرند .

 

4-26              مسیر ورودی

 

مسیـری است که در صورت وجـود دسترسی غیر مستقیم به جایگاه, از خیابان تا نقاط سوختگیری امتداد می یابد . خودروها برای وارد شدن به جایگاه و رسیدن به محل سوختگیری در این مسیر تردد میکنند .

 

4-27              محل سوختگیری

 

منطقه ای است که در طرفین و امتداد سکوی سوختگیری قرار دارد . حرکت و تردد خودروها در این منطقه باید برای رسیدن به سکوی سوختگیری به حداقل برسد و توقف خودرو در این منطقه فقط برای سوختگیری مجاز است .

 

 

4-28              مسیر خروجی

 

در صورت وجود دسترسی غیرمستقیم به خیابان ، از این مسیر که از محل سوختگیری تا خیابان امتداد دارد برای خارج شدن از جایگاه استفاده میگردد .

 

 

 

4-29              مسیر  کنـــــدرو

 

مسیری است که به موازات خیابان اصلی احداث شده و به منظور دسترسی خودروها به مسیر ورودی از آن استفاده می شود .  حداقل عرض مسیر برای تعداد حداکثر شش شیلنگ برابر چهار متر و برای تعداد شیلنگ بیشتر برابر شش متر میباشد.

 

4-30              زوایای قرارگیری سکوهای سوختگیری

 زوایای[11] α و [12]β  به ترتیب از برخورد محور طولی مسیرهای ورودی و خروجی با محور طولی سکـــــوی سوختگیری به دست می آیند . ( مطابق شکل 1 )

 

 

4-31              حداقل شعاع گردش

 

کمترین شعاع گردشی است که خودروها برای حرکت میتوانند طی نمایند.  ( مطابق شکل های 2 و 3 )

 

4-32              احداث کننده (کار فرمای) جایگاه

 

شخص حقیقی یا حقوقی که بعنوان سازندة مجموعه جایگاه معرفی میشود .

 

4-33              مالک (بهره بردار) جایگاه

 

مالک زمین و یا تجهیزات جایگاه یا نماینده قانونی وی که از سوی احداث کننده جایگاه مجاز به بهره برداری میباشد .

 

4-34              مسؤول نصب تجهیزات

 

مسؤول نصب تجهیزات باید دارای تحصیلات و تجربیات کافی مرتبط بوده و توسط مرجع ذیصلاح به عنوان مسؤول نصب درجة یک تأیید شده باشد .

 

4-35              مسؤول نگهداری و تعمیرات

 

مالک جایگاه مسؤولیت نگهداری و تعمیر جایگاه را با همکاری شخصی با تجربیات و تحصیلات مرتبط ، برعهده خواهد داشت

 

4-36              سوختگیری کند[13]

 

نوعی روش سوختگیری گاز طبیعی فشرده است که به زمان بیشتری نسبت به سوختگیری سریع نیاز دارد . در این روش احتیاجی به حضور دائم متصدی جایگاه یا مالک خودرو در کنار آن نمی باشد .  این روش سوختگیری تنها باید برای خودروهای تحت نظارت سازمانها و موسسات دولتی مورد استفاده قرار گیرد .

 

5-  الزامات و اصول کلی طراحی جایگاه و تاسیسات آن

 

5-1        کلیات

 

برای جایگاههای سوختگیری گاز طبیعی فشرده ،رعایت فواصل ایمنی تعریف شده در این استاندارد  الزامی است.

 در مورد جایگاههای سوختگیری عمومی ، باید الــــزامات مربوط به رعایت دسترسیهای مجاز عبور و مرور و شدت جریان ترافیک در نظرگرفته شود . اخـــــذ مجوز و تأییدیه در سطوح ملی ، اســـتانی و یا شهری ، از مقامات ذیصــــلاح به صورت

مقتضی انجام پذیرد .

 لوازم و وسایل غیرمرتبط با فعالیت و پروژه احداث جایگاه نباید در ساختمان‌های جایگاه انبار و نگهداری شود. دیوارهای مشترک و جداکننده جایگاه باید با مصالح ساختمانی توپر با حداقل 5/2 متر ارتفـــاع و 3/0 متر ضخامت ساخته شوند، به استثاء قسمتی از دیوار جایگاه که نزدیکتر و درسمت (یا به موازات) دیوار اتاق کمپرسور قرار گرفته است، که در این صورت ارتفاع دیوار با حداقل طول برابر با دیوار کمپرسور خانه باید به 3 متر افزایش پیدا کند. جایگاه‌های سرویس روستائی، مستقر در نواحی و محوطه‌های کاملا" باز- مشروط بر عدم وجود قانون و یا مقررات نافذ و موثری در این ارتباط- می‌تواند فاقد دیوارهای مزبور باشد، در صورتی که ساختمان‌های مجاور جایگاه حداقل 100 متر با مسیر پیرامونی آن فاصله داشته باشد. 

 5-2 مخازن ذخیره سازی میتوانند در فضای بازیا بسته نصب شوند، ولی بهتر است که در فضای باز نصب شوند.  

 

5-2-1  فواصل جداسازی برای نصب مخازن ذخیره در فضای باز

 

5-2-1-1کلیه مخازن و وسائل کنترل و تنظیم کننده آنها که در ذخیره سازی و تأسیسات توزیع گاز طبیعی بکار میروند،  باید در فضای باز نصب شوند مگر آن که ساختمان به طور خاص برای چنین استفاده ای طراحی شده باشد.

5-2-1-2  از فواصل جداسازی ارائه شده در این استاندارد، نباید در مواردی به جز ایستگاههای سوختگیری استفاده کرد.

5-2-1-3 هر فاصله جداسازی توصیه شده در بندهای 5-2-2 و جدول یک را می‌توان با ساخت یک دیوار واسط از جنس بتون مسلح یا مصالح ساختمانی مناسب ،کاهش داد . این دیوار باید ضد نفوذ گاز بوده و حداقل سه ساعت  در برابر آتش مقاومت کند و نیز دارای چنان ابعادی باشد که حداقل مسیر گاز برابر یا بزرگتر از فاصله جداسازی توصیه شده باشد .  این دیوار باید حداقل یک متر از مخازن ذخیره و شیرهای مرتبط با آنها فاصله داشته باشد.

 

   5-2-2مخازن

فواصل جداسازی بین منافذ  دیواره های هر ساختمان یا سازه موجود در ایستگاه سوختگیری و کلیه  مخازن که برای ذخیره یا توزیع گاز طبیعی فشرده بکار می روند، باید با مقادیر جدول یک منطبق باشند .

 

 

 

 

 

 

جدول 1ـ فواصل جداسازی ساختمانها و کالاهای خطرناک از واحد ذخیره گاز در فضای باز

 

ظرفیت کلی گاز (m3) یا حجم کلی ذخیره گاز (lit )	فاصله جداسازی از ساختمانها یا مرزها ( m)	فاصله جداسازی از کالاهای خطرناک یا مواد قابل اشتعال  ( m)
تا m3 1100 گاز ( تا 4500 لیتر )	3	3
1100 تا m3 2450 گاز ( 4500 تا 10.000 لیتر )	4	5
2450 تا m3 500 24 گاز ( 10.000 تا 100.000 لیتر )	10	10
یادآوری ـ ظرفیت کلی گاز، ظرفیت در دما و فشار استاندارد ( C ˚15 وفشار اتمسفر ) است وقتی در فشار 8/24 مگا پاسگال ذخیره شده باشد . حجم کلی، ظرفیت آبی مخزن ذخیره بر حسب لیتر است .

 

5-2-2-1-هیچ مخزن ذخیره ای نباید در فاصله کمتر از سـه متر از نزدیکترین خیابان اصلی یا پیاده رو یا منبع قابل اشتعال قرار داشته باشد, مگر آنکه یک دیوار بتونی یا از جنس مصالح ساختمانی مناسب با سه ساعت مقاومت در برابر آتش ( FRR ) بین آنها قرار گرفته باشد. مخازن ذخیره بزرگ[14]  نباید در فاصله کمتر از پنج متر از پیاده روها یا مکانهای دیگر واقع شده باشد  .

5-2-2-2- هیچ مخزن ذخیره ای نباید در فاصله کمتر از پنج متر نسبت به هر کابین سوختگیری مایع   ( شامل توزیع کننده گاز مایع ) قرار گیرد .

5-2-2-3-   هیچ مخزن ذخیره ای نباید در فاصله ای کمتر از دو و نیم متر از کابین سوختگیری گاز طبیعی فشرده قرار گیرد.

5-2-3-مخازن ذخیره سازی و سیستم تراکم در فضای بسته 

 کمینه فواصل ایمنی

تجهیزات ذخیره سازی و تراکم باید با رعایت حداقل فواصل ایمنی مطابق با جدول زیر مستقر و نصب شوند:

نوع تجهیزات                                                                 

 فواصل (به متر )                                  

گنجایش ذخیره‌سازی (بر حسب لیتر آب)

تا4000 لیتر

از 4001  تا 10001

10001 به ‌بالا

    الف - حصارکشی مخازن ذخیره و کمپرسور

دیوارهای مشترک جایگاه و تاسیسات آن	5	5	10
حریم شهری طبقه همکف	3	3	3
حریم شهری طبقة فوقانی	0	0	0

ساختمان‌های چهار طبقه و بیشتر

برای بیش از 150 نفر پرسنل	10	10	15
توزیع کننده‌های گاز	5	5	5
شعله های روباز	3	3	3

ب- توزیع‌کننده‌ها

حریم شهری	4	4	4
بزرگراه و جاده ها (نواحی روستایی)	6	6	6
ساختمانهای اداری جایگاه	3	3	3

دیوارهای مشترک جایگاه‌ و اتاق‌ها و یا دفاتر آن (ساختمانهای اداری):

قسمت ورودی	5	5	5
اجاق‌های روباز	5	5	5

    ج- مخازن ذخیره سوخت‌های مایع                        

(خروجی‌های تخلیه و یا سوخت‌گیری)	5	5	5
دیوار کمپرسور خانه	3	3	3

 

* مطابق با بیشینه ارتفاع مجاز برای احداث ساختمان‌ در ساختمانها و آپارتمانهای اطراف. ولی در صورتی‌که ساختمان جنب آن بلندتر باشد، آنگاه حالت اخیر مورد نظر می‌باشد.

تذکر: دیوار مشترک بتونی و یا ساخته شده از مصالح ساختمانی (دیوار کمپرسورخانه) 5/0 متر بالاتر از کمپرسور / ساختمان مخازن ذخیره و با امتداد طولی بیشتر از یک متر از دو سوی هرکدام از آنها (کمپرسور / ساختمان مخازن)، ‌و با حداقل 3 ساعت مقاومت در برابر حریق باید ساخته شوند. آنها باید دارای مسیرهای دسترسی تودرتو (پیچاپیچ) باشند. فواصل را باید از مرز خارجی دیوار محیطی اندازه‌گیری نمود. گروه مخازن ذخیره واقع در اتاق کمپرسور و یا یک محل مختص به خود فقط از دو طرف (یک طرف در طول و طرف دیگر در عرض مخازن) می توانند با دیوارهای مجاور حداقل فاصله را داشته باشند.

5-3-کابین سوختگیری

   کابین سوختگیری گاز طبیعی فشرده نباید تا نزدیکترین مخزن ذخیره ، کمتر از 5 متر فاصله داشته باشد .

5-3-1-                طبقه بندی مناطق خطرناک ایستگاههای گاز طبیعی فشرده در پیوست ب و ت این استاندارد  تشریح شده است. تجهیزات برقی باید مناسب ناحیه ای باشند که درآن قرار می‌گیرند .

5-3-2-                توزیع کننده های سایرسوخت ها می‌توانند در ناحیه خطر که توسط توزیع کننده گاز طبیعی فشرده ایجاد شده قرار گیرند، به شرط آنکه الزامات فواصل ایمنی بند 5-3-2 را رعایت کنند .

5-3-3-                در توزیع کننده های گاز طبیعی فشرده که هنگام تعطیل بودن ایستگاه, دسترسی عموم به آنها میسر است، باید نازلهای سوختگیری طوری قفل شوند که استفاده از آنها غیر ممکن شود .

 اطلاعات  ایستگاههای سوختگیری بدون ناظر نوع کارتی یا کلیدی در پیوست « الف » ارائه شده است .

5-4-  نازل سوختگیری

5-4-1-                 در هر نقطه سوختگیری , نباید در فاصله ســه متری اطراف نازل سوختگیری منبع قابل اشتعالی وجود داشته باشد .

5-4-2-                نازل سوختگیری باید طوری قرار گیرد که ناحیه خطرناک اطراف هر یک از مکانهای سوختگیری، با هیچ یک از منافـــذ ساختمانی که جنبه مکان عمومی را دارد تداخل نکند.

 

 

 

5-5-                  استقرار واحد ذخیره گاز (گروه مخازن ذخیره)

5-5-1- اگر واحد ذخیره گاز طبیعی فشرده در مجاورت تجهیزات پمپ بنزین یا جایگاه تحویل سوخت مایع باشد، این دو باید حداقل پــــنج متر با یکدیگر فاصله داشته باشند..

5-6-                      سیستم ثابت ذخیره گاز و چیدمان

5-6-1-                  مخازن

واحدهای چند مخزنی که یک مجموعه ذخیره ثابت گاز طبیعی فشرده را تشکیل می دهند و بصورت عمودی قرار می گیرند، باید به نحوی نصب و مستقر شوند که امکان دسترسی راحت به کلیه مخازن و اتصالات آنها وجود داشته باشد..

5-6-1-1- برای اطمینان از دسترسی آسان، همه اتصالات مخزن باید طوری قرار گیرند که در هر واحد, همه به یک سمت باشند . این چنین واحد ذخیره ای باید از دیگر واحدها حداقل 2 متر فاصله داشته باشد . وقتی واحدهای ذخیره  افقی به موازات یکدیگر قرار می‌گیرند، اتصالات مخازن باید طوری ترتیب داده شوند که مقابل اتصالات واحدهای دیگر قرار نگیرند. فواصل جداسازی، چیدمان کابین سوختگیری و یک مخزن ذخیره افقی متداول در شکل های ث ـ 1و ث ـ2 آورده شده است

5-6-1-2- در هر واحد ذخیره , مخازنی که بطور افقی نصب می‌شوند باید حداقل 30 میلیمتر از یکدیگر فاصله داشته باشند . ماده بکار رفته برای جدا کردن مخازن باید مناسب  بوده و نباید جاذب رطوبت باشد و در نقاط تماس باید اقدامات لازم برای جلوگیری ازخوردگی انجام شود . شیرهای مخازن باید روبروی نقطه سوختگیری، به گونه ای قرار گیرند که تخلیه گاز به سمت بالا صورت گرفته و از مخازن بالایی فاصله داشته باشند . شیرها، چند راهه ها و لوله کشی ها باید طوری باشند که در مقابل آسیب ناشی از خودروها، وسایل تعمیر یا عبور تجهیزات حفاظت شده باشند .

 5-6-1-3-  کلیه مخازن ذخیره باید بر روی ســازه ای[15] محکم , مطمئن و با تخلیه مناسب آب نصب شوند . این ســـــازه می‌تواند به شکل یک سکو باشد که لبه های آن تا فاصله دو متری از جلو و کناره های واحد مخازن ذخیره  امتداد داشته باشد.  

5-6-1-4- کلیه مخازن ذخیره نصب شده در فضای باز  باید توسط نرده ای از جنس توری فولادی دندانه دار یا چیزی مشابه آن که منطقه انبارش را از یک متری گروه مخازن  ذخیره احاطه کرده طوری محافظت شوند که از آسیب دیدن یا دستکاری افراد غیر متخصص محفوظ بماند . واحدهای ذخیره باید از برخورد کامیون ها، تریلرها و دیگر خودروهایی که در حال تردد  هستند ( در صورت وجود احتمال چنین برخوردی ) محافظت شـــــوند، و اینکار را می‌توان از طریق نصب یک جدول , نــــرده یا تیرک مناسب انجام داد .

 

5-6-1-5-  مخازن ذخیره سازی گاز نصب شده در فضای باز باید برای حفاظت در برابر تاثیرات سوء دارای یک سقف یا سایبان باشند. چنین سقف و سازه ای باید طوری طراحی شده باشد که عبور گاز آزاد شده یا نشت کرده را تسهیل کند و نباید امکان حبس شدن گاز را بوجود آورد .

6-تجهیزات و اجزاء

6-1- موارد کلی

6-1-1- مخازن ذخیره گاز طبیعی فشرده نصب شده در فضای بسته باید همراه کمپرسورها  در یک مکان یا مکانی مختص به خود نصب گردند . در مناطق سردسیر ، نصب دستگاه خشک کن به صورتی که در استاندارد ملی شماره 7650 ارائه شده است, برای جلوگیری از تشکیل هیدراتها باید مورد نظر قرار گیرد .

 6-1-2- مخازن ذخیره گاز طبیعی فشرده باید قابلیت کار با فشار 250 بار را دارا بوده و باید با الزامات استاندارد ملی به شماره .....[16] مطابقت داشته باشند . این مخازن باید توسط سازمانهای ذیصلاح مورد بازرسی و تأیید قرار گیرند . بایستی بر روی مخازن ، شیر اطمینان  نصب شده باشد که در فشار معادل 15 تا 20 درصد بالای حداکثر فشار کاری ، شروع به تخلیه فشار نماید .

 6-1-3- شیرهای اطمینان باید توانایی آزادسازی حداکثر شدت جریان تغذیه گاز را دارا باشند . محل قرارگیری شیرها ممکن است بعد از کمپرسور یا رگولاتور باشد .

 6-1-4- اتصالات و فلنچ ها باید برای فشار کاری مخزن مناسب بوده و نصب آنها باید مطابق الزامات استانداردهای ملی موجود در این رابطه باشد .

 6-1-5- مخازن تحت فشار نباید جوشکاری و تعمیر شده و تغییر یافته باشند . فقط صفحات محل استقــــرار و یا  پایه های مخازن را میتوان جوشکاری نمود . اتصالات داخلی بین مخازن و کمپرسورها باید قابلیت حرکت نسبی جزئی را  داشته و جاذب ارتعاش باشند .

6-2- نصب مخازن گاز طبیعی فشرده

   6-2-1- نصب مخازن باید به گونه ای باشد که هیچگونه تمرکز بار اضافی بر روی محل استقرار آنها وجود نداشته   باشد . محلهای استقرار مخازن باید از جنس بتون مسلح باشد . سازه های نگهدارنده یا محافظ فلزی در صورت استفاده , باید در مقابل آتش سوزی محافظت گردند . بطوریکه حداقل به مدت ســه ساعت در برابر آتش مستقیم ، بدون اینکه مخازن سقوط کنند مقاومت داشته باشند .

  نصب بر روی نگهدارنده ها باید بنحوی باشد که انبساط و انقباض مخزن و لوله های مربوط به آن امکان پذیر باشد ( فاصلة ابعادی لازم وجود داشته باشد ).

 مخازن نصب شده باید دارای پوشش رنگ سفید مطابق با استانداردهای سازنده باشند .

    6-2-4- تمهیدات لازم برای جلوگیری از ایجاد خوردگی در محل تماس مخازن با نگهدارنده ها ، باید در نظر گرفته شود . باید دقت بعمل آورد که در طی مراحل رنگ آمیزی مشخصات مخازن و تأییدیه ها با رنگ پوشیده نشوند و قابل رؤیت باشند .

 

6-2-5- برای استفـاده از مخازن دست دوم یا مخازنی که مدت یکسال یا بیشتر استفاده نشده است ، باید مجـوز بهـره برداری مجدد از مراجع ذیصلاح اخذ گردد . توصیه میشود که برای هر نصب جدید از مخازن نو استفاده گردد .

6-2-        مخازن ذخیره گـــــاز

6-3-1- فشار طراحی مخازن باید بر اساس حداکثر فشار کاری 250 بار باشد .

6-3-2- سازه نگهدارنده مخازن باید در برابر خوردگی مقاومت داشته باشد و یا روی سطوح آن عملیات لازم برای جلوگیری از خوردگی انجام شده باشد .

6-3-3- سازة نگهدارنده باید برای نصب محکم و بدون لقی مخازن مناسب باشد تا آسیبی به اتصالات مخازن وارد نشود . بهر حال ، باید امکان بازکردن آنها برای تعمیرات یا بازرسی وجود داشته باشد . تمام شیرهای عملگر[17] باید همواره از اطراف محل نگهداری مخازن ، قابل دسترس باشند .

6-3-4- هر سری از مخازن باید دارای فشار سنج , شیر اطمینان و مجرای تخلیه مخصوص خود  باشند .

 

6-4 -  محل نگهداری تجهیزات

6-4-1- کمپرسورها و مخازن ذخیره گاز باید در اتاقهای مناسبی (کمپرسور خانه) قرار گیرند . محل هایی که برای این منظور در نظر گرفته میشوند ، نباید برای منظور دیگری استفاده گردند .

 

6-4-2 - باید دو مسیر ورودی غیر مستقیم که در دو سر یکی از قطرهای اتاق قرار دارند ، با حداقل عرض 1/1 متر برای چرخش آزاد وجود داشته باشد . درب ورودیها باید به سمت بیرون باز شوند و دارای لولا های آهنی بوده و به صورت آهسته و کنترل شده بسته شوند .

 

6-4-3- ورودیهای غیر مستقیم ذکر شده باید به راهروها و یا مسیرهای خروج اضطراری ختم شوند . حداقل عرض آنها باید 1/1 متر بوده و مانعی در طول مسیر قرار نگیرد . این مسیر آزاد باید تا خیابان و یا محوطه سوختگیری ادامه پیدا کرده و مسیر آن نباید توسط فروشگاهها یا مغازه های دیگر مسدود گردد . باید در صورت لزوم علائم راهنمای خروج نصب گردد .

 

6-4-4 - دیوارهای اتاق کمپرسور یا کمپرسور خانه باید حداقل 15 سانتیمتر ضخامت داشته باشد و با ویژگی حداقل ســه ساعت مقاومت در برابر آتش و با بتون مسلح نوع H13 (130 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع ) و یا قویتر ساخته شوند.  ساختار بتونی دیوار باید دارای آرماتور بندی با شبکه هائی به  ابعاد 15 سانتیمتر  با استفاده از میلگرد فولادی با قطر 10 میلیمتر و مقاومت نهایی کششی حداقل 4200 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع باشد .

برای اطمینان از ایمنی بالا و قدرت تحمل دیوار در برابر خرد شدن ناشی از ضربه یا انفجار ، تقویت بیشتر شبکه آرماتور و بتون ریزی مرحله به مرحله راه حل مناسبی است . سطح اولیه که پس از ریختن بتون حاصل میشود باید حفظ گردد و هیچگونه گچ کاری و ایجاد پوشش سطحی مجاز نمی باشد .

 

6-4-5 - دیوارها باید ( با توجه به محاسبات آنالیز خاک ) بر روی شناژ بتونی مسلح استوار گردند . سقف محل نگهداری کمپرسورها و یا مخازن ذخیره گاز باید براحتی قابل برداشتن بوده و دارای اتصال جزئی با دیوارهای پیرامونی باشد . مکانهای نگهداری کمپرسورها و مخازن ذخیره گاز باید بطور کامل دارای سیستم تهویه باشند . تهویه ها باید زیر سطح سقف و 50 سانتی متر بالاتر از آخرین جزء تحت فشار به تعداد مناسبی توزیع شده باشند . در صورتیکه دریچه هایی در قسمتهای پایین تر باشند باید تمهیداتی در نظر گرفت که از بیرون زدن آتش یا پرتاب اجسام به بیرون ، در شرایط وقوع  انفجار جلوگیری بعمل آید .

 

6-4-6 - باید جریان کافی از هوای خنک کننده ، بطوریکه دمای داخل اتاقکها هیچگاه بیشتر از 10 درجه سلسیوس از دمای بیرون بالاتر نرود تأمین گردد . در داخل اتاقکها باید راهرویی با عرض حداقل 90 سانتیمتر در بین تجهیزات موجود , بین کمپرسور و دیوار در نظر گرفته شود . نباید در تمام مسیر راهرو مانعی وجود داشته باشد . اندازه ها باید از پایه های کمپرسور و یا بیرونی ترین کناره آن اندازه گیری شود .

اگر برای تعمیرات ، به راهروی با عرض بیشتر احتیاج باشد ، باید راهروها و ورودیهای اتاقک را بزرگتر در نظر گرفت .

 

6-4-7- تجهیزات مورد استفاده باید عایق صدا[18] باشند . باید تجهیزات جاذب ارتعاش برای جلوگیری از انتقال ارتعاشات خارج از حد معمول به ساختمانهای مجاور ، تعبیه گردند . برای این امر ، نباید رابطی بین دیوارها قرار داشته باشد ، زیرا باعث انتقال سر و صدا و ارتعاش به آنها می گردد .

 

6-4-8 -احداث در طبقات بالاتر

 برای احداث ساختمانها و محلهای نگهداری کمپرسورها و مخازن ذخیره گاز در طبقات بالاتر از سطح زمین باید دستورالعملهای زیر در نظر گرفته شوند :

 - اگر زیر این طبقات محل عبور خودروها قرار دارد ، باید حداقل پنج متر از سطح زمین ارتفاع داشته باشد .

 - راهرو پله اصلی باید از مسیرهای عمومی قابل دسترس بوده و دارای علائم خروج باشد .

 - باید در طرفین پله ها ، نرده های محکم و مطمئن قرار گیرد و حداقل عرض مسیر عبور باید 1/1 متر باشد . در صورتیکه نرده های حفاظ راهرو بیشتر از 5/7 سانتیمتر از پایه ها جلوتر باشد ، باید ملاک محاسبة عرض راهرو در نظر گرفته شود . ارتفاع راهروها باید حداقل 3/2 متر باشد که از کف پیاده رو یا اولین پلـــه روی زمین و یا هـــر سـطح یا سقف پــایین تری

 اندازه گیری می شود .

 - جنس مورد استفاده در ساخت راهروها باید غیر قابل اشتعال و مقاوم در برابر آتش باشد . ترجیحاً باید در جهت حرکت راهرو تغییری وجود نداشته و مستقیم باشد . قسمتهای متوالی راه پله نباید بیشتر از 21 پله متوالی داشته باشد . تمام پله ها باید اندازه یکسان داشته و ابعاد آنها مطابق رابطه ذیل باشد :

 

                                                متر63/0 ~6/0t + r =2  

 که در آن :

 

پیشانی پله t =   (حداکثر 18 سانتیمتر )

عرض پله   r =  (حداقل 26 سانتیمتر )

 

پهنای قسمت پاگـــردها نباید کمتر از 75/0 پهنای پله ها باشد و لازم نیست کـــه از 1/1 متر نیز بیشتـــر شود.پهنای پاگرد را میتوان برابر با پله ها در نظر گرفت .

 در محلهای نگهداری کمپرسور باید پله اضطراری نیز در نظر گرفته شود تا زمانیکه آتش به طبقات بالا میرسد ، بتوان از آن برای رسیدن به راههای خروج در سطح زمین استفاده نمود .

دسترسی به پله های اضطراری نباید وابسته به پله های اصلی باشد . ( دسترسی جداگانه لازم است ) . چنین پله هایی باید غیر قابل اشتعال بوده و مقاوم در برابر آتش باشند . نوع پلکان میتواند از نوع عمودی یا نردبانی دو طرفه باشد ، که در این صورت فاصله نردبان تا دیوار باید حداقل 15 سانتیمتر باشد . پله ها باید ایمن و به سهولت قابل استفاده باشند .

 

6-4-9- اگر موقعیت و مکان جایگاه در مناطق غیرمسکونی (غیر شهری یا جاده های بین شهری) قراردارد ، وجود دیوارهای بتونی برای محل نگهداری کمپرسورها و مخازن ذخیره گاز ضروری نمیباشد . در این مورد ، اطراف آنها باید با شبکة توری سیمی احاطه گردد و دو محل ورودی ( که در دو سر قطر محوطه باشند ) تعبیه گردد . ارتفاع توری باید حداقل سه متر باشد . در این صورت حداقل فواصل ایمنی باید دو  برابر مقادیر ذکر شده در این استاندارد, در نظر گرفته شود . زمانیکه مناطق مجاور به بافت مسکونی تبدیل شوند باید شرایط مطابق با استاندارد تغییر کند.

    تذکر مهم: تعیین شرایط چیدمان کمپرسور مخازن در واحدهای پیش ساخته (بسته های آماده) و همچنین ضخامت        دیواره اینگونه مجموعه ها تا زمان تدوین استاندارد بعهده مقام ذیصلاح می باشد. البته در ارتباط با نحوه عایق بندی         حرارتی و صوتی دیواره ها و فواصل ایمنی در جایگاه می بایست الزمات اعلام شده در فصلهای 5 و6 کاملاً رعایت گردد.

 

7 - طراحی فضای تردد و حرکت

7-1- جایگاههای سوختگیری سریع :

7-1-1- کلیات :

 

    7 -1-1-1- چیدمان سکوهای سوختگیری باید طوری باشد که امکان ورود و خروج آسان خودروها را فراهم آورد . در زمانیکه خودروها برای سوختگیری توقف کرده اند ، نباید مسیر ورود یا خروج را مسدود نمایند و نیز نباید باعث اشغال مسیرهای عمومی شوند . در زمان سوختگیری ، جهت خودروها ترجیحاً باید بسوی خیابان باشد . مسیرها و فضاهای داخل جایگاهها به هیچ عنوان نباید به عنوان مسیر عبور خودروها در نظر گرفته شوند ، مگر اینکه به تأیید مقامات ذیصلاح رسیده باشد .

 

7-1-1-2- راستای خودروها در زمان سوختگیری باید موازی با راستای سکوی سوختگیری باشد و راستایی بر خلاف آن مجاز نیست . خودروها برای رسیدن به مسیر ورودی یا خروجی ، نباید با دنده عقب حرکت کنند .

 

7-1-1-3- اگر دو یا تعداد بیشتری سکوی سوختگیری احداث میشود ، ترجیحاً باید بصورت موازی باشند ، بطوریکه امکان تخلیه سریع در حالت اضطراری را داشته باشد . بر روی هر سکو ، حداکثر می توان تا چهار کابین دارای یک یا دو شیلنگ را بصورت ردیفی نصب نمود .

 

7-1-1-4- مقادیر زوایای α و β ، زاویه بین مسیرهای ورودی و خروجی باید برای تردد خودروها مناسب باشند. زوایای چرخش بیشتر از 90 درجه ( نسبت به وضعیت اولیه خودرو در خیابان ) مجاز نمیباشد ، مگر در موارد خاصی که شعاع گردش بزرگتر امکان پذیر باشد .

 

 

 

7-1-1-5- کف سازی محوطه تردد خودروها

 

تمام مسیرهای موجود در جایگاه ، باید سطحی مقاوم در برابر عوامل محیطی ( سرما ، گرما و رطوبت ) و مقاوم در برابر هیدروکربنها ( بنزین ، روغنها و ... ) باشد . سطح محوطه باید سفت و غیر لغزنده باشد .وجود سطح خاکی در جایگاه مجاز نمیباشد . سطح مسیرهای سوختگیری باید افقی ( بدون شیب تند ) بوده و شیبهایی که برای جمع آوری آبهای سطحی در نظر گرفته میشوند نباید باعث لغزندگی خودروها گردد .

 

7-1-2- ابعاد و فواصل

 

7-1-2-1- ابعاد سکوی سوختگیری باید طبق مندرجات جدول شمارة یک و مطابق شکل چهار باشد. حداقل عرض مسیر ورودی ( E ) باید 5/6 متر باشد . علاوه بر این ، مقدار فاصله  D در شکل پنج نیز باید رعایت گردد . عرض مسیر خروجی باید مطابق شکل شمارة شش باشد .

 

7-1-2-2- عرض مسیرهای سوختگیری برای وضعیتی که سکوهای سوختگیری موازی هستند باید حداقل سه متر باشد . از این رو حداقل فاصلة بین دو سکوی موازی باید شش متر در نظر گرفته شود . فاصلة نقاط انتهایی دو سکوی سوختگیری که بصورت ردیفی میباشند باید حداقل هفت متر باشد ( مطابق شکل شمارة 7 ).

 کابینهای سوختگیری باید در جهت حرکت خودروها بصورت صعودی شماره گذاری شوند . در مواقعی که بیش از دو کابین سوختگیری روی هر سکو باشد ،‌میتوان مسیر اضافه ای حداقل به عرض سه متر از محل کابین دوم به بعد در نظر گرفت ( مطابق شکل شمارة‌8 ).

 

7-1-2-3- فاصلة بین کابینهای سوختگیری و خطوط مرزی اماکنی که دیوار ندارند و یا ساختمانهایی که منافذ یا بازشوهائی برای ورود گاز به آنها وجود دارد ، باید حداقل پنج متر باشد . در صورتیکه خطوط مرزی دارای دیوارهایی بدون منفذ یا بازشوی ورود گاز باشند ، این فاصله میتواند تا انـدازة سـه متر کاهش یـابد . حداقل فاصلة بین کابینها سوختگیری تا خطوط مرزی ( حاشیه جلویی جایگاه ) باید پنج متر باشد ( مطابق شکل شمارة 9 ).

 

 

7-1-3- سکوهای سوختگیری

 

7-1-3-1- چیدمان کابینهای سوختگیری که بصورت ردیفی در یک یا چند سکوی سوختگیری قرار دارند ، نباید باعث جلوگیری از استفادة همزمان تمام شیلنگها گردد . حداقل فاصله بین کابینهای سوختگیری باید 10 متر باشد . در صورت استفاده از دو کابین تک شیلنگ به جای یک کابین دو شیلنگی ، فاصلة حداقل 5/0 متر و حداکثر یک متر بین آن دو باید رعایت گردد (مطابق شکل شمارة‌10) .

 

7-1-3-2- کـابینها باید در فضای آزاد نصب گردند و ارتفاع سایبان باید حداقل 5 متر از سطح زمین باشد . پایه هایی که شیلنگها به آنها آویزان شده اند نیز از اجزاء کابین سوختگیری محسوب میگردند . بـر روی سکوهای سوختگیری باید محفظه ای جهت قـرارگیری شیـرهای قطع جریان گاز تعبیه گردد . این محفظه باید دارای درپوش متحرک یا لولایی ، بدون لبه های برنده بوده و نیز مجهز به دستگیره هم سطح با درپوش باشد . حداکثر وزن مجاز درپوش ، پنج کیلوگرم  است . عمق قرارگیری شیرها نباید بیش از 40 سانتیمتر پایینتر از سطح سکو باشد . ابعاد این محفظه باید امکان دسترسی آسان و عملکرد راحت شیرها را فراهم آورد .

 اگر این محفظه در زیر سطح زمین باشد، باید حداقل دارای یکی از شرایط زیر باشد :

 

 

 

- از قسمت کف به شبکة فاضلاب متصل باشد .

- قابلیت جذب و نفوذ آب از کف حفره وجود داشته باشد .

 

7-1-3-3- در صورتیکه ارتفاع سکوی سوختگیری از کف جایگاه کمتر از 2/0 متر باشد ، باید موانع و حفاظهای مکانیکی در دو انتهای آن نصب گردند . طراحی حفاظها باید بنحوی باشد که در برابر برخورد خودرو با سرعت 10 کیلومتر در ساعت مقاومت داشته باشند . ارتفاع این حفاظها نباید کوتاهتر از ارتفاع سپر خودروها باشد .

 

7-1-3-4- اتصالات موجود روی کابینهای سوختگیری باید انعطاف پذیر بوده تا جاذب ارتعاش و ضربه باشند . سطوح بیرونی کابینهای سوختگیری و سایر نشانگرهای روی کابین ، میتواند از جنس فلز یا پلاستیکهای خود اطفاء باشد .

 

7-1-4- نواحی اطراف و مربوط به جایگاه

 

در صورتیکه نواحی و اماکنی از قبیل : پارکینگ ، کارواش ، تعویض روغن ، فروشگاه لاستیک و یا فروشگاههای لوازم یدکی و یا فروشگاههای چند منظوره و ... در جایگاه تعبیه شوند ، باید طوری طراحی گردند که خودروها در هنگام استفاده از این نواحی ، مزاحمتی برای خطوط ورودی و خروجی و منطقة سوختگیری بوجود نیاورند . اگر خدمات دیگری از قبیل فروشگاه مواد غذایی ، سالن های اجتماعات ، اماکن تفریحی و ... در جایگاه تعبیه شده اند باید دسترسی مستقیم آنها از طریق خیابان اصلی انجام گیرد .

در داخل جایگاه برای عبور عابرین باید مسیری در نظر گرفته شود که از مناطق سوختگیری و یا محل عبور خودروها استفاده ننمایند .

 

7-1-5- چیدمان خاص مناطق تردد و سوختگیری خودروها

 

 

7-1-5-1 چیدمان مربعی سکوهای سوختگیری

 

وقتی سکوهای سوختگیری به گونه ای چیده شده باشند که هر کدام در یکی از رئوس مربع قرار گیرند ، حداقل فاصله میان آنها باید به شرح ذیل رعایت گردد : ( مطابق شکل شمارة 11 )

فاصلة بین دو سکوی موازی ده متر ، فاصلة دو انتهای دو سکوی هم امتداد هفت متر و فاصلة بین دو کابین ده متر باشد . مطابق شکل یازده در مرکز این فاصلة ده متری بین سکوهای سوختگیری ، باید مسیری با عرض چهار متر برای عبور خودروها در نظر گرفته شود . خودروهای ساکن و ایستاده برای سوختگیری نباید در داخل این مسیر چهار متری باشند . برای این نوع چیدمان ( چهار ضلعی ) بیشتر از چهار سکوی سوختگیری توصیه نمیگردد .

 

7-1-5-2- سایر انواع چیدمان

 

برای سایر انواع چیدمان که ترکیبی از ردیفهای موازی یا متوالی باشند ، چیدمان سکوها باید مورد تأیید مقامات ذیصلاح قرار گیرد . در این حالت ، فضای حرکت و تردد خودروها باید کاملاً مورد مطالعه قرار گیرند .

 

 

 

 

7-2- جایگاههای سوختگیری کند :

 

 

7-2-1- کلیات

 

7-2-1-1- برای انجام سوختگیری ، ممکن است خودروها در حالت موازی با سکوی سوختگیری قرار نگیرند . در این حالت حرکت با دنده عقب برای نزدیک شدن به جایگاه یا خروج ، مجاز است . در این حالت باید شرایط تخلیة فوری جایگاه در شرایط اضطراری پیش بینی گردد .

 

7-2-1-2 خودروهای در حال سوختگیری نباید باعث ایجاد مزاحمت برای تردد سایر خودروها در جایگاه باشند . در زمان سوختگیری ، درب خودروها نباید قفل باشد و سوئیچ خودرو باید در جای خود قرار داشته باشد .

 

7-2-2- نواحی تردد و حرکت خودروها

7-2-2-1- نواحی مربوط به خطوط سوختگیری

 وقتی که محل توقف خودروها در امتداد سکوهای سوختگیری نباشند ، باید محدودة قرارگیری هر خودرو مشخص شده باشد . ابعاد هر محدوده در مقایسه با خودرو باید دارای شرایط ذیل باشد :

- طول محدوده باید حداقل یک متر از طول خودرو بلندتر باشد .

- عرض آن باید حداقل یک متر از عرض خودرو بیشتر باشد .

 

7-2-2-2- حداقل عرض مسیرهای ورودی یا خروجی نیز باید مطابق رابطه زیر باشند

G = A + L Sinγ + B Cosγ   

که در آن :                    

G =  عرض مسیر

A =  5  متر

= B  عرض خودرو

L =   طول خودرو                                                                                     

  γ =  زاویة بین محور طولی مسیر ورودی یا خروجی نسبت به محور طولی سکو

 

عرض مسیرهای ورودی / خروجی در صورتیکه برای عبور دو طرفه خودروها در نظر گرفته شوند ، باید حداقل پنج متر افزایش یابد . سطح مسیرهای سوختگیری باید به طور کامل تراز گردد . ( شکل شمارة 12 ) 

 

 

7-2-3- سکوهای سوختگیری

 

برای حفاظت مکانیکی از کابینهای سوختگیری گاز طبیعی فشرده باید نرده های حفاظ که از سطح سپر خودروها پایین تر نباشد ، نصب گردند . این نرده ها باید در فاصلة حداقل 30 سانتیمتر از کابینها قرار گیرند . فاصلة بین کابینهای سوختگیری و منافذ روی دیوارهای ساختمانهای اطراف ( پنجره ، درب و ... ) باید حداقل پنج متر باشد .

 

 

 

 

8-    لوله کشی

 

8-1-کلیات

8-1-1- لـوله کشی ها  باید مطابق با توصیه های استانداردهایی مانند   IGS , ANSI/ASME   و یا مورد قبول مراجع ذیصلاح باشند . لوله کشی فشار قوی باید قابلیت کارکرد حداکثر فشار کاری 250 بار را دارا باشند .

جوشکارانی که بر روی لوله کشیهای کم فشار یا فشار قوی کار می کنند ، باید مورد تأیید مرجع ذیصلاح باشند . روش جوشکاری باید بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره....[19]  و آزمون مهارت جوشکاران باید بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره.....[20]  صورت گیرد .

 

8-1-2- در صورتیکه قسمتی از لوله کشی بصورت روکار یا نصب در ارتفاع (نه روی زمین) انجام گردد ، باید تمهیدات لازم برای انبساط و انقباض و تکیه گاههای لازم  برای رفع ارتعاش و لرزش و دیگر عوامل در نظر گرفته شود . همینطور باید تکیه گاهها در حفره هایی که به همین منظور در زمین ایجاد گردیده اند ، بصورت مستحکم نصب گردند . این قسمت از لوله ها ، باید با ضد زنگ پوشیده شده و پوشش نهایی با رنگ زرد انجام شود.

 

8-1-3- لوله کشی پر فشار (با فشار کاری حد اکثر 250 بار) باید از فولاد زنگ نزن مناسب ساخته شده و در درون کانالهای مناسبی که دارای دیوارهائی با حداقل ضخامت 15 سانتیمتر میباشند، قرار گیرد. این دیوارها باید از بتون مسلح با شبکه های آرماتور بندی مضاعف ساخته شود. درپوش کانالها باید از شبکه های (گریتینگهای فولادی) با استحکام قابل قبول برا ی تحمل حداکثر بارهای وارده، به گونه ای ساخته شوند که تخلیه گاز و تهویه فضای درونی کانال به راحتی امکان پذیر باشد.     

 

8-1-4- لوله کشی پر فشار میتواند با استفاده از فرایند جوشکاری صورت گرفته و یا با بهره گیری از اتصالات رزوه ای  فشاری عملی گردد.

 

8-1-5- برای اجرای لوله کشی کم فشار از قست مترینگ تا کمپرسور باید مطابق با شرکت ملی گاز ایران عمل شود.

 

 

8-2 - تجهیزات قطع اضطراری و شیرهای اطمینان

 

8-2-1- لولة گاز ورودی کمپرسور ، باید دارای شیر دستی قطع جریان بوده و باید در محلی نصب شود که به راحتی در دسترس بهره بردار باشد. وانگهی در قسمت ورودی کمپرسور باید از یک شیر قطع و وصل خودکار (شیر خودکنترل) استفاده نمود. ترتیب و آرایش شیرهای قابل نصب در قسمت ورودی کمپرسور در قسمت دوم این استاندارد: تجهیزات کمپرسور گاز طبیعی مندرج میباشد.

 

8-2-2- در قسمت ورودی شیر تنظیم فشار ، وجود سیستم قطع جریان الزامیست . این سیستم باید در فشار 10 درصد بیشتر از حداکثر فشار ورودی کمپرسور عمل نماید . یک شیر یکطرفه باید در مسیر کمپرسور و مخازن ذخیرة گاز ، تا حدامکان نزدیک به کمپرسور قرار داده شود . یک کلید قطع فشار دائمی بر روی خروجی کمپرسور ، قبل از مخازن گاز با هشدار دهنده های نوری و صوتی که فقط قابلیت راه اندازی مجدد توسط بهره بردار را داراست ، نصب گردد . فشار عملکرد آن باید 10 درصد بالای حداکثر فشار کاری باشد .

 

8-2-3-سیستم آشکار سازی و اعلام حریق: برای سیستم شناسائی و اعلام حریق در اتاق کمپرسور و اتاق کنترل و در ساختمان اداری باید بر اساس استاندارد صنعت نفت (IPS) عمل نمود. بر این اساس باید در اتاق کمپرسور باید حداقل دو عدد دیتکتور گاز، دو عدد دیتکتور شعله با حساسیت UV ، IRو دو عدد دیتکتور حرارت و در اتاق کنترل حد اقل یک عدد دیتکتور دود و در ساختمان اداری حداقل یک عدد دیتکتور دود نصب گردد. وانگهی ، یک نشانگر و حس گر دو مرحله ای برای مواد قابل احتراق و انفجار باید نصب گردد که در مرحلة اول باید زنگ اخطار را به صدا درآورده و در مرحلة دوم تجهیزات کمپرسور را به صورت خودکار قطع نماید . 

 

8-3- شیرها و اتصالات

 

8-3-1- کلیات

تأیید نوعی شیرها و اتصالات باید مطابق با استانداردهای مورد تأیید مرجع ذیصلاح انجام پذیرد . از شیرها و اتصالات چدنی نباید استفاده گردد .

کوپلینگها ، اتصالات و رزوه ها باید با فشار کاری سازگار بوده و مطابق با الزامات استانداردهای تجهیزات نصب شده باشند . شیرهای قطع جریان باید تا جائیکه میسر است به تجهیزات مربوطه مانند مخازن ، کمپرسورها و ... نزدیک بوده و به سادگی قابل دسترس باشند .

 

8-3-2- شیرهای اطمینان تخلیه فشار [21]

این شیرها باید در مخازن ذخیره حجیم ، گروه مخازن (کپسولهای) ذخیره ، خروجی هر مرحلة کمپرسور ، بعد از هر شیر تنظیم فشار و در هر جایی که باید در برابر افزایش فشار محافظت گردد ،‌ نصب شوند . بجز در مورد شیر اطمینان تخلیه فشار مخازن ذخیره که باید در 20 درصد بالاتر از حداکثر فشار کاری مجاز مخزن عمل نماید, شیرهای اطمینان باید در محدودة 10 الی 15 درصد بالاتر از فشار کاری یا فشار عملکرد تنظیم شوند.

 

8-3-2-1- کلیه شیرهای اطمینان تخلیه فشار باید در برابر باران و مواد خارجی مانند گرد و غبار محافظت گردد . برای این منظور طراحی آنها باید دارای کیفیت بالا بوده و از موادی که ضد جرقه هستند ، استفاده گردد .

 

8-3-2-2- مشخصات زیر باید بر روی شیرهای اطمینان به صورت خوانا و پاک نشدنی درج گردند :

- نام و علامت تجاری سازنـــده

- فشار تنظیم بر حسب بار

- دبی هوا در دمای 15 درجه سلسیوس و فشار جو بر حسب  متر مکعب بر دقیقه

- ماه و سال انجام کالیبراسیون

- شماره سریال قطعه

 

 

 

8-3-3- روش نصب

8-3-3-1- اتصال شیرهای اطمینان تخلیه فشار به اتصالات مهره ماسوره ای ، فلنجها ، نازلها ، لوله های تهویه و سایر اتصالات نباید باعث کاهش سطح مقطع مسیر تخلیه گاز شود .

قطر خروجی شیرهای اطمینان تخلیه فشار باید بزرگتر از قطر ورودی شیر باشد که مانعی برای جریان خروجی ایجاد نگردد . محل نصب آنها بین تجهیزات قطع جریان و  اجزائیست که باید حفاظت گردند . دبی خروجی آنها باید حداقل 110 درصد ماکزیمم دبی کاری باشد .

 

8-3-3-2- لوله های تخلیه دو یا چند جزء از تجهیزات کاهنده را به شرطی میتوان به یک چند راهــه اتصال داد که سطح مقطع آن حداقل برابر جمع سطوح مقاطع لوله های ورودی بوده، مشروط بر اینکه فشار عملکرد شیرهای اطمینان  یکسان باشد .

 

8-3-3-3- انتهای لوله تهویه باید حداقل شش متر از سطح زمین و 5/2 متر از سقف اتاقک کمپرسور ، بالاتر باشد. بعلاوه ، با توجه به ساختمان ها و بناهای مجاور ، ارتفاع انتهای لوله تهویه باید مطابق رابطه ذیل باشند :

 

h > H - D + 2.5

که در آن  :             h    = ارتفاع انتهای لوله تهویه (بر حسب متر )

                                 H  = ارتفاع بلندترین بنای مجاور (بر حسب متر )         

                         D = فاصلة افقی بنای مجاور تا لوله تهویه (بر حسب متر )

 

8-3-3-4- لوله تهویه باید دارای کاهندة صدا باشد که در صورت تجاوز شدت صدا از مقدار مجاز ، عمل نماید . تخلیه تمام سیستمهای کـاهنده فشـار در اتـاقک کمپـرسور بـاید به داخل مخزن ضربه گیر هدایت گردند .  طراحی و ساخت مخزن ضربه گیر باید مورد تأیید مرجع ذیصلاح باشد .

 

8-3-3-5- سیستم تخلیه گاز حیـن سـرویس ( برای زمان سرویسهای دوره ای یا تعمیرات ) باید در محلهای مناسب ، با شیر دستی مجهز به درپوش ، تعبیه گردد . تخلیه متناوب گاز از لوله های تهویه به علت نقص در نگهداری و ... پذیرفته نیست . مگر در صورت اجبار یا تعمیـرات ،که در ایـن شرایط ، پرسنـل باید آگاهی لازم راجع به خطرناک نبودن این وضعیت را به مراجعه کنندگان اعلام کنند .

 

 

8-3-4- شیرهای قطع جریان اضافی[22] 

 

تمامی مخازن ذخیره و اتصالات خروجی مخازن ، به غیر از خروجی شیرهای اطمینان باید با شیرهای قطع جریان اضافی نیز محافظت گردند . شیر قطع جریان اضافی باید مانع نشت گاز به هوای آزاد باشد . در مواقع ایجاد ترک یا شکستگی یا هر گونه اشکال در لوله کشی ، تجهیزات ، شیلنگ ها و ... شیرهای قطع جریان اضافی باید فعال گردند .

علائم و مشخصات زیر باید بر روی شیرهای قطع جریان اضافی درج گردد :

 

- نام یا علامت تجاری سازنـــده

- مدل شیرهای قطع جریان اضافی

- حداکثر دبی عبوری

- دبی جریان برای سیال طراحی شده

- ماه و سال ساخــــت

 

8-3-5- شیرهای قطع جریان خودکار سریع با قابلیت کنترل از راه دور

 

8-3-5-1- به غیر از شیرهای یکطرفه یا شیرهای قطع جریان اضافی ، باید از شیرهای قطع جریان مجهز به سیستم الکتریکی یا پنوماتیکی یا ترکیب هر دو ، استفاده نمود . این شیرها با قابلیت کنترل از راه دور ، باید در ورودی کمپرسور بعد از کنتور و در خروجی هر واحد مخازن تحت فشار ، نصب گردند . در مورد کمپرسورهایی که موتور گاز سوز دارند  باید یک شیر با مشخصات فوق ، مابین موتور و کنتور جریان قرار گیرد .

 

8-3-5-2- سیستم عملکرد اینگونه شیرها باید از نوع کاملاً ایمن باشد که وقتی نیروی محرک شیر قطع شود ، جریان را قطع کند . در مواقعی که از سیستمهای الکتریکی در مناطق پرخطر استفاده شود ، باید از نوع ضد انفجار باشند .

 

 

8-4- فشار سنج ها

 

انتخاب فشارسنجها باید به گونه ای باشد که قابلیت نشان دادن فشار کاری به اضافه حداقل 20 درصد بیشتر را دارا باشد . قطر صفحة فشار سنج باید حداقل 100 میلی متر بوده و به خوبی قابل رؤیت باشد.

 

8-5- شیلنگ های سوختگیری

 

8-5-1- مجموعة شیلنگ ها سوختگیری به همراه نازل و شیر مربوطه باید از جهت ساخت و نوع مورد تأیید نوعی مراجع ذیصلاح باشند .

 

8-5-2- شیلنگ ها باید قابلیت تحمل فشار کاری تا 250 بار را دارا باشند . لایه های داخلی شیلنگ ها باید در برابر هیدروکربنها مقاومت داشته و لایه های سطح خارجی آنها باید در برابر عوامل محیطی مانند :‌رطوبت ، ازن, تخلیه الکتریکی و غیره مقاوم باشند .

 

8-5-3- علاوه بر موارد فوق ، شیلنگ ها باید با دو برابر فشار کاری تحت آزمون هیدروستاتیک واقع شده و مورد تأیید قرار گرفته باشند .

 

8-5-4- کلیه مشخصات نازل مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره 5760 میباشد .   

 

8-5-6- حداکثر طول شیلنگ و مجموعة نازل نباید بیشتر از پنج متر باشد .

 

8-5-7- تمهیدات ایمنی شیلنگ باید طوری باشد که اگر توسط خودرویی کشیده شد ، بلافاصله از کابین سوختگیری جدا گردد و هیچگونه نشت گاز رخ ندهد[23] .

 

8-5-8- شیلنگ های مورد استفاده باید دارای گواهی سازنده شامل شرایط استفاده ، آزمونهای انجام شده ، استانداردهای ساخت و مهر تأیید مراجع ذیصلاح باشند .

 

 

8-6- آزمایش تجهیزات

 

8-6-1- آزمون هیدرواستاتیک

 قبل از راه اندازی و ورود گاز به سیستم، تمامی تجهیزات به صورت یکپارچه (سیستم نصب شده ) باید مورد آزمون هیدرو استاتیک واقع شود. این آزمون باید با فشاری معادل 5/1 برابر فشار کاری بر روی کل سیستم انجام گردد .

 نصب کننده تجهیزات باید رویه آزمون شامل اطلاعات زیر را به مرجع ذیصلاح ارائه نماید :

- خواص سیال

- مشخصات فشارسنج ها

- چرخه های آزمون ، مقدار و تغییرات فشار در زمان ، آب بندی ، فشار و مدت زمان  آزمــون

حداقل شرایط مورد نیاز :

- یک ساعت مقاومت با 5/1 برابر فشار کاری

- آب بندی : 8 ساعت با 4/1 برابر فشار کاری

توصیه میگردد برای انجام آزمون استفاده از سیالاتی که باعث تشکیل هیدراتها نمیشوند استفاده گردد. پس از انجام آزمون هیدرواستاتیک و تزریق مواد برطرف کننده زنگ زدگی با استفاده از عوامل غیرفعال کننده در لوله ها باید از فرایند خشک کردن و سپس تزریق گاز خنثی ( N₂ , CO₂) برای پاکسازی[24] و اطمینان از خشک شدن لوله ها استفاده نمود .

 

8-7- بازرسی

 

8-7-1- قبل از راه اندازی و ورود گاز به سیستم ، تمام تجهیزات باید توسط بازرس مورد تأیید مرجع ذیصـلاح ، مـورد بازرسی قرار گیـرد . در زمـان بازرسی ، مسؤول نصب تجهیزات و نمایندة قانونی شرکت بهره بردار باید حضور داشته باشند .

 

8-7-2- تمامی تجهیزات تا خروجی گاز از کابین سوختگیری باید توسط مرجع ذیصلاح از نظر تأیید ایمنی لازم و عملکرد صحیح مورد بازرسی قرار گیرند . در صورت بروز هر گونه نقص و عیب باید بهره برداری از تمام تجهیزات متوقف گردد .

 

8-7-3- جهت تأیید فنی موقت جایگاههای سوختگیری گاز طبیعی فشرده ، موارد ذیل باید رعایت شده باشند :

- تأیید مرجع ذیصلاح

- انجام آزمونها با توجه به الزامات مرجع ذیصلاح

- تأیید عملکرد صحیح تجهیزات جایگاه و کنترل سیستمهای ایمنی

- تأیید کالیبراسیون کابینهای سوختگیری با توجه به مقادیر مشخص شده توسط مرجع ذیصلاح

 

9 -    بازرسی و آزمون دوره ای

 

9-1- کلیات

9-1-1- مسئول نصب تجهیزات

این شخص مسئولیت نصب و راه اندازی تجهیزات و کل سیستم را بر عهده دارد. مسئول نصب باید حائز شرایط بوده و صلاحیتهای لازم را احراز کرده باشد.

9-1-2- مسئول تعمیرات و نگهداری

 وی کنترل و تأیید مجموعه های مختلف جایگاه سوختگیری و حصول اطمینان از انطباق شرایط ایمنی موجود تجهیزات با استاندارد های مربوطه را  از زمان شروع به کار بر عهده دارد .

 

9-2- مستند سازی سوابق

 

9-2-1- پس از تأیید نهایی جایگاه سوختگیری و در مدت حداکثر 30 روز پس از آغاز سوختگیری ، مالک جایگاه باید مجموعه ای از مدارک تأیید طرحهای کاری و یک دفترچه با عنوان « وقایع روزانه » که صفحه بندی و شماره گذاری شده است را در یک نسخة اصلی و دو نسخة کپی مهیا نماید . این مجموعه باید شامل اصل گواهی های تأیید مراجع ذیصلاح نیز باشد . یک نسخه کپی از مدارک فوق به همراه دفترچه « وقایع روزانه » جهت بازرسی و کنترل باید همواره در دفتر جایگاه موجود باشد .

 

9-2-2- دفترچه « وقایع روزانه »

این دفترچه در موارد ذیل مورد استفاده قرار میگیرد :

- جهت ثبت تأییدهای دوره ای که توسط مالک یا سایر مراجع ذیصلاح صادر میگردند.

- جهت حفظ و ثبت اصلاحات جزئی تجهیزات خارج از محدوده های پرخطر جایگاه

- ثبت موارد مربوط به برنامة بازرسی و نتایج حاصله توسط مالک جایگاه , همچنین  نام پرسنل دارای                صلاحیت انجام هر مورد

 

9-3- کنترلهای دوره ای

 

9-3-1- کنترلهای ماهانه

کنترلهای ماهانه باید توسط مالک جایگاه انجام گردد و روشهای مورد استفاده و نتایج بدست آمده آن در دفتر وقایع روزانه ثبت گردد . هر گونه عیب عملکردی باید به سازندة جایگاه گزارش شودبعلاوه مالک جایگاه باید کنترلهای ماهانه را بصورت صورتجلسه در دفتر وقایع روزانه ثبت نماید . همچنین ، یک نسخة کپی این مدارک باید در طی 7 روز کاری برای مراجع ذیصلاح ارسال گردد .

 

 

موارد مربوط به بندهای 9-3-1-1 تا 9-3-1-4  باید در کنترل های ماهانه مورد بازرسی قرار گیرند .

 

 

 

 

9-3-1-1- تجهیزات اطفاء حریق

 

 وجود کپسول ها ، تقسیم مکان قرارگیری آنها ، دسترسی آسان و حفاظت در برابر عوامل محیطی باید با توجه به رویه های موجود مورد تأیید قرار گیرد . تاریخ اعتبار شارژ کپسول ها و مشخصه های شارژ باید مورد کنترل قرار گیرد . شرایط ظاهری کپسول ها از قبیل : رنگ ، شیلنگ پاشش از نظر انعطاف پذیری لازم و عدم وجود ترک روی سطح آن ، سلامت مجموعة‌نازل و مهر و موم های کپسول باید مورد کنترل قرار گیرد .

 

 

 

9-3-1-2- فشار سوختگیری

 

 فشار سوختگیری باید در محدوده  195 تا 205 بار باشد . برای کنترل این موضوع ، یک ابزار اندازه گیری استاندارد ( فشار سنج با صفحه 100 میلی متر ) باید بصورت سری با نازلهای سوختگیری نصب شود . میانگین فشار حاصل از اندازه گیری فشار سوختگیری سه خودرو بعنوان فشار سوختگیری تعیین خواهد شد . اختلاف بین این سه عدد و عدد میانگین نباید بیشتر از 2% باشد.اگر فشار یک شیلنگ به مقدار 5/7 درصد بیش از حداکثر فشار سوختگیری (200 بار ) شود ، مسؤول تعمیرات و پرسنل مجرب باید نسبت به کاهش فشار شیلنگ تا اندازة مجاز اقدام نمایند . این مراحل باید در دفترچه وقایع روزانه ثبت گردیده و برای کسب تأییدیه استفاده مجدد به مراجع ذیصلاح گزارش شود . اگر طی 6 ماه ، سه مورد افزایش بیش از 5/7 درصد اتفاق بیفتد ، تأمین گاز باید قطع گردد و به مراتب مقامات ذیصلاح اعلام شود .

 

 

9-3-1-3-    شیلنگها

 

  بر روی شیلنگ مورد کاربرد باید از مجموعه نازل هایی بهره گیری شود که اجزای آنها غیر قابل استفاده مجدد  بوده و در صورت وقوع هر گونه عیب و نقص در آن تعویض گردند . بر روی شیلنگ ها باید تاریخ مونتاژ ( ماه و سال ) و شمارة‌ اختصاصی که نشان دهندة سری تولید میباشد ، درج گردد . تمام شیلنگ ها و نازل های آنها که در جایگاه استفاده میگردند باید دارای گواهی انجام آزمونهای مقاومت و درزبندی صادر شده توسط تأمین کننده باشند . این آزمون بر روی تک تک شیلنگ ها و با شرایط فشار حداقل 2 برابر حداکثر فشار کاری در فاصلة‌زمانی بین یک تا پنج دقیقه انجام شده باشد . این گواهی باید به همراه درخواست تأیید فنی جایگاه ارائه گردد . هر زماینکه یکی از شیلنگ های جایگاه تعویض گردد ، باید تاریخ تعویض ، تاریخ تولید و شماره سریال شیلنگ های قدیمی و شیلنگ جدید در دفترچه وقایع روزانه ثبت گردد . در متن گواهی هر کدام از شیلنگها باید تاریخ و مدت مجاز انبارش با توجه به توصیه تأمین کننده درج شده باشد. هر کدام از دلایل زیر میتواند باعث غیر قابل استفاده شدن یک شیلنگ سوختگیری گردد :

 

-     اتمام زمان مجاز انبارش شیلنگ

-     تغییرات رویة خارجی شیلنگ ( بریدگی ، پارگی ، ساییدگی و ... )

-     تاول زدن سطح شیلنگ

-     وجود پیچش و تاب خوردگی ماندگار

-     زنگ زدگی مجموعة نازل

 

 

 

9-3-1-4-        بهداشت :

 

 بهداشت و پاکیزگی در قسمتهایی مانند کف آب راهها ، حفره های قرارگیری شیرها ، سایبان ها و سقف های  مسطح در مناطق پرخطر و سایر مناطق جایگاه و همچنین پیاده روها و محلهای عبور خودروها باید کاملاً رعایت و کنترل گردد . از این فضاها نباید برای سایر امور استفاده گردد .

 

 

 

9-3-2- کنترلــهای شش ماهــــه

 

9-3-2-1- تجهیزات اصلی و اولیه[25] :

 

 بر اساس گواهینامه های قبلی و طرحهای تأیید شده باید از عدم تغییر در تجهیزات اصلی اطمینان حاصل گردد.

 

الف- تجهیزات مکانیکی :

لوله کشی گاز شامل لوله های تخلیه ، شیرهای اطمینان ، مکش و فشار قوی  و اتصالات آنها ( شیرها و مکانیزمهای مرتبط ) مخازن ذخیره  ، وسائل کنترل و تنظیم کننده و عناصر مربوط به آنها جزو این سری از تجهیزات میباشند . عناصر عایق بندی شده در برابر صدا و مقاوم در برابر ارتعاش نیز جزو این تجهیزات میباشند . تمامی این تجهیزات باید مورد بازرسی و کنترل قرار گیرند .

 

ب- راهها و تأسیسات :

طرح راههای دسترسی و سطوح تهویه اتاقهای نگهداری کمپرسورها و مناطق اطراف آن ، راهروهای اطراف و خروجیهای اضطراری باید از نظر عدم هر گونه تغییر در موارد فوق مورد تأیید قرار گیرند .

 

پ- ایمنی :

نحوة توزیع و نصب علائم مشخصه یا هشدار دهنده ، تجهیزات اطفاء‌ حریق ، آب پاشهای خودکار و شیلنگ ها و نازل آنها بعلاوة‌ تمامی سیستمهای اتوماتیک تجهیزات باید مورد تأیید مجدد قرار گیرند .

 

ث- تجهیزات الکتریکی و روشنایی :

 نحوة توزیع و قرارگیری تجهیزات الکتریکی در مناطق پرخطر ، همچنین وجود و مشخصات سیستمهای روشنایی باید مورد سنجش قرار گیرد .

 

 

 

 

 

 

 

9-3-2-2- محیط اطراف جایگاه

 

مالک جایگاه باید وقوع هر گونه تغییرات در ساختمانهای اطراف جایگاه را جهت بررسی نیاز تغییر فواصل ایمنی استاندارد به مراجع ذیصلاح اعلام نماید .

 

9-3-2-3-    آلودگی محیطی

         

عملکرد سیستم فاضلاب و جمع آوری آبهای سطحی و سیستمهای تهویه باید مورد بررسی قرار گیرد . خروجی نهر آبهای جایگاههای سوختگیری باید مطابق با قوانین اجرایی زیست محیطی باشد .

میزان آلودگی صوتی و ارتعاشات جایگاههای سوختگیری باید کنترل شده باشند و از نظر عدم تجاوز از میزان مجاز توسط مراجع ذیصلاح مورد تأیید قرار گیرد .

 

9-3-2-4-    تجهیزات الکتریکی

 

در مورد وضعیت صحیح و  عملکرد درست سیستمهای الکتریکی باید کنترلهای مربوطه انجام گیرد . وضعیت درز بندی هر کدام از تجهیزات ضد انفجار باید مورد بررسی و تأیید قرار گیرد .

میزان روشنایی در تمام مناطق پرخطر جایگاه سوختگیری ، اتاقکهای کمپرسورها و وسایل اندازه گیری ، راهروها ، راههای دسترسی و مناطق سوختگیری باید کنترل گردند .

درز بندی صحیح و تنظیم تمام تجهیزات ضد انفجار مربوط به کمپرسور ، کابینهای توزیع و سایر تجهیزات باید مورد کنترل و تأیید قرار گیرند.

 

9-3-2-5-    گازبندی سیستم لوله کشی

 

تمام لوله کشیهای رزوه ای یا فلنجی و اتصالات آنها و همچنین تجهیزاتی که احتمال نشت گاز از آنها وجود دارد ، باید تحت کنترل و تأیید قرار گیرند . برای این کار ، اتصالات مربوطه را  به وسیلة پاشش یا قلم مو به محلول آب و صابون  آغشته کرده و در صورت تشکیل حباب میتوان نشتی گاز را مشخص نمود . برای مشاهدة قسمتهایی از اتصالات که بطور مستقیم قابل رؤیت نیستند باید از آینه استفاده نمود .

برای انجام این بازدید و کنترل ، باید حداکثر فشار کاری در خطوط وجود داشته باشد .

 

9-3-2-6 - سیستمهای قطع اضطراری

 

عملکرد صحیح تک تک دکمه های زنجیرة ایمنی که با سیستمهای قطع اضطراری فعال میگردند ، بایدکنترل شوند . قطع و خاموشی کمپرسورها ، بسته شدن شیرهای برقی سیستم اندازه گیری ، بسته شدن خروجیهای مخازن ذخیره گاز و شیرهای داخلی کابین توزیع باید تحت کنترل و تأیید قرار گیرند . کنترلهای لازم برای اطمینان از اینکه تمامی عناصر فوق ، هر کدام جداگانه و فقط از تابلو کنترل فرمان میگیرند ، باید انجام پذیرد . تا زمانیکه این کلیدها به حالت اول برگردانده نشوند ، هیچکدام از تجهیزات نباید قابلیت راه اندازی خودکار داشته باشند .

در صورت وجود عیب در سیستم ، فعالیتهای جایگاه تا رفع عیب باید متوقف شوند .

 

 

9-3-2-7- سیستمهای قطع جریان اضافی

 

عملکرد شیرهای قطع جریان اضافی در منطقة ذخیره گاز و کابین سوختگیری باید با توجه به رویه های زیر بررسی شوند .

 

 الف -مخازن ذخیره گاز :

 

  شیرهای خروجی مخازن ذخیره باید بسته شوند . گاز داخل لوله ها تا کابین سوختگیری باید تخلیه گردد . وقتی فشار از پشت شیرها برداشته شد ، در حالیکه شیر خروجی کابین سوختگیری باز است ، هر کدام از شیرهای خروجی مخازن باید باز گردند . در این حالت شیر قطع جریان اضافی باید عمل نموده و جریان را محدود نماید .

 

ب-کابین سوختگیری :

 

 شیر ورودی هر کدام از کابینها باید بسته شوند . خروجی کابین توزیع باید باز شود تا گاز داخل مسیر تخلیه شود . در حالیکه خروجی کابین توزیع باز است ، شیر ورودی کابین به سرعت باز شده و عملکرد شیر قطع جریان اضافی باید مورد  بررسی وتأیید قرار گیرد .

 

9-3-2-8- شیرهای خود کنترل[26]

 

ابتدا سیگنالهای الکتریکی / پنوماتیکی عادی را ارسال نموده ، سپس بسته شدن کامل تجهیزات قطع کننده و زمان لازم برای عمل کردن آنها و برگشتن به حالت اول ، باید مورد آزمایش و بازرسی قرار گیرد .

 

9-3-2-9- رنگ سیستم لوله کشی

 

وضعیت عمومی رنگ آمیزی و پوشش سطحی لوله ها ، اتصالات (غیر از مصالح ساخته شده از فولاد زنگ نزن) و شیرهای روکار و داخل کانالها و پایه های نگهدارنده لوله ها باید مورد آزمایش و بازرسی قرار گیرد . شرایط حفاظت در برابر خوردگی بین پایه های نگهدارنده قابل جدا شدن و لوله ها و وسایل عایق کننده تجهیزات باید مورد بازرسی و تأیید قرار گیرند . در صورتیکه نیاز به رنگ آمیزی مجدد اپوکسی باشد باید سطح مورد نظر را مطابق با دستورالعمل تعیین شده از طرف تولیدکننده رنگ, آماده نمود .

 

 

 

9-3-2-10- کالیبراسیون کابینهای سوختگیری

 

 شرایط کالیبراسیون و کالیبره بودن تمام اجزاء هر کابین سوختگیری باید کنترل شود . در صورتیکه درصد خطای اندازه گیری بیشتر از 2 درصـد باشـد بـاید جهت کالیبراسیون مجدد اقدام گردد . کالیبراسیون کابینهای سوختگیری باید با توجه به ضرایب منطقه ای کالیبراسیون که از سوی مرجع ذیصلاح بصورت دوره ای اعلام میشود ، انجام گردد .

 

 

 

9-3-2-11- تخلیة گاز دستی

 

عملکرد شیرهای تخلیه گاز دستی را باید با سه بار باز کردن و بستن متوالی آنها مورد کنترل قرار داد . فشار مخزن ذخیره در حین انجام آزمونها باید حداکثر فشار کاری باشد . موارد ذیل باید مورد تأیید قرار گیرند :

 - حداکثر نیروی عمودی لازم برای چرخاندن و حرکت دستگیره شیرها معادل 49 نیوتن  باشد.

 - باز و بسته شدن کامل شیر

- عدم مشاهده ارتعاشات یا حرکات غیر عادی در لوله های تخلیه

مسؤول جایگاه و مسؤول نگهداری و تعمیرات باید وجود طرح مقابله با آتش و آموزش مؤثر و کامل پرسنل مربوطه را تأیید نمایند .

 

 

9-4- کنترلهای سالیانه

 

9-4-1- سازه های بتون آرمه

 

مسـؤول تعمیرات و نگهداری جایگاه باید سازه های بتون آرمه جایگاه را بصورت سالانه با بازرسی ظاهری و کنترل عدم وجود ترک / شکاف کنترل نماید . در صورت وجود هر گونه عیب ظاهری ، یک گزارش کارشناسی در مورد مشخصات فیزیکی سازه باید تهیه گردد . این گزارش باید به مدارک دیگر که توسط مالک یا متصدی جایگاه ارائه میگردد ، الصاق شود .

 

9-4-2- کالیبراسیون مجدد شیرهای اطمینان تخلیة فشار[27] ( فشار شکن )

 

به منظورکالیبراسیون, شیرهایاطمینان تخلیه فشار جهت تأیید فشار باز شدن و تخلیة آنها باید مورد آزمون قرار گیرند . این شیرها، پس از باز کردن اجزاء شیرها و تمیز کردن و تأیید وضعیت مناسب نشیمنگاه باید دوباره مونتاژ شده و بر اساس محدودة تعیین شده توسط نصاب ، کالیبره شوند . سپس درپوش پیچ تنظیم نازل باید بسته و پلمپ شده و پلاک شناسایی بر روی آن نصب گردد . زمانیکه تأمین کننده شیر ، تأمین کننده تجهیزاتی که شیر بر روی آنها نصب شده ، تولید کننده شیر یا یک مؤسسة معتبر اقداماتی در جهت کالیبراسیون شیرها انجام میدهد ، سوابق اسناد اصلی صادر شده توسط مالک یا متصدی جایگاه نیز باید ضمیمه آن گردد .

 

 

9-4-3- حفاظت ضد خوردگی لوله کشیهای زیرزمینی ( توکار )

 

تعیین پتانسیل سطحی لوله : برای این منظور باید از یک ولت متر با مقاومت بالاو کلاس 05 ( با حساسیت 000/150 اهم / ولت ) استفاده نمود . اگر پتانسیل اندازه گیری شده در دو انتهای سطح پوشش ضد خوردگی لوله کشی کمتر از 850 میلی ولت باشد ,

نتیجه مورد قبول می باشد . در صورت استفاده از حفاظت کاتدی , باید از آنــود های منیزیم با کد AZ63A و حداقل به مقدار 350/1 کیلوگرم استفاده گردد . میزان گذر جریان[28] در هر یک از آنودها نباید از 25 میلی آمپر بیشتر باشد .

 

 

 

9-5- کنترلهای پنج سالانه

 

9-5-1- مخازن ذخیره گاز

مخازن ذخیره گاز باید با توجه به استاندارد ملی ایران به شمارة[29] ... * مورد آزمون مجدد قرار گیرند . تمام تأییدهای کیفی مجدد پیش بینی شده برای این دوره ، باید با شرایط اولیه گواهینامه های صادر شده مطابقت داشته باشد . 

 

9-6- کنترلهای ده سالانه

 

9-6-1- تأیید کیفی مجدد سیستم لوله کشی با آزمون هیدروستاتیک

 

این آزمون باید در فشار حداقل 5/1 برابر حداکثر فشار کاری و حداقل به مدت 6 ساعت انجام گیرد .

 

 

9-6-2- تأیید کیفی مجدد مخازن متفرقه

 

این آزمون بر روی مخازن جاذب ارتعاش (مخزن موج گیر) ، جمع آوری چگــالیده ها (مایعات جــدا شده از گاز) و ضربان گیر انجام می پذیرد .

فشار انجام آزمون هیدرواستاتیک باید حداقل 5/1 برابر فشار طراحی و زمان انجام آزمون حداقل  یک ساعت باشد . ضخامت جدارة تانکرها باید با روش آلتراسونیک اندازه گیری گردد . بعد از این مرحله ، پلاک مشخصات باید مجدداً روی مخازن نصب شود .

 

 

 

 

9-7- کنترل دوره ای کمپرسورها

 

مالک جایگاه موظف میباشد که بر اساس دستورالعمل تأمین کننده کمپرسور با استفاده از پرسنل مجرب و دارای صلاحیت  موارد مختلف کمپرسورها را با شرایط ذیل مطابقت دهد :

 

الف- کنترل ماهیانه

- شرایط نگهداری و نظافت محیط باید با آنچه در بندهای مربوطه در این استاندارد مقرر گریده ، مطابقت داشته باشد .

- اتصالات و نشتی احتمالی درزبندها مورد کنترل قرار گیرد .

 

 

ب- کنترل نیم سالانه ( 6 ماهه )

- مشابه بودن شرایط مطابقت , با شرایط اولیه نصب

-  آلودگیهای محیطی ( آلودگی صوتی ، ارتعاشات و ... )

 

-  تجهیزات الکتریکی

-  درزبندی مجراهای کمپرسور

-  مراحل سیستم قطع اضطراری

-  شیرهای قطع جریان اضافی

-  شیرهای خود کنترل 

-  طریقة عملکرد شیرهای تخلیه گاز

 

پ- کنترل سالانه

- کنترل شیرهای اطمینان تخلیه فشار

 

ت-کنترل پنج سالانه

- کنترل مخازن ذخیره که با تجهیزات کمپرسور در یک مکان نگهداری میشوند .

-  کنترل موارد خاص کمپرسورها با توجه به روشهای مندرج در قسمت دوم این استاندارد

 

 

10      ایمنی تجهیزات

 

10-1- تزریق گــــاز خنثی

 

پس از اینکه تجهیزات آمادة بهره برداری شدند و قبل از اولین استفاده از آنها باید تزریق گاز خنثی صورت پذیرد . این عمل

 با تزریق جریان یک گاز خنثی مانند دی اکسید کربن برای خارج ساختن هوا از داخل تجهیزات انجام میگیرد . مقدار گــاز

دی اکسید کربن مورد نیاز در حدود  یک کیلوگرم به ازای هر متر مکعب از حجم تجهیزات است . این کار با تزریق گاز طبیعی

 به داخل یکی از اتصالات و خروج کامل گاز دی اکسید کربن از اتصالات دیگر ، تکمیل میگردد .

 

10-2- تجهیزات الکتریکی و روشنایی

 

در مناطقی که بعنوان مناطق خطر یک دسته بندی شده اند ، تجهیزات الکتریکی با خصوصیات ذیل نصب میگردند :

الف - موتورهای الکتریکی ضد انفجار یا موتورهایی که تحت فشار داخلی هوا یا گازهای خنثی قرار دارند .(Exd)

ب - لوله های عبور کابل ،کابل ها ، خرطومی های انعطاف پذیر و تمامی اتصالات و کلیدها, همگی از نوع ضد انفجار

پ - تجهیزات ضد انفجار برای روشنایی ، کنتاکتور ها ، کلیدها ، جعبه های تقسیم ، جعبه فیوزها و اتصالات ترمینالها

ت - تجهیزات و وسایل الکتریکی که تحت فشار داخلی هوا یا گازهای خنثی قرار دارند, منطبق با الزامات استاندارد ملی ایران با شمارة....[30]. باشد .

ث - کابلهای با پوشش کانی ، همراه با اتصال دهنده های تأیید شده مربوطه

 

در مناطقی از جایگاه که تحت عنوان مناطق خطر دو دسته بندی شده اند تجهیزات الکتریکی با خصوصیات ذیل باید نصب گردند:

 

الف - مواد ، اتصالات و تجهیزات الکتریکی مورد قبول برای مناطق خطر یک 

ب - موتورهایی با درجة بالای ایمنی ( Exa)

پ - لوله های عبور کابل و خرطومیهای انعطاف پذیر ، همراه با اتصالات مورد تأیید مربوطه که در برابر گاز و باران درزبند میباشند .

ت - جعبه تقسیم و اتصالات گاز بندی شده 

ث - وسایلی که دارای تجهیزات مولد جرقه یا قوس الکتریکی هستند ، مانند کلیدهای قطع و وصل ، جعبه فیوزها و غیره باید مجهز به درزبندهای مناسب و مورد تأیید برای مناطق خطر یک باشند . 

ج - کلیدهای روغنی با پوشش ساده ، با توجه به مشخصات مندرج در استاندارد ملی شمارة.....[31].

ح - کابلهای با پوشش فلزی ضد آتش ، مناسب برای شرایط کاری سخت ، همراه با اتصالات تأیید شده مربوطه

در داخل مناطق یک و دو ، ابزارآلات و تجهیزات کنترل الکتریکی و ارسال علائم میتوانند با استفاده از مدارهای ایمنی مطابق با استاندارد ملی ایران به شماره ....[32]. نصب گردند .

همة مدارهای ایمنی موجود در جایگاه باید با استفاده از قاب و تجهیزات ایمنی در نواحی دسته بندی نشده نصب گردند یا در صورت نصب در مناطق پرخطر باید داخل جعبه های مخصوص قرار گیرند . با اجرای سیستم تهویه فشار مثبت که از منبع هوای تمیز استفاده میشود و قابلیت اعتماد بالا دارد میتوان احتمال خطر را کاهش داد  . مواد مورد استفاده در ساخت تجهیزات فوق باید با شرایط مربوط به محیطی که در آن قرار میگیرند مطابقت داشته باشد .

توصیه میگردد که در صورت امکان ، تجهیزات الکتریکی را که می بایست در مناطق خطر یک نصب گردند ، مثل استارترها ، صفحه کلیدها و غیره در مناطق دو و مناطق کم خطر نصب نمائید . به این ترتیب میتوان از قطعات مربوط به مناطق یک  استفاده نمود .

نوع محافظت از تجهیزات الکتریکی در این نواحی باید حداقل برابر IP44   از استاندارد  ملی ایران به شماره .....[33]. باشد .

 

10-3- اتصال زمین

 

تمام تجهیزات جایگاه سوختگیری گاز طبیعی فشرده ، از قبیل سازه های فلزی ، تیرهای چراغ روشنایی ، صفحه کلیدها ، موتورها ، ماشینها ، تجهیزات ایمنی و غیره باید بصورت کامل و صحیح , اتصال به زمین داشته باشند تا جریانهای الکتریکی ساکن یا دیگر مشکلات الکتریکی از جمله صاعقه از آنها رفع گردد . این سیستم ممکن است از حلقه یا شبکة واقع در زیرسطح زمین یا میله بلند رسانا و یا ترکیبی از هر دو ساخته شده باشد . در تمام موارد ، مقاومت الکتریکی بین سیستم و زمین باید حداکثر پنج اهم و برای تجهیزات ایمنی حداکثر یک اهم باشد .

اتصالات باید ترجیحاً جوش مس - آلومینیوم داده شوند و در صورت استفاده از بستهای نگهدارنده باید جنس آنها از جنس برنج با پوشش نوار پلاستیکی چسبدار باشد .

در سر آزاد کابلها که به تجهیزات چند فاز متصل شده اند باید از ترمینالهای مخصوص[34] استفاده شود . جهت محاسبه و تعیین تأثیرات حرارتی بر روی سیستم که به خاطر اتصال کوتاه بوجود می آید باید دقت عمل کافی انجام شود . یک قطع کننده اتوماتیک مدار که به اختلالات جریان حساس باشد باید برای حفاظت تجهیزات الکتریکی از خطرات احتمالی در دفاتر و کارگاهها نصب گردد .

 

 

10-4- کپسولهای اطفاء حریق

 

10-4-1-  محلهای نگهداری کمپرسورها ، مخازن ذخیره گازوجایگاه سوختگیری باید مجهز به کپسولهای چرخ دارو متحرک و/ یا کپسولهای ثابت باشند . تعداد ، نوع و مکان این تجهیزات باید بر اساس مقررات و دستورالعملهای سازمان

آتش نشانی و خدمات ایمنی تعیین گـــردد .

 

مشخصات ذیل به عنوان حداقل الزامات , پیشنهاد میگــردد :

-    پودرهای شیمیایی فشرده اطفاء حریق با ظرفیت 10 کیلوگرم 

-    کپسولهای دی اکسید کربن ( CO2 ) با ظرفیت هفت کیلوگرم

-   کپسولهای چرخدار پودر شیمیایی با ظرفیت 70 کیلوگرم با شیلنگ 10 متری

-    کپسولهای اطفاء حریق10 لیتری آب

 

10-4-2- حداقل تعداد کپسولها و جاهای آنها باید بر اساس موارد زیر باشد :

 

-  یک کپسول حاوی پودر کلاس ســه مطابق با قوانین ایمنی در روی هر سکوی سوختگیری

-  چهار کپسول حاوی پودر شیمیایی در اتاقکهای نگهداری کمپرسور و مخازن ذخیره به صورتیکه دو عدد  از آنها در ورودیها و دو تای دیگر در دو سر یکی از قطرهای فضای فوق قرار میگیرند .

-  یک کپسول حاوی پودر شیمیایی در محل تجهیزات تنظیم فشار و اندازه گیری

-   یک کپسول اطفاء حریق آب در دفاتر جایگاه

 

10-4-3- جایگاههای با بیش از چهار کابین سوختگیری باید حداقل یک کپسول چرخدار داشته باشند . در مورد جایگاههای چند سوختی ، تجهیزات آتش نشانی نقاط سوختگیری گاز طبیعی فشرده باید بصورت مستقل و مجزا نسبت به نقاط سوختگیری مایع در نظر گرفته شوند .

کپسولهای اطفاء حریق که در فضای باز قرار دارند باید بطور مناسب ، در برابر شرایط محیطی حفاظت گردند .

کپسولهای چرخدار را نباید بر روی سطح خاکی قرار داد . همچنین ، راههای دسترسی به نقاط احتمالی بروز آتش نیز نباید خاکی باشد .

تمام کپسولها باید  دارای پروانه کاربرد علامت استاندارد ایران باشند .

 

 

10-4-4-                        سیستمهای ثابت اطفاء حریق

 

 در مناطقی مانند اتاق کمپرسور یا هر جایی که لازم باشد میتوان از سیستم خودکار اطفاء حریق که به وسیله تشخیص آتش ، دود ، حرارت و  ... فعال میگردد و دکمه های فشاری استفاده نمود . در این سیستم از گاز دی اکسید کربن به عنوان عامل اطفاء حریق استفاده میگردد .

غلظت عامل اطفاء حریق نسبت به هوا در دمای مرجع20 درجه سلسیوس باید برای مواد قابل اشتعال مناسب باشد . مثلاً برای گاز دی اکسید کربن حداقل غلظت 34 درصد مورد نیاز میباشد .

کپسولهای اطفاء حریق باید برای فشار کاری گاز مورد استفاده ، مناسب باشد و با توجه و بر اساس الزامات استاندارد ملی مربوطه ساخته شده باشند .

 

10-4-5-                  سیستمهای ثابت آب پاش

 

تجهیزات فشرده سازی و ذخیره گاز طبیعی فشرده که در اتاقک های ساخته شده از بتون آرمه و ســه متر بالاتر از سطح زمین نگهداری میشوند ، علاوه بر سیستمهای اطفاء‌ حریق باید دارای سیستمهای ثابت آب پاش باشند . اتصالات تغذیه مواد اطفاء حریق باید در بیرون اتاقک قرار داشته باشند . به منظور تأمین آب ممکن است از منابع ترکیبی مانند شبکة شهری ، منابع واقع در ارتفاع ، توزیع کننده های سیار ، منابع ذخیره آب تحت فشار و غیره استفاده شود . در این حالت قرار دادن شیرها و شیرهای یکطرفه روی لوله ها الزامی است . دبی آب مورد استفاده باید جهت خنک کردن و محافظت کافی تمام اجزاء داخل اتاقک مناسب بوده و در صورت بروز حریق باید حداقل با دبی 10 لیتر در دقیقه در ازای هر متر مربع از سطح اتاق پاشیده گردد .

جانمایی و تعداد آب پاشها باید کافی بوده و تمام سطح مورد حفاظت شامل سطح دیوارهای محافظ را پوشش دهد. جنس ماده مورد استفاده برای آب پاشها باید ضد خوردگی و مقاوم در برابر حرارت باشد . توزیع آب پاشها باید بدون هیچگونه مزاحمتی امکان پاشش مناسب آب بر روی سطح بالایی تجهیزات نگهداری و ذخیره را فراهم کند .

اتصال تغذیه مواد اطفاء حریق باید در طبقة همکف قرار گرفته و  بطور کامل قابل دسترس و به خوبی مشخص باشد . اتصالات باید از جنس برنج بوده و باید دارای درپوش محافظ مناسب برای سیستم اتصال باشند . لوله کشی این سیستم باید برای فشار کاری مناسب و قطر آنها برای دبی آب عبوری مناسب باشد . جنس آنها باید دارای خاصیت ضد حریق و ضد خوردگی بوده و یا بصورت خاصی از خوردگی محافظت گردد .

اتصالات ممکن است بسته به مورد از نوع رزوه ای و یا جوشکاری باشند .

تمام سیستم باید با دولایه ضد زنگ رنگ آمیزی شده و سپس دو لایه رنگ قرمز روی آن قرار گیرد . در محل قرار گیری اتصال تغذیه مواد اطفاء حریق باید علامتی با عنوان « اتصال آب آتش نشانی » قرار گیرد .

 

 

10-4-6- تجهیزات ایمنی و آتش نشانی

 

10-4-6-1- کپسولهای 10 کیلوگرمی حاوی پودر اطفاء حریق ( کلاس 3 ) با برچسب تأیید استاندارد باید در محوطه نصب گردند . ظرفیت این کپسولها باید به نسبت 50 گرم به ازای هر متر مربع از سطح جایگاه باشد .  حداقل دوکپسول باید در محوطه نصب گردند و مسافت حرکت نفرات برای دسترسی به کپسولها ، نباید از 15 متر بیشتر باشد .

 

10-4-6-2- علاوه بر این ، کپسولهای چرخ دار اطفاء حریق با پودر فشرده ( کلاس 3 ) باید استفاده گردد . ظرفیت این کپسولها باید 50 گرم به ازای هر متر مربع از سطح نواحی سوختگیری و پارکینگ باشد . حداقل یک عدد از این نوع کپسولها باید در جایگاه تعبیه گردد .

 

10-4-6-3- به ازای هر 10 شیلنگ سوختگیری یک سری تابلوها و علائم ایمنی در جایگاه قرار می گیرد . از نصب علائمی که با جملة « اخطار برای رانندگان » یا سایر عبارتهای نگران کننده شروع می شوند ، میتوان صرفنظر کرد .

 

10-4-6-4- به ازای هر چهار شیلنگ سوختگیری باید یک دکمه فشاری اضطراری قطع جریان گاز بر روی سکوها نصب گردد . روی دکمه ها باید عبارت « قطع اضطراری » نوشته شود . به همین ترتیب ، دکمه های قطع اضطراری می بایست با شرایط قبل ، در سه بخش دفتر شیفت ، پرسنل شب و محل دسترسی عمومی در جایگاه نصب گردند . قطع اضطراری باید به صورت خودکار ، کمپرسورها ، شیرهای برقی و کابینهای توزیع را از کار بیندازد .

 

10-4-6-5- اگر سکوهای سوختگیری در جای سرپوشیده قرار دارند ، باید سیستم تهویه هوا سقفی مجهز به دریچة تنظیم هوا[35] که قابلیت و توانایی جابجایی مناسب هوا را داشته باشد ، پیش بینی گردد .

توصیه میگردد خودروها در هنگام سوختگیری ، سرنشین نداشته باشند .

 

10-5- علائم ایمنی

بر روی هر سکوی سوختگیری باید حداقل علائم ایمنی زیر که از تمام نقاط ناحیه سوختگیری قابل رؤیت باشند قرار گیرد . این علائم باید حاوی جملات زیر باشند :

 

	استعمال دخانیات ممنوع ! ( یا علائم نشاندهنده موضوع ) موتور خودرو را خاموش کنید . سوختگیری بدون حضور مسؤول سوختگیری ممنوع میباشد .

 

 

 

 

 

 

 

علائم زیر باید در مناطق نصب کمپرسورها و مخازن ذخیره گاز نصب گردند و قابل رؤیت باشند :

	استعمال دخانیات ممنوع ! منطقه گاز پرفشار ورود افراد متفرقه ممنوع است .

 

 

 

 

 

 

 

یک علامت با متن زیر باید بر روی سیستم فعال کردن تخلیه گاز از راه دور نصب گردد :

	فقط کارکنان مجاز, درمواقع اضطراری میتوانند سیستم را فعال نمایند .

 

 

 

 

 

تمامی علائم باید با مواد مقاوم در برابر شرایط جوی ( باران ، گرد و غبار ، آفتاب و ... ) ساخته شوند . ابعاد نوشته ها و ترکیب رنگ به کار رفته باید طوری باشد که حداقل از فاصلة 15 متری قابل رؤیت باشد .

یک تابلو با شرایط فوق با زمینة سفید و حاشیه قرمز رنگ با نوشته های سیاه رنگ باید در منطقه توزیع نصب گردد که متن زیر بر روی آن نوشته شده است :

	رانندگان عزیز ، برای ایمنی بیشتر شما یادآور میشویم که فشار سوختگیری هیچگاه نباید از 200 بار بیشتر شود .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10-6 - قطع اضطراری

 

تجهیزات گاز طبیعی فشرده باید دارای دکمه های فشاری قطع اضطراری باشند که در نقاط مختلف جایگاه توزیع شده اند . در هنگام فشرده شدن دکمه ، علاوه بر قطع کردن کمپرسورها ، کابینها و شیرهای قطع جریان ، باید عملکرد هر کدام از تجهیزات دیگر که مربوط به گاز طبیعی فشرده هستند ، غیر از سیستمهای روشنایی و سیستمهای تشخیص عیب قطع گردد . دکمه های فشاری قطع اضطراری باید حداقل در محلهای زیر نصب گردند :

-     روی هر سکوی سوختگیری

- در ساختمانهای اداری که پرسنل شیفت صبح و شب بصورت دائم حضور دارند .

- یک کلید در ورودی هر اتاق کمپرسور و یا مخازن ذخیره گاز و دو کلید در داخل اتاقکهای کمپرسور و یا مخازن ذخیره گاز     در دو طرف یکی از قطرهای آن

 

این دکمه های فشاری باید به شکل برجسته محدب و بزرگ باشندکه با ضربه دست فعال گردند  . ارتفاع محل قرارگیری آنها از سطح زمین حدود 180 سانتیمتر توصیه میگردد . آن دکمه هایی که در نزدیکی مناطق فشرده سازی گاز و سکوهای سوختگیری قرار دارند ، بهمراه تجهیزات الکتریکی و وسایل مربوط باید ضد انفجار باشند . مرجع ذیصلاح ذیربط ممکن است که تعداد بیشتری از دکمه های فشاری قطع اضطراری نسبت به آنچه ذکر گردیده را با توجه به موارد ایمنی و وسعت جایگاه درخواست نماید .

 

10-7- صاعقه گیرها

 

جایگاه باید با سیستمی تجهیز گردد که توانایی مقابله با تخلیه الکتریکی بر روی سازه های فلزی که کار انتقال یا تخلیه گاز را انجام میدهند داشته باشد .

 

10-8-   سایر موارد

 

10-8-1-  گاز طبیعی که به جایگاه تحویل داده میشود باید قبل از فشرده سازی ، بودار شده باشد .

10-8-2-  به منظور جلوگیری از انفجارهای احتمالی در صورت نشت گاز به محیط باید اقدامات پیشگیرانه زیر انجام گردد :

 

     الف - مقابله با حریق با مواد اطفاء حریق مناسب صورت پذیرد و همزمان با آن :

     ب - سوخت رسانی گاز طبیعی فشرده باید سریعاً متوقف گردد .

     پ -  با فشردن دکمة قطع اضطراری ، تمام شیرهای قطع جریان (از جمله شیر خود کنترل[36] ) سریعاً فعال گردند .

     ت -  تخلیة فوری وسایط نقلیه در حال سوختگیری یا در انتظار سوختگیری و تمامی افراد حاضر در محل به                                                         غیر از تیم اطفاء‌ حریق ، انجام پذیرد .

 

 

10-8-3-  در صورتیکه حریق شدت یابد ، باید مأمورین آتش نشانی به محل حادثه فرا خوانده شوند .

 

10-8-4-  در صورتیکه حریق به مخازن ذخیره گاز در جایگاه نزدیک شود ، پرسنل و افراد مجرب موظفند که با استفاده از سیستمهای تخلیه مربوطه شدت فشار گاز را کاهش دهند و در عین حال آثار احتمالی تخلیه گاز را تحت کنترل داشته باشند .

 

10-8-5-          پس از اطفاء کامل حریق ، باید تجهیزاتی که تحت تأثیر آتش قرار گرفته اند مورد بازرسی قرار گیرند و جایگزینی یا تنظیم قطعات و تجهیزات برای راه اندازی مجدد جایگاه صورت گیرد . تعویض و جایگزینی قطعات صدمه دیده و کیفیت اجزاء و قطعات جدید باید مورد تائید مرجع ذیصلاح قرار گیرد.

 

10-8-6-          ایمنی در هنگام سوختگیری خودروها

عملیات سوختگیری باید توسط پرسنل با تجربه در این امر و آگاه از خطرات گاز طبیعی فشرده و با اطلاع از چگونگی رفتار در هنگام بروز خطر و شرایط اضطراری انجام پذیرد . سوختگیری وسایط نقلیه بدون وجود مجوز سوختگیری معتبر, ممنوع میباشد. 

 

10-8-7- کادر ایمنی کمکی

حضور دائمی کارکنان ماهر و با تجربه برای مقابله با حریق و سایر اقدامات لازم در مواقع اضطراری ، با در نظر گرفتن ابعاد تأسیسات توصیه میگردد .

 

 

 

 

 

11- جایگاههای اقمــاری ( مادر و دختر )

 

11-1- در مناطقی که امکان لوله کشی گاز از شبکه گازرسانی وجود نداشته باشد ,انتقال گاز از طریق تانکرهای حمل گاز صورت می گیرد . نام مادر و دختر به لحاظ نوع انتقال گاز بر این نوع جایگاهها نهاده شده است .

 

11-2- فضای سوختگیری و تخلیه

 

فضای مخصوص سوختگیری و تخلیه تریلی ها باید با الزامات و شرایط ذیل مطابقت داشته باشد .

در دو طرف محل توقف تریلی ها باید دیوار بتون آرمه ، موازی با تریلی وجود داشته باشد .

ارتفاع دیوار باید حداقل 5/0 متر بالاتر از ارتفاع تریلی باشد .

شرایط دیگر فضای سوختگیری و تخلیه باید مطابق بااین استاندارد باشـد . سیستم تهویه باید مطابق با شرایط همین استاندارد باشد. عرض فضای سوختگیری و تخلیه باید حداقل شـش متر باشد .

وجود درب ورودی فلزی در دو طرف این فضا با شرایط ذیل الزامی است :

 

- حداقل ســه ساعت مقاومت در برابر آتش و عدم تخریب

- مقاومت در برابر موج انفجار در صورت بروز انفجار

- مقاومت در برابر برخورد اجسام

 

 

11-3- قرارگیری در فضاهای کاملاً باز

 

در صورت قرارگیری جایگاه در مناطق باز که نزدیک ترین منطقه مسکونی با آن حداقل 100 متر فاصله دارند ،‌ احتیاجی به دیوارهای بتنی نیست ، فواصل لازم باید مطابق با این استاندارد باشند ، به جز فاصلة فضای سوختگیری و تخلیه تا مرز ورودی جایگاه که باید حداقل 25 متر باشد .

 

11-4- مناطق پر کردن مخزن

11-4-1-          در صورتیکه به منطقه پرکردن مخزن نیاز باشد, این مناطق باید به طور خاص در محل سوختگیری قرار گیرند و توسط یک دیواره از جنس توری فولادی دندانه دار با دسترسی حفاظت شده، از آسیب یا ورود افراد غیرمتخصص به آن مصون باشد .  مناطق پر کردن مخزن باید توسط یک سقف یا سایبان از آثار ناشی از آب و هوا محافظت شوند . چنین سقفی باید طوری طراحی شود که انتشار گاز آزاد شده را تسهیل کرده و اجازه محبوس شدن گاز را ندهد.

11-4-2-  وقتی یک منطقه پر کردن مخزن در فاصله کمتر از سه متری از یک واحد ذخیره گاز، مرز محل سوختگیری، مکان عمومی یا مکان های حفاظت شده قرار گیرد، باید یک دیوار از جنس بتون مسلح یا مصالح ساختمانی مناسب با چهار ساعت مقاومت به آتش , بین آنها قرار گیرد.  چنین دیواری باید دارای حداقل دو متر ارتفاع و طولی معادل ارتفاع تصویر شدة منطقه پر کردن مخزن به اضافه دو متر, باشد.

11-4-3- وقتی دیوار در مرز محل سوختگیری قرار می‌گیرد باید دارای ارتفاعی معادل سقف یا سایبان نصب شده روی منطقه پر کردن مخزن باشد.

11-4-4- وقتی یک منطقه پر کردن مخزن درون یک ساختمان قرار دارد، فواصل جداسازی نشان داده شده در جدول (1) کاربرد دارد. کل حجم گاز طبیعی فشرده ذخیره شده در منطقه پر کردن مخزن نباید از  300 مترمکعب تجاوز کند.

 

 

 

 

 

 

شکل 1

زوایــــای ورودی و خروجـــی

 

 

شکل 2

نمونه ای از مسیر گردش تریلـــی های کمرشکن

 

 

 

شکل 3

نمونـــه ای از مسیر گردش کامیون هــای سبک یا اتوبوس

شکل 4

ابعـــاد سکوی سوختگیــــــری

شکل 5

رابطه زاویه ورودی و فاصــــله مجاز خودرو نسبت به سکو بر اساس تعداد شیلنگ

 

شکل 6

رابطه زاویه خروجی , عرض فضای گردش(S) و تعداد شیلنگها

 

شکل 7

عرض مسیر تردد در اطراف سکوهای دارای کابین های دو شیلنگ

 

شکل 8

مسیر تردد در اطراف سکوهای دارای کابین های دو شیلنگ (در حالت دو طــرفه)

 

شکل 9

حداقل فواصل سکوهای سوختگیری از بناهای دارای منفذ (درب و پنجره)

 

 

 

 

شکل 10

فواصـــل بین سکــــوهای سوختگـــیری

 

 

شکل 11

حدود مـــرزی جایـــگاه سوختگـــیری

 

 

شکل 12

نمونه ای از جایـــگاه های سوختگیری کــــند

 

 

 

پیوست الف

ایستگاههای سوخت‌گیری بدون ناظر از نوع کارتی

( اطلاعاتی)

الف-1 این پیوست به منظور تحت پوشش قراردادن ایستگاههایی ارائه گردیده است که بدون ناظر کار می‌کنند و دسترسی به توزیع‌کننده‌های آن از طریق یک کلید، کارت مغناطیسی یا وسایل مشابه ممکن است . از آنجایی که این ایستگاه‌ها  دارای کادر آموزش دیده‌ای نیستند که در صورت وقوع وضعیت اضطراری وارد عمل شوند، در مورد آنها به الزامات ایمنی بیشتر نیاز است. این الزامات، افزون بر الزامات ایمنی و عملیاتی این استاندارد بوده و جایگزین آنها نیستند.

الف-2 دستورالعمل‌های عملیاتی باید به وضوح نمایش داده شده باشند و از هر نقطه سوختگیری قابل مشاهده باشند و حداقل  رویه مراحل پر کردن را در برداشته باشند.

یادآوری ـ به منظور اجتناب از هرگونه ابهام، تعداد مراحل نبایستی بیش از شش گام باشد.

الف-3 دستورالعملهای مربوط به روش مقابله با اتفاقات باید بوضوح نمایش داده شود. این دستورالعمل‌ها باید ساده، دقیق و دربرگیرنده وضعیت‌ اتفاقات احتمالی نظیر: رهاسازی گاز از یک شیلنگ یا کابین سوختگیری ، خرابی شیر یک طرفه کابین سوختگیری و غیره باشد.

الف-4 باید روشهایی برای تماس با خدمات اضطراری نظیر زنگ خطر دستی برای ارتباط مستقیم با آتش‌نشانی یا یک سرویس پاسخگویی تلفنی (نظیر آنچه در آسانسورها وجود دارد) موجود باشد.

الف-5 هر توزیع کننده باید دارای خصوصیات ایمنی زیر باشد:

الف- باید توسط یک وسیله کنترل, که تحت تأثیر سیستم عمل کننده است یا استفاده از نازلی که تنها در صورت اتصال سوختگیری خودرو قابل راه‌اندازی است، از استفاده غیر مجاز از نازل پرکننده جلوگیری کرد.

ب- به منظور حفاظت از حرکت خودرو در حالی که شیلنگ سوخت‌گیری هنوز به آن متصل است که خود می‌تواند موجب خرابی ساختاری یا شکستن لوله‌کشی پرکن و احتمال نشت شدید گاز شود، باید یک کوپلینگ جدایش خود درزبند در هر شیلنگ سوخت‌گیری وجود داشته باشد. اعمال نیروی کششی به اندازه  400 تا 409 نیوتن در شیلنگ سوخت‌گیری، باید قادر باشد عمل جدایش شیلنگ از کابین سوختگیری را انجام دهد .

الف-6 به منظور جلوگیری از رهاسازی کنترل نشده گاز، هر کابین سوختگیری می‌تواند دارای یک شیر جلوگیری از جریان اضافی باشد که قبل از شیرقطع اضطراری توزیع کننده واقع شده است.

شیر جلوگیری از جریان اضافی در شرایط افزایش سریع جریان که ممکن است در اثر پارگی شیلنگ رخ دهد بایستی بطور سریع و خودکار بسته شود.

الف-7  سیستم کنترل باید چنان باشد که امکان فعال ماندن کابین سوختگیری در پایان پرکردن وجود نداشته باشد. یعنی برای کابین سوختگیری  ، امکان توزیع گاز پس از پرکردن بدون آنکه ابتدا سیستم به وضعیت اولیه برگردد وجود نداشته باشد.

الف-8 در مورد استفاده بدون ناظر از کمپرسور باید ویژگیهای اضافی ایمنی مورد نیاز را مورد بررسی قرار داد. ممکن است علاوه بر شرایط تأیید معمولی، الزاماتی نظیر وجود یک کلید پشتیبان ثانویه فشار در خروجی کمپرسور، برنامه آزمون برای شیرهای فشار بالا و غیره در نظر گرفته شود.

الف-9 دکمه اضطراری توقف کمپرسور، باید روی توزیع کننده قابل مشاهده باشد و باید به طور برجسته‌ای نشان داده شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست ب

تشریح منطقه خطرناک ـ توزیع کننده هــا

 

                                                         ( الزامــی) 

                     

 

 

 

 

ب ـ1 وسایل توزیع گاز طبیعی فشرده در فضــای باز

ب ـ1ـ1 وسایل توزیع گاز طبیعی فشرده که با الزامات توزیع کننده در  استاندارد ملی شماره .....[37] منطبق هستند باید به صورت زیر طبقه بندی شوند .

 

الف ـ منطقه 5/0 متری ( در همه جهات ) از کابین توزیع کننده   ........................................... ناحیه یک

 

ب ـ منطقه ( شامل اتاقها و ساختمانهایی که به طور مناسب جدا نشده اند )                        

خارج از ناحیه یک اما در فاصله 3 متری ( در همه جهات ) از خط مرکزی پایة‌     ............................ ناحیه دو

کابینت توزیع کننده .                                 

 

ج ـ منطقه در محدوده ســه متری از سطح زمین ( در همه جهات ) از نقطه توزیع..........................  ناحیه دو

 

 

  یادآوری : فاصله  ســه متری مشخص شده در مورد ( ب ) از انتهای نازل شیلنگ در حداکثر فاصله عرضی از کابین توزیع کننده،‌ در هر جهت , اندازه گرفته شده است.

 

 

 

ب ـ1ـ2 مناطق ویژه توزیع در ایستگاههای توزیع

وقتی یک منطقه ویژه برای توزیع سوختهای مایع و گاز طبیعی فشرده بطور خاص و واضح در محوطه سوختگیری ایستگاه توزیع, نشانه گذاری شده باشد، مناطق خطرناک از نظر تعریف از مرزهای منطقه نشانه گذاری شده و نه از دامنه قوس شیلنگ اندازه گرفته می‌شود  .‌

شکل  ب  1ـ مناطق ویژه توزیع در ایستگاه های توزیع

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل ب ـ2ـ توزیع کننده گاز طبیعی فشرده و موقعیت سوختگیری

 

ب ـ1ـ3 مناطق ویژه توزیع در ایستگاه های سوختگیری با مانع گاز

 

وقتی یک منطقه ویژه برای توزیع سوخت بنزین، گاز مایع و گاز طبیعی فشرده بطور خاص تعیین و به وضوح در محوطه ایستگاه سوختگیری نشانه گذاری شود و یک مانع گاز وجود داشته باشد، شرایط مشخص شده در بند ب ـ1ـ2 کاربرد دارند ولی ناحیه در قسمت مانع گاز خاتمه می‌یابد . ( بشرط آن که مانع ارتفاع و طول کافی باشد )

                                        

شکل ب ـ3ـ توزیع کننده های گاز طبیعی فشرده و مکان ویژه سوختگیری با مانع گاز

 

 

 

 

پیوست پ

 دستورالعملهای سوختگیری

(اطلاعــاتی)

پ-1 دستورالعملهای پر کردن باید به منظور دید عموم در یک مکان قابل رویت نصب شود:

اطمینان حاصل کنید که:

الف ـ برچسب‌های شناسایی تصویب شده و در محل خود , روی خودرو باشند.

ب‌ ـ در فاصله حداقل شش متری از خودرو کسی سیگار نکشد.

ج ـ ترمزدستی خودرو محکم کشیده شده باشد و در صورت دنده اتوماتیک بودن خودرو دنده آن در وضعیت «Park» قرار داشته باشد.

هـ ـ مخزن در محدوده آزمون تناوبی عمر خود بوده و سیستم با این استاندارد و همه الزامات قانونی انطباق داشته و دارای گواهی بازرسی باشد.

و ـ هیچگونه نشت قابل مشاهده در تجهیزات گاز طبیعی فشرده خودرو وجود نداشته باشد.

ز ـ اتصال دهنده سوخت در شرایط خوبی بوده و با نازل پرکن توزیع‌کننده هماهنگ باشد.

پ-2 روش سوختگیری

پ-2-1 برای سوختگیری

الف ـ درپوش غبار را از اتصال سوختگیری خودرو بردارید.

ب ـ شیلنگ سوختگیری را به نقطه سوختگیری متصل کنید.

پ ـ بهتر است بجز در مورد سوختگیری تدریجی[38] , خودرو را در حین عملیات سوختگیری ترک نکنید.

ت‌ ـ شیر سوخت‌گیری را آرام باز کرده و اجازه دهید گاز طبیعی فشرده از مخازن ذخیره به مخزن خودرو منتقل شود. گاز طبیعی فشرده باید به آرامی وارد خودرو شود تا از وارد شدن شوک جلوگیری شود و در صورت وجود مشکلاتی مانند فرسودگی اورینگ‌ها سریعا مشاهده شود.

ث ـ در پایان شیر سوختگیری را از وضعیت تخلیه[39]  به وضعیت خاموش [40]ببرید . در هنگام کاهش فشار شیلنگ، مقدار کمی گاز آزاد خواهد شد.

ج ـ شیلنگ سوخت‌گیری را بدقت جدا کرده و درپوش غبار را سرجای خود قرار دهید.

چ ـ شیلنگ را به وضعیت صحیح روی کابین سوختگیری  قرار دهید.

 

 

پ-2-2

 اگـــر در حین تخلیه، مقدار غیرطبیعی گـــــاز آزاد شــد :

الف ـ شیر سوخت‌گیری را باز کنید.

ب ـ شیر اصلی قطع خودرو را ببندید.

ج ـ شیر سوخت‌گیری را ببندید.

پ-2-3

در صورت بروز وضعیت اضطراری:

الف ـ خود را از گاز آزاد شده دور نگهدارید.

ب ـ‌ از طریق نزدیکترین شیر دور از منطقه گاز آزاد شده، جریان گـــاز را قطع کنید.

 

پ-3 فشارهای سوختگیری

الف ـ وقتی مخزن گاز طبیعی فشرده بوسیله سوختگیری سریع پرشود، دمای مخزن و به همراه آن فشار آن بالا می‌رود.

ب ـ پس از سوختگیری ،گاز طبیعی فشرده سرد شده و فشار مخزن نیز کاهش می‌یابد. این کاهش فشار معمولاً  در محدوده دوتا ســه مگا پاسکال است .

پ ـ مقدار واقعی گاز طبیعی فشرده پر شده در داخل مخزن به عوامل متعددی بستگی دارد. این عوامل شامل دمای گاز طبیعی فشرده ذخیره شده، مخزن، دمای محیط و نیز فشار گاز طبیعی فشرده ذخیره شده می باشند.

ت ـ حداکثر فشار پرکردن 20 مگا پاسکال است که از فشار آزمون مخزن پائین‌تر بوده ولی برای این قرارداده شده که ایجاد اطمینان کند که تنش‌های دوره‌ای حاصل از پرکردن موجب خرابی ناشی از خستگی در مخزن گاز طبیعی فشرده نشوند.

ث - در سوختگیری تدریجی (قسمت چهارم) آثار گرمایی ناشی از پرکردن سریع وجود ندارد و در نتیجه کاهش دما و فشار ناشی از آن بوجود نخواهد آمد. پس حداکثر فشار در سوختگیری تدریجی 5/16 مگا پاسکال خواهد بود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پیوست ت

تشریح منطقه خطرناک، کمپرسورها و ذخیره

(الـــــزامی)

 

ت ـ 1 گازهای مشتعل شونده و سبکتر از هوا

 

ت‌ ـ 1ـ1 بدلیل شرایط مختلفی که در مورد گازهای مشتعل شونده و سبکتر از هوا ممکن است وجود داشته باشد، بایستی در تشریح مناطق خطرناک در مورد آنها دقت بیشتری به عمل آورد، بخصوص وقتی با گازهایی کار می‌شود که دارای چگالی های نزدیک به هوا بوده و ممکن است در زیر دمای محیط به طور قابل توجهی سرد شوند . در این مورد استاندارد ملی ایران به شماره ......[41] باید مـــد نظر قرار گــیرد .

        

ت ـ 1ـ2 تشریح مناطق خطرناک -گاز طبیعی فشرده

الف ) در مجاورت ساختمان ( رجوع شود به شکل ت ـ 1 )

1) کمپرسور گاز طبیعی فشرده

امتداد عمودی ساختمان تاسقف محفظه وامتداد افقی در فاصله5/1 متری از کمپرسور.................................ناحیه یک                                                                 

امتداد عمودی و افقی به اندازه 3 متر آن سوی ناحیه یک    ................................................................    ناحیه دو

2) واحد ذخیره گاز

امتداد عمودی و افقی 3 متر فاصله از واحد ذخیره گاز ............................................................................ ناحیه یک

 

 

ب ) کمپرسور در محوطه بسته ( رجوع شود به شکل ت ـ2)

 

1) کمپرسور گاز طبیعی فشرده

درون اتاقک کمپرسور    .............................................................................. ناحیه یک

امتداد عمودی و افقی 3 متر فاصله از هر دریچه اتاقک کمپرسور..................................................     ناحیه دو

2) واحد ذخیره گاز

امتداد عمودی و افقی ســـه متر فاصله از واحد ذخیره گاز .............................................................    ناحیه یک

 

ج ) تأسیسات در فضای بـــاز ( رجوع شود به شکل  ت ـ3 )

1) کمپرسور گاز طبیعی فشرده

در امتداد عمودی و افقی 5/1 متر از کمپرسور  ..........................................................   ناحیه یک

در امتداد 5/5 متر آن سوی ناحیه یک .................................................................................  ناحیه دو             

2) واحد ذخیره گاز

در امتداد عمودی و افقی ســه متری از واحد ذخیره گاز .....................................................  ناحیه یک    

 

د ) با مانع منحرف کننده گاز ( رجوع شود به شکل ت ـ4 )

1) واحد ذخیره گاز

در امتداد عمودی و افقی ســه متر از واحد ذخیره گاز ............................................................ ناحیه یک                       

شکل ت ـ 1 ـ تشریح منطقه خطرناک ـ کمپرسور و ذخیره ( ساختمان مجاور )

 

 

 

 

شکل ت ـ2ـ تشریح منطقه خطرناک ـ کمپرسور ذخیره ( کمپرسور در محوطه بسته )

 

یادآوری ـ پناهگاه روی تجهیزات را که بیش از سه دیوار نداشته باشد میتوان بعنوان یک موقعیت فضای باز در نظر گرفت، به شرط آن که همة فضاهای دیوارها و سقف با شکافهای تهویه باشند .

 

شکل ت ـ3ـ تشریح منطقه خطرناک ـ کمپرسور و ذخیره ( نصب در فضای باز )

 

    یادآوری ـ هیچ ناحیه خطرناکی نمی‌تواند از مرز قانونی ( شامل یک مکان عمومی ) فراتر رود .

 

شکل ت ـ4ـ تشریح منطقه خطرناک ـ واحد ذخیره گاز با مانع منحرف کننده گاز

پیوست ث

فواصــــل جداســـــــازی

(الــــــزامی)

 

شکل ث  ـ 1-  فواصل جداسازی- مخازن ایستاده(عمودی)

 

 

 

 

شکل ث- 2ـ فواصل جداسازی- مخازن خوابیده(افقی)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

1-Compressed natural gas - CNG

2-Dispenser

3-emegency shut-off valve

4-Excess flow valve

5-FRR

6- تا تدوین استاندارد ملی ایران به  ISO/IEC 52  مراجعه شود .

 1- Servo Valve

2-shall

3-should

1-Orifice

1 زاویه مسیر ورودی با سکو

2- زاویه مسیر خروجی با سکو

3- Slow filling

1- مخازنی که ظرفیت آنها بیش از 250 لیتر آب میباشد .

1- Foundation

2- تا زمان تدوین این استاندارد به  ISO 9809   مراجعه گردد .

[17] َََActuator

1- Sound proof

1- تا تدوین استاندارد ملی ایران به EN 288  مراجعه شود.

2- تا تدوین استاندارد ملی ایران به EN 287  مراجعه شود.

1- Pressure Relief Valve

1- Excess flow valve

1- BREAK AWAY SYSTEM

[24] Purging

1- ORIGINAL

  1- Servo valve

1- pressure relief valves

2- Drainage

3- تا زمان تدوین استاندارد ملی از ISO 11439 استفاده گردد .

 

1- تا تدوین استاندارد ملی ایران به NFPA 496 مراجعه شود .

2- تا تدوین استاندارد ملی ایران به UL 698 مراجعه شود .

 

 

 

 

 

 

 

1-   تا تدوین استاندارد ملی ایران به IEC 144 مراجعه شود .

3- Deep Identation

2- تا تدوین استاندارد ملی ایران به NFPA 493 مراجعه شود .

 

 

 

1- Natural damper

[36]- Servo Valve

1- تا تدوین استاندارد ملی ایران به NZS 5425 :part 1 مراجعه شود .

1- Trickle

2- Vent

3- Off

1- تا تدوین استاندارد ملی ایران به NZS 1610 : PART 3 : 1998 مراجعه شود .